Edi Pisllëk Rama ka një talent të rrallë:
Ai arrin ta shesë hijen si thelb dhe thelbin si hije. Me zhurmën e pandërprerë të propagandës së tij, ai ka krijuar përshtypjen sikur shqiptarët paskëshin ndonjë armiqësi ndaj Izraelit ose ndaj popullit hebre.
Në të vërtetë, shqiptari i zakonshëm ka po aq kohë për urrejtje gjeopolitike sa ka një minator për pushime në Maldive. Ai është i zënë duke u përballur me faturat, me rritjen e çmimeve, me korrupsionin dhe me një kastë oligarkësh që pasurohen me shpejtësi marramendëse.
Problemi nuk është as Izraeli, as hebrenjtë, as ndonjë popull tjetër. Problemi është një sistem ku një grusht njerëzish grumbullojnë pasuri, ndikim dhe pushtet në përmasa të tilla, saqë në shumë raste shtetet ngjajnë me degë administrative të interesave të tyre private.
Prandaj, kushdo që përpiqet ta paraqesë zemërimin e qytetarëve si urrejtje etnike ose fetare, ose nuk e kupton realitetin, ose përpiqet me vetëdije ta fshehë dhe ta shtrembërojë atë.
Sepse beteja e vërtetë nuk zhvillohet midis popujve, por midis njerëzve të zakonshëm që mezi mbijetojnë nga puna e tyre dhe përbindëshave politikë e oligarkikë që ushqehen me djersën dhe gjakun e po atyre njerëzve.
Por historia na mëson se oligarkia e pakontrolluar nuk është thjesht një problem ekonomik. Ajo është një makinë që prodhon tragjedi në shkallë industriale.
Kur pasuria grumbullohet në duart e një numri gjithnjë e më të vogël njerëzish, ata nuk blejnë vetëm jahte, ishuj privatë dhe pallate luksoze. Ata blejnë media, blejnë universitete, blejnë ekspertë, blejnë gjykatës, blejnë deputetë, ministra, kryeministra dhe presidentë. Dhe kur politika blihet, demokracia shndërrohet në një teatër ku qytetarët paguajnë biletën, ndërsa oligarkët shkruajnë skenarin.
Në atë pikë, luftërat nuk shpërthejnë më sepse popujt urrejnë njëri-tjetrin. Ato shpërthejnë sepse dikush fiton miliarda nga armët, nga nafta, nga gazi, nga rindërtimi dhe nga kontrolli i tregjeve. Popujt dërgohen në fronte me flamuj në duar, ndërsa arkitektët e katastrofave numërojnë fitimet në parajsat fiskale.
Po kështu, varfëria nuk mbetet më pasojë e paaftësisë së një shoqërie. Ajo bëhet një instrument pushteti. Një popull i varfër është më i lehtë për t'u manipuluar, më i lehtë për t'u blerë dhe më i lehtë për t'u frikësuar. Prandaj oligarkia nuk lufton kundër varfërisë; ajo shpesh jeton prej saj.
Edhe korrupsioni nuk është thjesht ves individual. Ai bëhet sistem. Ligjet shkruhen për të mbrojtur të pasurit nga drejtësia dhe jo qytetarët nga abuzimi. Tatimet rëndojnë mbi punën, ndërsa pasuritë gjigante fshehen pas kompanive fantazmë, fondacioneve dhe rrjeteve financiare që veprojnë përtej kufijve të shteteve.
Tragjedia më e madhe, megjithatë, nuk është ekonomike. Është morale. Sepse kur njerëzit shohin se mashtrimi shpërblehet, se hajnia nderohet, se servilizmi promovohet dhe se ndershmëria tallët, atëherë fillon kalbëzimi i vetë themeleve të shoqërisë.
Prandaj rreziku më i madh për njerëzimin nuk është një komb, një fe apo një popull i caktuar. Rreziku më i madh është aleanca e fshehtë midis pushtetit politik të pakontrolluar dhe parasë së pakufishme. Kur këto dy forca bashkohen, lind një përbindësh që nuk njeh kufij, nuk njeh moral dhe nuk njeh atdhe.
Dhe pikërisht për këtë arsye qytetarët e zakonshëm nuk kanë arsye të urrejnë popujt e tjerë. Minatori shqiptar, punëtori gjerman, fermeri francez, mësuesi amerikan apo infermierja palestineze kanë shumë më tepër të përbashkëta mes tyre sesa me miliarderët dhe oligarkët që luajnë shah me fatet e kombeve.
Sepse në fund të fundit, beteja nuk është midis Lindjes dhe Perëndimit, as midis feve dhe kombeve. Beteja është midis atyre që jetojnë nga puna e tyre dhe atyre që jetojnë nga puna e të tjerëve.
Pikërisht për këtë arsye, socialdemokracia e vërtetë mbetet një nga idetë më të rëndësishme politike që ka prodhuar Evropa moderne.
Jo sepse është e përsosur. Jo sepse ka zgjidhje magjike për çdo problem. Por sepse niset nga një parim i thjeshtë: ekonomia duhet t'i shërbejë shoqërisë dhe jo shoqëria ekonomisë.
Socialdemokracia e vërtetë nuk e konsideron shtetin si pronë private të politikanëve, as tregun si xhungël ku më i forti ka të drejtë të gllabërojë gjithçka. Ajo përpiqet të krijojë një ekuilibër midis lirisë ekonomike dhe drejtësisë shoqërore; midis sipërmarrjes private dhe interesit publik; midis pasurisë së krijuar dhe përgjegjësisë ndaj komunitetit.
Në thelb, ajo mbron idenë se askush nuk duhet të jetë aq i varfër sa të mos mund të jetojë me dinjitet, por as aq i fuqishëm sa të mund të blejë shtetin.
Kjo është arsyeja pse socialdemokracia autentike investon në arsim publik cilësor, në shëndetësi të qasshme, në mbrojtje sociale, në paga të drejta, në sindikata të forta dhe në institucione që i rezistojnë korrupsionit dhe kapjes nga interesat private.
Por kur një parti që e quan veten socialiste fillon të sillet si menaxhere e oligarkisë, atëherë emri mbetet i majtë, ndërsa praktika bëhet karikaturë e së majtës.
Këtu qëndron edhe paradoksi i madh i Partisë Socialiste të Edi Ramës.
Një parti që në emër mban fjalën "socialiste", por që shpesh perceptohet si një anije luksoze e mbushur me oligarkë, koncesionarë, klientë politikë dhe përfitues të pushtetit, ndërsa popullit i kërkohet të duartrokasë nga moli teksa anija largohet gjithnjë e më larg.
Sepse socializmi nuk matet me sloganet që shkruhen në pankarta.
Ai matet me numrin e të rinjve që largohen nga vendi.
Matet me pensionistin që nuk përballon dot ilaçet.
Matet me mësuesin që mezi mbyll muajin.
Matet me fermerin që nuk gjen treg për prodhimet e veta.
Matet me punëtorin që punon më shumë dhe fiton më pak.
Dhe kur pasuritë e pakicës rriten me shpejtësi marramendëse, ndërsa shumica lufton për mbijetesë, atëherë kemi të drejtë të pyesim: ku është socialja në këtë histori?
Sepse socialdemokracia e vërtetë nuk ndërton piramida privilegjesh për pak njerëz në majë.
Ajo ndërton themele dinjiteti për shumicën.
Nuk mat suksesin me numrin e kullave që ngrihen mbi qytet, por me numrin e qytetarëve që mund të jetojnë me dinjitet nën hijen e tyre.
Nuk mat zhvillimin me pasurinë e oligarkëve, por me mirëqenien e popullit.
Dhe në fund të fundit, ky është testi më i thjeshtë i çdo qeverie që pretendon të jetë e majtë:
Nëse të pasurit bëhen gjithnjë e më të pasur, ndërsa njerëzit e zakonshëm bëhen gjithnjë e më varfër dhe më të pasigurt për të ardhmen e tyre, atëherë problemi nuk është te propaganda.
Problemi është se anija ka zgjedhur të shpëtojë sallonet e klasit të parë, ndërsa uji po hyn me shpejtësi në kuvertën ku ndodhet shumica e popullit.
Dhe pikërisht këtu qëndron një rrezik që shqiptarët nuk duhet ta nënvlerësojnë.
Sa herë që lind një pakënaqësi e madhe popullore, sa herë që njerëzit dalin në rrugë për të kërkuar më shumë drejtësi, më shumë dinjitet dhe më shumë llogaridhënie nga pushteti, shfaqen menjëherë edhe ata që përpiqen ta rrëmbejnë atë energji për interesat e tyre.
Historia është plot me shembuj ku protesta të drejta qytetare janë keqpërdorur nga demagogë, aventurierë politikë dhe ekstremistë të llojeve të ndryshme.
Prandaj shqiptarët duhet të jenë shumë të kujdesshëm.
Sepse qëllimi i protestave nuk duhet të jetë zëvendësimi i një padrejtësie me një tjetër.
Nuk duhet të jetë zëvendësimi i një oligarkie me një oligarki tjetër.
Nuk duhet të jetë zëvendësimi i një propagande me një propagandë tjetër.
Dhe nuk duhet të jetë zëvendësimi i një grupi fanatikësh me një grup tjetër fanatikësh.
Thelbi i protestës qytetare është shumë më i thjeshtë dhe shumë më fisnik: kërkesa që shteti t'u përkasë qytetarëve dhe jo klientelave politike, oligarkëve, grupeve të interesit apo çdo forme ekstremizmi.
Ekstremistët ushqehen me zemërimin e njerëzve. Ata nuk kërkojnë ta zgjidhin problemin; ata kërkojnë ta përdorin problemin. Ata nuk ndërtojnë ura; ata ndërtojnë llogore. Ata nuk ofrojnë drejtësi; ata ofrojnë armiq të rinj.
Prandaj qytetarët duhet të bëjnë dallimin midis revoltës dhe urrejtjes.
Revolta kundër korrupsionit është legjitime.
Urrejtja ndaj grupeve të tëra njerëzish nuk është zgjidhje.
Kërkesa për drejtësi është e domosdoshme.
Thirrjet për hakmarrje kolektive janë rrugë pa krye.
Kritika ndaj pushtetit është shenjë e një shoqërie të shëndetshme.
Fanatizmi është shenjë e një shoqërie që po humb busullën.
Shqiptarët duhet ta mbrojnë me fanatizëm një gjë: të drejtën e tyre për të protestuar pa lejuar askënd t'ua vjedhë kuptimin protestës.
Sepse momenti kur një protestë qytetare shndërrohet në instrument të ekstremizmit, ajo pushon së qeni mjet çlirimi dhe fillon të bëhet mjet manipulimi.
Nëse qytetarët kërkojnë shtet ligjor, le të kërkojnë shtet ligjor për të gjithë.
Nëse kërkojnë drejtësi, le të kërkojnë drejtësi për të gjithë.
Nëse kërkojnë demokraci, le të kërkojnë më shumë demokraci dhe jo më pak.
Sepse Shqipëria nuk ka nevojë për shpëtimtarë të rremë, për profetë politikë apo për ideologji që ushqehen me urrejtje.
Ajo ka nevojë për qytetarë të vetëdijshëm, të lirë dhe të guximshëm, të cilët nuk lejojnë që zemërimi i tyre i ligjshëm të shndërrohet në karburant për projektet e atyre që duan pushtet pa kufi.
Dhe në fund, pyetja që çdo protestues duhet t'ia bëjë vetes është e thjeshtë:
A po luftojmë për ta bërë Shqipërinë më të drejtë, apo thjesht po i ndihmojmë dikujt tjetër të marrë në dorë të njëjtin mekanizëm padrejtësie?
Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje do të përcaktojë jo vetëm fatin e protestave, por edhe fatin e vetë demokracisë shqiptare.
Në Kosovë, aktualisht e shoh zonjën Donika Gërvalla-Schwarz si përfaqësuesen e vetme të idesë së vërtetë të socialdemokracisë.
