Kur politika i hap derën të sanksionuarve, qytetari mbetet i mbyllur në mosbesim.
Në Kosovën e pasluftës, listat e zeza amerikane dikur ishin sinjal i qartë moral — kufiri mes së drejtës dhe abuzimit. Sot, ato po kthehen në letër pa vlerë, sepse shoqëria hesht, mediat zbutin gjuhën, e partitë politike i shohin të sanksionuarit si “aset elektoral”. Rasti i Fatmir Limajt dhe Sami Lushtakut, dikur të përfshirë në listën amerikane për korrupsion e abuzim pushteti, e dëshmon më së miri këtë normalizim të devijimit.
Në çdo demokraci funksionale, përfshirja në një listë të tillë do të sillte dorëheqje, reflektim dhe distancim. Në Kosovë, ndodh e kundërta: përfshirja bëhet kartë kredibile për rikthim politik, një dëshmi se “kanë qëndruar”. Kështu, “lista e zezë” humb karakterin e saj etik dhe kthehet në instrument të harresës kolektive.
Sanksionet si pasqyrë e moralit politik
SHBA, me përfshirjen e emrave si Milan Radoiçiq, Zvonko dhe Zharko Veselinoviq, dërgoi një mesazh të qartë se krimi dhe korrupsioni janë kërcënim për paqen dhe rendin. E megjithatë, kur figura të tilla ndëshkohen nga Washingtoni, politika e Prishtinës reagon me indiferencë, sikur nuk ka të bëjë me të. Më keq, disa media dhe analistë përpiqen të relativizojnë, duke e paraqitur sanksionin si “gabim diplomatik”.
Në këtë atmosferë amullie, edhe akademia, shoqëria civile dhe opinioni publik heshtin. Pothuajse askush nuk ngre pyetjen themelore: si mund të përfaqësojë qytetarin një person që është shpallur i padëshirueshëm nga partnerët më të ngushtë ndërkombëtarë të Kosovës?
Përse heshtin mediat?
Në vend që të kërkojnë transparencë, shumë media lokale janë bërë zëdhënëse të buta të sistemit. Në vend të analizës, ofrojnë spektakël; në vend të pyetjeve, japin platformë. Kjo heshtje e strukturuar është forma më e rrezikshme e bashkëpunimit pasiv me imoralitetin politik.
Nëse media nuk flet, qytetari nuk di. Dhe kur qytetari nuk di, ai voton verbërisht. Kështu, demokracia shndërrohet në teknikë manipulimi, jo në instrument përfaqësimi.
Kur mungon trysnia amerikane, zbulohet karakteri vendor
Sot, nuk ka trysni të drejtpërdrejtë amerikane për të pastruar skenën politike kosovare. Dhe pikërisht kjo është prova më e madhe e pjekurisë sonë. Në mungesë të “urdhrit nga ambasada”, do të duhej të fliste vetëdija jonë qytetare. Por ajo duket e fjetur.
Në këtë boshllëk moral, politikanët e sanksionuar ringjallen si fitimtarë, ndërsa publiku e sheh më pak rëndësinë e listave të zeza. Kështu, Kosova rrezikon të humbasë jo vetëm kredibilitetin ndërkombëtar, por edhe aftësinë për vetërregullim etik.
Vota si pastrim moral
Demokracia nuk është vetëm liria për të votuar, por aftësia për të zgjedhur moralisht. Kur një shoqëri e shpërfill dënimin ndërkombëtar për korrupsion, ajo legjitimon korrupsionin në formë kombëtare.
Nëse Kosova dëshiron të mbetet në anën e dritës perëndimore, duhet të kuptojë se “lista e zezë” nuk është turp kombëtar — është test karakteri kombëtar. Vetëm atëherë kur qytetari refuzon të votojë për të sanksionuarin, “lista e zezë” kthehet në dritë.
