Viti më i gjatë në Evropë: Ja kur ndryshuan ekuilibrat

Historia

Viti më i gjatë në Evropë: Ja kur ndryshuan ekuilibrat

Andrea Muratore Nga Andrea Muratore Më 4 korrik 2022 Në ora: 16:16
Foto ilustrim

9 Nëntori shënon çdo vit përvjetorin e rënies së Murit të Berlinit. Rënia e Murit ishte një nga ngjarjet vendimtare të atij viti, që shënoi fillimin e fundit të Luftës së Ftohtë, simboli më i madh i së cilës, ishte bërë barriera e ngritur nga autoritetet komuniste të Gjermanisë Lindore.

Rënia e tij, i hapi rrugën shpërbërjes së sistemit të ndërtuar nga Bashkimi Sovjetik i Stalinit në Evropën Lindore pas Luftës së Dytë Botërore. Ai përshpejtoi një proces që tashmë kishte nisur, dhe që kulmoi midis viteve 1990–1991 me ribashkimin e Gjermanisë, tranzicionin e Evropës Lindore në një sistem të demokracisë pluraliste dhe një ekonomie të tregut(shoqëruar shumë shpesh nga pabarazi serioze).

Dhe së fundi me shembjen e vetë Bashkimit Sovjetik. Fundi i një sistemi të vjetër, si ai i komunizmit të udhëhequr nga sovjetikët, preku të gjitha vendet e Evropës Lindore, sipas një efekti domino. Stanjacioni ekonomik, ndikimi i vazhdueshëm i borxheve të marra nëbankat perëndimore, rifillimi i lëvizjeve të ndrydhura prej kohësh dhe tënxitura nga ideale të ndryshme nga ai komunist (Solidarnosc në Poloni), kolapsi i aparateve të sigurisë mbi të cilat bazoheshin burokracitë komuniste (si në Rumani) apo një kombinim i këtyre faktorëve e dërrmoi Evropën Sovjetike në vitin vendimtar 1989. 

Ajo mori zyrtarisht fund 2 vjet më vonë, kur u shpërbë aleanca ushtarake dhe strategjike e Traktatit të Varshavës. Por e tronditur në themelet e saj vitin e rrëzimit të Murit, Evropa pa zhdukjen e vijës ndarëse më të famshme. Dhe kur për shkak të një hakmarrje historike, nisi procesi i margjinalizimit të Kontinentit të Vjetër. 

Fragmentimi i Evropës Sovjetike filloi në Poloni,vendi më i rëndësishëm, së bashku me Gjermaninë Lindore, i arkitekturës së Moskës në Evropën Lindore. Gjatë viteve 1988–1989, vendi përjetoi një valë grevash të punëtorëve kundër regjimit të udhëhequr nga gjenerali Vojçek Jaruzelski, që u ngjit në pushtet në fillim të asaj dekade për të parandaluar një pushtim sovjetik pas shpërthimit të protestave të sindikatës katolike Solidarnosc. 

Udhëheqësi i saj Leh Valesa, pati mbështetjen e papës së parë polak në histori, Papa Gjon Palit II. Protestat çuannë shpalljen e zgjedhjeve të para reale të Polonisë së pasluftës në qershorin e vitit 1989. Strategjia e Valesës, pati sukses disa muaj përpara se të ndodhte rënia e Murit të Berlinit.

Në një sistem që bazohej ende në terrorin e regjimit, dhe me ndalimin e garimit në shumëzona, Solidarnosc arriti të marrë 35 për qind të votave, duke sinjalizuar se kishte nisur tëfrynte era e ndryshimeve. Jaruzelski e pranoi rezultatin, duke mandatuar Solidarnosc për të udhëhequr një koalicion qeverisës jo–komunist të udhëhequr nga sindikalisti TadeushMazoviecki. 

Zgjedhja e Valesës president një vit më vonë, do ta kompletonte tranzicionin. Kjo frymë u përhap me shpejtësi nëHungarinë fqinje. E ardhmja e Hungarisë nisi të ndryshojë me një akt simbolik të fortë:faljen pas vdekjes të Imre Nagit dhe heronjve të tjerë të revoltës anti-sovjetike të vitit 1956. 

Në qershorin e vitit 1989 në Budapest, në sheshin qendror të Heronjve, Nagi u përkujtua solemnisht në një ngjarje, që çoi ndër të tjera në fillimet e karrierës si një politikani të ri liberal, që sapo ishte kthyer në vend pas përfundimit të studimeve në SHBA të financuara nga Xhorxh Soros:Viktor Orban.

Pak ditë më parë, qeveria e Miklosh Nemet kishte kryer një sërë lëshimesh të rëndësishme:ndalimin e monopartitizimit, zgjedhje të lira me pjesëmarrjen e të gjitha partive, dhe heqjen e kufirit me tela elektrikë me Austrinë, prej gati 250 kilometrash. 

Lëvizja e qeverisë hungareze, ndikoi direkt zhvillimet në Gjermaninë Lindore, të udhëhequr nga sekretari i fundit i Partisë së Bashkuar Socialiste, Erik Honeker. Në verën e vitit 1989, dhjetëra mijëra gjermano-lindorë filluan të udhëtonin në Hungari, dhe prej andej nëPerëndim. 

Rritja e valës së demonstratave, bëri që regjimi të merrte në konsideratë nxjerrjen e ushtrisënë rrugë për të shtypur protestat. Por dekretet për mbylljen e kufijve, dhe kërcënimet për një represion të ngjashëm me atë tëautoriteteve kineze në sheshin Tiananmen ishin të kota.

Kur Mikail Gorbaçcov vizitoi vendin në tetor 1989 për të festuar 40-vjetorin e themelimit tëRDGJ, ai deklaroi në Berlinin Lindor se Moska nuk kishte forcën politike për të mbështetur ruajtjen e statuskuosë në “perandorinë” e saj, dhe kërkoi hapur reforma. Fjalët e tij ishin ndoshta ngjarja më domethënëse e vitit 1989. 

Në këtë mënyrë ai shkatërroi brenda pak ditësh arkitekturën politiko-ushtarake që kishte mbajtur vendet e Traktatit të Varshavës në orbitën sovjetike. Fati politik i Honekerit uvulos:më 18 tetor 1989, u shkarkua nga Byroja Politike, dhe u zëvendësua nga zëvendësi i tij Egon Krenc, RDGJ i rihapi kufijtë e saj, dhe kur më 9 nëntor zëdhënësit i qeverisë njoftoi lejimin e kalimit të lirë midis Berlinit Lindor dhe Perëndimor, mijëra qytetarë të kryeqytetit të ndarë u grumbulluan në Murin e ngritur që në vitin 1961, duke filluar që ta shkatërrojnë atë me mjete rrethanore. 

Pjesa tjetër është histori. Praga dhe Sofja u ndikuan fuqishëm nga ajo që ndodhi në Gjermaninë Lindore. Forumi Qytetar i shkrimtarit dhe disidentit çek Vasllav Havel shtoi presionin për lirimin e të burgosurve politikë, dhe për t’i dhënë fund represionit dhe censurës.

Më 17 nëntor 1989 një demonstratë në kryeqytet në kudër të Ditën Ndërkombëtare të Studentëve, u shndërrua nënjë revoltë të vërtetë kundër regjimit. Ato u shtrinë në gjithëvendin, me pjesëmarrjen e mbi 800.000 njerëzve, qënjë fund realizuan atë që u quajt “Revolucioni i Kadifenjtë”.

Në Bullgari Zhivkov u shkarkua bredna 24 orëve. Shpejtësia e veprimit të Partisë Komuniste Bullgare, e lejoi atë t’imbijetonte fundit të Luftës së Ftohtë. Pasi ndërroi lëkurën refuzoi marksizëm-leninizmin, ajo mori emrin e Partisë Socialiste Bullgare, dhe i fitoi zgjedhjet pluraliste të vitit 1990.

Një anomali në kontekstin e vitit 1989, ishte rasti i tranzicionit rumun. Vendi më autonom nga Moska, i sunduar nga Nikolae Çaushesku, e pagoi rëndë koston e aventurizmit të tij diplomatik dhe gjeopolitik, dhe qasjen e tij tepër të pakujdesshme ndaj bllokut perëndimor me kurthin e borxhit. 

Rumania u detyrua të merrte masa shtrënguese shumë të ashpra për të shlyer borxhet e marra ndajinstitucioneve ndërkombëtare. Racionimi i ushqimit, gazit dhe i nevojave të tjera bazë sollën protesta tëherëpashershme që nga viti 1981. Rumania e Çausheskut, ishte një shtet policor i mbikëqyrur rreptësisht nga Securitate. 

Ndërsa u bë vendi më i varfër në bllokun sovjetik, diktatori dhe gruaja e tij Elena bënin njëjetë luksoze. Çaushesku nuk e kuptoi nevojën për kompromise apo ndryshim kursi. Kur nisën të shtohen protestat në rrugë, diktatura reagoi me brutalitet. Qindra të vdekur pati në protestat që u përhapën nga Transilvania në kryeqytetin Bukuresht duke filluar nga 17 dhjetori 1989. 

Por shumë shpejt ushtria dhe policia filloi të rebelohet duke u bashkuar me popullin. Më 21 dhjetor, Çaushesku u poshtërua në podium nga një turmë prej 100.000 njerëzish. Përpjekja e Nikolae dhe Elena Çausheskut për t’su arratisur me helikopter dështoi. 

Midis 24 dhe 25 dhjetorit 1989, ushtria drejtoi një gjyq të shpejtë kundër diktatorit dhe gruas së tij, e cila përfundoi me ekzekutimin e tyre. 1989-a ishte një vit, në fund të të cilit Evropa e pa veten më pak të ndarë, por njëkohësisht me një rol më pak qendror në skenën globale. Pasi të përfundonte bipolariteti, do të vazhdonin të shfaqeshin ndarjet e vjetra brenda kontinentit. Historia evropiane nuk përfundoi, rënia e Murit vetëm sa e riktheu atë.

Marrë me shkurtime nga “Il Giornale”

Të nderuar lexues të gazetës “Bota sot”, komentet që përmbajnë fyerje, ofendime dhe sharje nuk lejohen në portal. Andaj, komentet e juaja do të kalojnë në filtra për aprovim dhe të tillat që përmbajnë gjuhë që nuk përkon me rregullat, nuk do të aprovohen. Ju faleminderit.
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat