Në dekadat e fundit, Serbia ka zhvilluar një politikë të jashtme të shumëkahshme që përfshin bashkëpunime të thella strategjike me tri nga fuqitë më të mëdha botërore: Shtetet e Bashkuara të Amerikës (SHBA), Federatën Ruse dhe Republikën Popullore të Kinës. Kjo politikë shpeshherë cilësohet si neutralitet aktiv apo balancim strategjik, por në fakt ajo përmban tiparet e një aleance të heshtur dhe të pakoordinuar me realitetin euroatlantik të rajonit. Ndërkohë që Serbia është formalisht vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ajo ndërton ura të thella ushtarake, teknologjike dhe diplomatike me aktorë që ndodhen në antagonizëm të hapur me Perëndimin.
Kjo qasje ka pasoja të rëndësishme për stabilitetin rajonal, për proceset e integrimit evropian në Ballkanin Perëndimor, si dhe për dinamikën e sigurisë në një kohë kur rajoni është nën rritje të ndikimit të jashtëm nga Lindja. Në këtë analizë paraqitet një pasqyrë e qartë mbi karakterin e këtyre marrëdhënieve, zhvillimet e fundit në sferën ushtarake dhe ndikimi i tyre për të ardhmen e rajonit.
Elaborimi i përmbajtjes
1. Marrëdhëniet me SHBA-në: Nga armiqësia historike te bashkëpunimi teknik
Pavarësisht plagëve të hapura nga ndërhyrja e NATO-s më 1999 dhe retorikës politike anti-perëndimore që vazhdimisht mbizotëron në diskursin publik në Beograd, Serbia ka arritur të ndërtojë një marrëdhënie bashkëpunuese me Shtetet e Bashkuara në fushën e sigurisë civile dhe trajnimeve ushtarake.
Një nga shembujt më konkretë është bashkëpunimi me Gardën Kombëtare të Ohajos, në kuadër të programit të Departamentit Amerikan të Mbrojtjes “State Partnership Program”. Që nga viti 2006, janë realizuar mbi 100 aktivitete të përbashkëta në fushën e menaxhimit të emergjencave, operacioneve paqeruajtëse dhe ndihmës humanitare (U.S. Department of Defense, 2022).
Ky partneritet megjithatë është i kufizuar në fusha teknike dhe nuk përfshin integrim të thellë në struktura mbrojtëse perëndimore, për shkak të qëndrimit të vetë Serbisë për të ruajtur një “pozicion neutral”.
2. Kina dhe Serbia: Teknologji, armë dhe përfshirje ushtarake
Në kuadër të strategjisë së Kinës për zgjerimin e ndikimit në Evropën Juglindore, Serbia ka luajtur rolin e partnerit kryesor në Ballkan. Përveç investimeve infrastrukturore dhe ndihmës ekonomike, bashkëpunimi ushtarak është thelluar në mënyrë të ndjeshme vitet e fundit.
Shembulli më i qartë është stërvitja “Paqeruajtësi 2025”, zhvilluar në korrik të këtij viti në provincën Hebei të Kinës. Pjesëtarët e Brigadës Speciale të Serbisë stërviten së bashku me forcat speciale kineze për:
• Operacione në mjedise urbane dhe rurale
• Përdorimin e dronëve në luftim special
• Qëndrueshmëri në kushte të vështira ndërkombëtare
(Ministria e Mbrojtjes e Serbisë, 2025).
Për më tepër, Serbia është i vetmi shtet në Evropë që ka blerë sistemin kinez FK-3 për mbrojtje ajrore – një konkurrent i drejtpërdrejtë i sistemit amerikan Patriot dhe atij rus S-300 (Radio Free Europe, 2022). Kjo blerje është konsideruar nga Brukseli si një devijim serioz nga standardet e mbrojtjes që kërkohen për vendet kandidate për BE.
3. Rusia dhe Serbia: Trup i përbashkët me shpirt historik
Marrëdhëniet me Rusinë nuk janë vetëm politike apo ushtarake – ato kanë përmasa historike, kulturore dhe ideologjike. Rusia e mbështet Serbinë në çdo forum ndërkombëtar në lidhje me mosnjohjen e Kosovës, ndërsa Serbia e ruan një qëndrim neutral në lidhje me agresionin rus ndaj Ukrainës dhe refuzon t’i bashkohet sanksioneve të BE-së.
Bashkëpunimi ushtarak konkretizohet përmes:
• Stërvitjeve “Slavic Brotherhood” dhe “Slavic Shield”
• Marrëveshjeve për shkëmbim oficerësh dhe trajnime në akademi ushtarake ruse
• Donacioneve të pajisjeve ushtarake, përfshirë sistemin Pantsir-S1 të mbrojtjes ajrore (TASS, 2023)
Ky bashkëpunim përforcohet edhe nga përhapja e narrativave ruse në opinionin publik serb, si dhe nga prezenca e agjencive mediatike pro-ruse që veprojnë lirshëm në Beograd.
Përfundim dhe rekomandime
Përfundim
Serbia ndjek një model të politikës së jashtme që i shërben interesave të saj afatshkurtra: fiton mbështetje politike nga Rusia, armatim nga Kina dhe legjitimitet ndërkombëtar përmes marrëdhënieve me SHBA-në dhe BE-në. Ky balancim i kujdesshëm, megjithatë, mund të mos jetë i qëndrueshëm në afat të gjatë.
Nëse vazhdon të shmangë përcaktimin e qartë strategjik, Serbia mund të shkaktojë destabilizim në rajon, të minojë proceset integruese euroatlantike dhe të krijojë vakum sigurie të shfrytëzueshëm nga aktorë joperëndimorë.
Rekomandime
• Bashkimi Evropian dhe NATO duhet të vendosin kushte më të qarta për harmonizim të politikës së jashtme të vendeve kandidate me atë të BE-së.
• Duhet të kërkohet transparencë më e lartë në marrëveshjet ushtarake të vendeve si Serbia, sidomos në raport me shtete që përbëjnë rrezik për sigurinë kolektive.
• Vendet e Ballkanit Perëndimor, sidomos Kosova, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut, duhet të rrisin koordinimin në fushën e sigurisë për të parandaluar ndikimin rajonal të politikës ruse dhe kineze përmes Serbisë.
• Monitorimi i ndikimit kinez në armatimin dhe sistemet e mbrojtjes serbe duhet të jetë prioritet për agjencitë e inteligjencës evropiane.
Literatura e shfrytëzuar
• U.S. Department of Defense. (2022). State Partnership Program Overview: Serbia & Ohio.
• Ministry of Defence of Serbia. (2025). Press release: “Peacekeeper 2025” joint training with China.
• TASS News Agency. (2023). Russia delivers Pantsir-S1 air defense systems to Serbia.
• Radio Free Europe / Radio Liberty. (2022). Serbia becomes first European buyer of Chinese FK-3 system.
• European Council on Foreign Relations. (2023). Serbia’s foreign policy between East and West.
• NATO (2024). Serbia’s cooperation in the Partnership for Peace framework.
