Fjalimi i Vjosa Osmanit nuk ishte vetëm një dalje politike; ishte portreti i një egoje që nuk pranon rënien nga skena. Ajo nuk foli si një udhëheqëse që dorëzon mandatin me dinjitet institucional, por si një protagoniste e lënduar që e sheh presidencën jo si mandat të përkohshëm, por si vazhdimësi të natyrshme të vetes. Në vend të bilancit shtetëror, ajo ofroi ankesë; në vend të vizionit, vetëkeqardhje; në vend të përgjegjësisë, moralizim ndaj të tjerëve.
Por politika nuk matet vetëm me fjalime. Matet edhe me transparencë. Dhe këtu fillon pyetja më e madhe publike: si u krijua dhe si u shpjegua pasuria e deklaruar e familjes presidenciale gjatë viteve të pushtetit?
Sipas raportimeve të bazuara në deklarimet në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit, Osmani dhe bashkëshorti i saj kanë deklaruar pasuri të paluajtshme me vlerë të konsiderueshme; Kallxo raportoi se në vitin 2023 familja deklaroi pasuri të paluajtshme në vlerë 970,760 euro, përfshirë një banim në varg prej 520 mijë eurosh dhe një tjetër në Marigona Hill prej 170 mijë eurosh. Burimi i blerjes, sipas deklarimit, lidhej me shitjen e një shtëpie në Australi, shitjen e shtëpisë së prindërve, kursime dhe hua familjare.
Më vonë, kabineti i Osmanit sqaroi për Kallxo/Krypometër se nuk bëhej fjalë për dy shtëpi në Marigona Hill, por vetëm për një shtëpi në atë lagje; tjetra lidhej me Melbourne, Australi. Ky sqarim është i rëndësishëm, por nuk e mbyll debatin: përkundrazi, e bën edhe më të domosdoshëm një shpjegim të plotë publik, me kronologji, burime financimi, hua, shitje, kredi, pagesa dhe dokumente mbështetëse.
Në një shtet normal, kjo nuk do të ishte “sulm personal”. Do të ishte standard demokratik. Kur një presidente ndërton imazh mbi pastërti morale, ajo duhet të pranojë edhe mikroskopin e publikut. Kush predikon moral, duhet ta durojë kontrollin moral. Kush flet në emër të shtetit, duhet të përgjigjet edhe për hijet që bien mbi shtëpinë e vet politike dhe financiare.
Po aq e rëndësishme është çështja e bashkëshortit të saj, Prindon Sadriu. Presidenca e ka paraqitur publikisht si “Zotëria i Parë”, për shembull në njoftimin zyrtar për pjesëmarrjen e tij me Osmanin në Forumin e Diplomacisë në Antalia në prill 2025. Por pyetja mbetet: cili është statusi juridik i këtij roli? A është funksion kushtetues? A ka buxhet? A ka protokoll? A ka mëditje? A ka shpenzime udhëtimi? A janë ndarë pagesa të dyfishta kur presidentja dhe bashkëshorti kanë udhëtuar bashkë?
Kushtetuta e Kosovës njeh institucionin e Presidentit, por nuk krijon ndonjë pozitë të veçantë kushtetuese për bashkëshortin apo “Zotërinë/Zonjën e Parë”. Prandaj, çdo rol publik i bashkëshortit duhet të sqarohet me bazë ligjore, protokollare dhe financiare.
Kjo është thelbi i problemit: Vjosa Osmani nuk mund të kërkojë besim duke u fshehur pas simbolikës së flamurit, ndërsa pyetjet për pasurinë, privilegjet, udhëtimet dhe rolin e bashkëshortit mbeten pa përgjigje të qarta. Presidenca nuk është oborr privat. Nuk është sallon familjar. Nuk është platformë për karrierë personale, as për status ceremonial të paqartë.
Egoja politike bëhet e rrezikshme kur e ngatërron veten me shtetin. Dhe pikërisht këtu shfaqet drama e Osmanit: ajo duket sikur nuk e përjeton fundin e mandatit si rotacion demokratik, por si padrejtësi personale. Mirëpo demokracia nuk ka borxh t’i zgjasë askujt privilegjin. Mandati mbaron. Vota vendos. Pyetjet mbeten.
Nëse Osmani dëshiron të ruajë sadopak kredibilitetin institucional, përgjigjet duhet të jenë të thjeshta: pasuria të sqarohet me dokumente; udhëtimet me shpenzime të publikuara; roli i bashkëshortit me bazë ligjore; mëditjet, nëse ka pasur, me tabela zyrtare; dhe çdo privilegj me arsyetim publik.
Sepse në fund, problemi nuk është vetëm Vjosa Osmani. Problemi është kultura politike që e sheh pushtetin si pronë, institucionin si strehë personale dhe transparencën si sulm. Një republikë serioze nuk rrëzohet vetëm nga korrupsioni i madh; rrëzohet edhe nga arroganca e vogël e përditshme, nga privilegji i pashpjeguar dhe nga moralizimi i atyre që nuk pranojnë të japin llogari.
Ky është momenti kur qytetari duhet të thotë qartë: asnjë figurë publike, sado e veshur me petkun e patriotizmit apo moralit, nuk qëndron mbi pyetjen demokratike: nga erdhi pasuria, kush pagoi shpenzimet dhe me çfarë të drejte u përdor institucioni?
