Lufta “Operation Epic Fury” filloi më 28 shkurt 2026 me sulme ajrore e detare amerikano-izraelite kundër Iranit dhe përfundoi me armëpushim më 7 prill 2026, pas dy javësh luftime intensive. Më 8 prill hyri në fuqi një marrëveshje armëpushimi dy-javore, e ndërmjetësuar nga Pakistani, pak para afatit ultimatum të Presidentit Donald Trump.
Të dyja palët si çdo luftë e paraqitën armëpushimin si fitore.
Trump e quajti “fitore 100%” dhe tha se shumë pika të një plani 15-pikësh janë dakordësuar. Irani theksoi ruajtjen e dinjitetit kombëtar dhe forcës ushtarake.
Pentagoni e përshkroi si “pushim të përkohshëm”, duke theksuar se forcat amerikane mbeten në gatishmëri të plotë. IRGC deklaroi se do të respektojë armëpushimin, por “gishti mbetet në këmbëz” dhe është gati për luftë nëse provokohet.
Trump propozoi bashkëpunim SHBA-Iran për sigurimin e Ngushticës së Hormuzit (me tarifë amerikane në vend të iraniane) dhe “gërmimin” e uraniumit të pasuruar. Ai paralajmëroi: “Nëse nuk arrihet marrëveshje, një civilizim i tërë mund të vdesë”.
Roli kyç i Ngushticës së Hormuzit
Një kusht kryesor është hapja e menjëhershme dhe e sigurt e ngushticës, përmes së cilës kalon rreth 20% e naftës botërore. Irani do të menaxhojë kalimin, por diskutimet për bashkëpunim me SHBA vazhdojnë.
Çmimet e naftës ranë pak pas lajmit, por mbeten 30-40% më të larta se para luftës; benzina në SHBA arriti 4.16 dollarë/gallon.
Bisedimet për heqjen e sanksioneve dhe zbatimin e planit 15-pikësh (bazuar në një plan 10-pikësh iranian) do të zhvillohen në Islamabad të premten e ardhshme, me pjesëmarrje të pritshme të Steve Witkoff, Jared Kushner dhe JD Vance.
Armëpushimi nuk ndalon operacionet izraelite në Liban, ku Izraeli kreu sulmin më të madh deri tani më 8 prill. Irani kreu sulme me dronë e raketa ndaj Kuvajtit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe si përgjigje. Dy shtetas francezë, Jacques Paris dhe Cecile Kohler, u liruan pas 3.5 vitesh burgim në Iran.
Kostot dhe dëmet:
Për SHBA-në: Në 6 ditët e para lufta kushtoi 11.3 miliardë dollarë (vetëm municionet në 2 ditët e para: 5.6 miliardë). Vlerësime të CSIS dhe AEI e çojnë totalin operacional deri në fund të marsit në 22-31 miliardë dollarë. Humbje njerëzore: 13 të vdekur, mbi 200 të plagosur. Kostot afatgjata (zëvendësim municionesh, kujdes veteranësh) mund të arrijnë qindra miliarda.
Për Iranin: Mbi 13,000 objektiva u goditën, duke shkatërruar pjesën më të madhe të mbrojtjes ajrore, fabrikave të armëve, depo raketash dhe 92% të flotës së madhe. Dëmet vetëm në infrastrukturën energjetike vlerësohen deri në 25 miliardë dollarë.
Efekti ekonomik ka qenë një tkurrje e GDP-së deri në 10%, inflacion ekstrem në ushqime. Humbje njerëzore në mijëra të vdekur (civilë e ushtarakë).
Efektet globale:
Mbyllja e Hormuzit shkaktoi krizën më të rëndë të naftës që nga 1973, me rritje çmimesh, inflacion global (0.73-2.8%) dhe ngadalësim të rritjes ekonomike botërore (humbje deri në 3.5 trilion dollarë sipas skenarëve të IMF e të tjerëve). Tregjet mbeten të tensionuara, zinxhirët e furnizimit të ndërprerë.
Reflektim mbi “fitore” dhe humbje:
Edhe pse të dyja palët festojnë fitore, realiteti është kompleks. SHBA arritën hapjen e ngushticës pa sulm total, por nuk çmontuan plotësisht programin bërthamor iranian. Irani pësoi dëme të rënda ekonomike e njerëzore, por ruajti njëfarë levë mbi Hormuzin.
Popujt paguan me jetë, çmime të larta energjie dhe pasiguri.
Historia tregon se kur të dyja anët pretendojnë fitore, shpesh paqja e vërtetë humbet. Kjo luftë krijoi humbës në të dyja palët, sidomos për civilët.
Bota tani pret të shohë sa i qëndrueshëm do të jetë ky armëpushim dy-javor gjatë bisedimeve në Islamabad.
