Pas vdekjes së ish-komandantit të Ushtrisë së Republikës Srpska, Ratko Mlladiq, përpjekjet për rehabilitimin dhe glorifikimin e figurës së tij kanë rikthyer në qendër të vëmendjes debatin për mënyrën se si Serbia dhe qarqe të caktuara nacionaliste po e trajtojnë të kaluarën e luftërave në Ballkan.
Mlladiqi, i dënuar me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, po tentohet të paraqitet nga qarqe nacionaliste jo si autor i krimeve dhe gjenocideve, por si figurë heroike dhe viktimë e një padrejtësie ndërkombëtare.
Për këtë çështje, për “Bota sot” ka folur eksperti austriak Gunther Fehlinger, i cili e konsideron glorifikimin e Mlladiqit një nga zhvillimet më të rrezikshme politike në Ballkan.
“Ratko Mlladiqi vdiq si autor i dënuar për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte. Ai po vuante një dënim të përjetshëm të shqiptuar nga drejtësia ndërkombëtare. Më shumë se 8 mijë burra dhe djem boshnjakë u vranë në Srebrenicë. Këto fakte nuk zhduken vetëm sepse Mlladiqi ka vdekur.
Përpjekja për ta kthyer Mlladiqin nga një kriminel i dënuar në një hero kombëtar serb është një nga zhvillimet më të rrezikshme politike në Ballkan. Ajo i thotë gjeneratës së ardhshme se nëse kryhen mizori nën një flamur kombëtar, përfundimisht ato mund të riemërtohen si patriotizëm”, ka deklaruar Fehlinger.
Sipas tij, përpjekja për rehabilitimin e figurës së Mlladiqit vazhdon sepse projekti politik që qëndroi prapa luftërave të viteve ’90 nuk është mposhtur plotësisht në aspektin politik dhe intelektual.
“Mlladiqi është i dobishëm për forcat nacionaliste, sepse pranimi i asaj që ndodhi në Srebrenicë kërkon gjithashtu pranimin e përgjegjësisë për politikat katastrofike që prodhuan luftërat në Bosnje dhe Kosovë, spastrimin etnik, vrasjet masive dhe gjenocidin. Rusia ka një interes të qartë për ta inkurajuar këtë revizionizëm. Moska përfiton nga një Ballkan i bllokuar në pakënaqësi, nacionalizëm dhe konfrontim të përhershëm me Perëndimin. Një Serbi që shikon prapa drejt Mlladiqit dhe nga lindja drejt Moskës është më e lehtë për t’u ndikuar nga Rusia sesa një Serbi që shikon përpara drejt Brukselit”, thekson eksperti austriak.
Fehlinger thotë se vdekja e Mlladiqit tashmë po përdoret për forcimin e narrativave nacionaliste, duke përmendur organizimin e ngjarjeve përkujtimore, lavdërimet politike dhe përpjekjet për ta paraqitur atë si viktimë, në vend që të flitet për viktimat e krimeve të tij.
“Po, vdekja e Mlladiqit tani po përdoret për të forcuar narrativat nacionaliste. Po shohim ngjarje të turpshme përkujtimore, lavdërime politike dhe përpjekje të turpshme për ta paraqitur atë si viktimë, në vend që të flitet për viktimat e tij. Kjo është pikërisht mënyra se si funksionon revizionizmi historik: fillimisht krimineli bëhet viktimë, pastaj viktima bëhet hero dhe në fund vetë krimi mohohet, duke përgatitur terrenin për më shumë dhunë.”
Eksperti austriak paralajmëron se rreziku më i madh i kësaj qasjeje lidhet me brezat e rinj, të cilët nuk kanë përjetuar luftërat e viteve ’90 dhe për të cilët mënyra se si do ta kuptojnë atë periudhë varet nga arsimi, mediat dhe mesazhet që marrin nga udhëheqësit politikë.
“Rreziku për të rinjtë është i jashtëzakonshëm. Një 20-vjeçar serb sot nuk ka qenë gjallë gjatë Srebrenicës. Ajo që ai ose ajo beson për luftën do të varet nga arsimi, mediat dhe udhëheqja politike. Nëse shteti u mëson të rinjve serbë se Mlladiqi ishte hero, Evropa nuk duhet të habitet kur një brez tjetër trashëgon nacionalizmin e viteve ’90, duke çuar në një luftë të re kundër boshnjakëve dhe shqiptarëve të Kosovës”, shprehet Fehlinger.
Pikërisht për këtë arsye, ai kërkon që Bashkimi Evropian të vendosë masa të qarta ndaj mohimit të gjenocidit të Srebrenicës dhe glorifikimit publik të personave të dënuar për gjenocid.
“Kjo është arsyeja pse kërkoj një ndalim në të gjithë BE-në të mohimit të gjenocidit të Srebrenicës dhe të glorifikimit publik të autorëve të dënuar për gjenocid. Çdo shtet anëtar i BE-së duhet të zbatojë legjislacion efektiv penal dhe çdo vend kandidat duhet të kërkohet të bëjë të njëjtën gjë përpara anëtarësimit.
Formula ime është shumë e thjeshtë: Mohoni Srebrenicën – nuk ka anëtarësim në BE. Glorifikoni kriminelët e dënuar të luftës – nuk ka anëtarësim në BE. Serbia duhet të vendosë nëse dëshiron Ratko Mlladiqin apo Evropën. Nuk mund t’i ketë të dyja”, ka deklaruar ai.
Fehlinger kërkon gjithashtu pasoja konkrete nëse Serbia do të vendoste t’i japë Mlladiqit nderime shtetërore ose ushtarake. Sipas tij, një veprim i tillë do të duhej të sillte ngrirjen e negociatave të anëtarësimit të Serbisë në BE, rishikimin dhe pezullimin e fondeve të para-anëtarësimit aty ku kjo është ligjërisht e mundur, si dhe uljen e nivelit të kontakteve zyrtare evropiane me Beogradin.
“Nuk mund të ketë biznes si zakonisht me një shtet kandidat që zyrtarisht glorifikon një njeri të dënuar për gjenocid. Një funeral shtetëror serb për Mlladiqin duhet të nënkuptojë izolimin e menjëhershëm politik të qeverisë serbe brenda Evropës, derisa kjo politikë të ndryshojë.
Unë gjithashtu kundërshtoj kategorikisht dhënien e një varri monumental Mlladiqit, i cili mund të shndërrohet në një faltore nacionaliste dhe në një vend pelegrinazhi për dekada. Jo funeral shtetëror. Jo nderime ushtarake. Jo monument. Jo faltore. Srebrenica ka nevojë për monumente. Viktimat kanë nevojë për varre. Sarajeva ka nevojë për kujtesë. Ratko Mlladiqi, Osama i Ballkanit, nuk ka nevojë për një faltore”, deklaron Fehlinger.
Në fund, eksperti austriak thotë se Evropa duhet ta përdorë këtë moment për të vendosur një vijë të qartë ndaj glorifikimit të gjenocidit dhe për të kërkuar nga Serbia një shkëputje të plotë nga politika e viteve ’90.
“Gjenocidi i Srebrenicës nuk është një interpretim dhe as një debat historik serbo-boshnjak. Është një gjenocid i përcaktuar juridikisht nga drejtësia ndërkombëtare. E ardhmja evropiane e Serbisë mbetet e mundur, por kërkon një shkëputje nga politika e viteve ’90 dhe një kërkimfalje. Brezi i ri i Serbisë duhet të trashëgojë Evropën, prosperitetin dhe paqen – jo Mlladiqin, Millosheviqin dhe Moskën.
Nëse Beogradi zgjedh një funeral shtetëror për Mlladiqin, Brukseli duhet të zgjedhë izolimin e Beogradit. Asnjë lavdi për gjenocidin. Asnjë faltore për Mlladiqin. Asnjë anëtarësim në BE përderisa glorifikohet gjenocidi”, përmbylli Fehlinger për “Bota sot”.
