Kur Sylvan Goldman vendosi karrocat e para në supermarketet e tij, priste që klientët t’i përdornin menjëherë. Në fund të fundit, ato ua lehtësonin bartjen e produkteve dhe u mundësonin të blinin më shumë. Por gratë nuk dëshironin të shtynin diçka që u kujtonte karrocën e fëmijëve, ndërsa disa burra mendonin se përdorimi i saj i bënte të dukeshin të dobët. Shpikja që sot gjendet pothuajse në çdo supermarket të botës nisi si një dështim. Në vend që ta hiqte nga dyqanet, Goldman vendosi t’u tregonte klientëve se si duhej përdorur.
Në një mbrëmje të vitit 1936, Sylvan Goldman po vështronte dy karrige të palosshme në zyrën e tij në Oklahoma City.
Nuk ishte duke kërkuar një shpikje që do ta bënte të famshëm. Po përpiqej të zgjidhte një problem të zakonshëm në supermarketet që drejtonte.
Klientët hynin në dyqan, merrnin një shportë metalike dhe e mbushnin duke kaluar nga një raft te tjetri. Kur shporta rëndohej, ata shkonin te arka.
Nuk largoheshin domosdoshmërisht sepse kishin blerë gjithçka që u nevojitej. Ndonjëherë largoheshin sepse nuk mund ta mbanin më peshën.
Për klientin, ky ishte një shqetësim fizik.
Për pronarin e supermarketit, ishte një kufizim i drejtpërdrejtë i shitjeve.
Goldman e kuptoi se nëse klientët nuk do të detyroheshin t’i mbanin produktet në duar, ata mund të qëndronin më gjatë dhe të blinin më shumë.
Duke vështruar karrigen e palosshme, ai përfytyroi një strukturë të ngjashme me rrota dhe me shporta në vend të ulëses.
Ideja dukej aq e thjeshtë, saqë ishte e vështirë të kuptohej përse askush nuk e kishte kthyer ende në pjesë të zakonshme të supermarketit.
Por ajo që ndodhi pas prodhimit të saj tregoi se një shpikje e dobishme nuk pranohet gjithmonë vetëm sepse funksionon.
Një sipërmarrës i formuar nga kriza
Goldman kishte lindur në vitin 1898 në Ardmore, në territorin që më vonë u bë pjesë e shtetit të Oklahomës.
Familja e tij merrej me tregti. Pasi shërbeu në ushtrinë amerikane gjatë Luftës së Parë Botërore, ai dhe vëllai i tij, Alfred, hynë në biznesin e ushqimeve.
Në vitin 1920 hapën një dyqan të vogël në Texas. Më pas u kthyen në Oklahoma dhe zhvilluan një zinxhir dyqanesh me një koncept që në atë kohë ende ishte relativisht i ri: klientët i merrnin vetë produktet nga raftet.
Vëllezërit e shitën biznesin e parë, por humbën një pjesë të konsiderueshme të parave gjatë rënies financiare të vitit 1929.
Në kulmin e Depresionit të Madh, kur shumë biznese po mbylleshin, ata blenë disa dyqane të falimentuara të zinxhirit “Humpty Dumpty”.
Ishte një veprim me rrezik. Familjet kishin më pak para, konkurrenca ishte e fortë dhe mënyra e blerjes po ndryshonte.
Dyqanet ushqimore tradicionale mbështeteshin te shitësi, i cili i merrte produktet për klientin. Supermarketi me vetëshërbim ia kalonte këtë punë vetë blerësit.
Kjo ulte kostot dhe e përshpejtonte procesin, por krijonte një problem të ri: klienti duhej t’i mblidhte dhe t’i transportonte vetë produktet nëpër dyqan.
Pikërisht aty Goldman pa mundësinë.
Nga karrigia e palosshme te prototipi
Goldman nuk e ndërtoi i vetëm karrocën.
Ai punoi me Fred Young, një mekanik në kompaninë e tij. Duke përdorur si model një karrige të palosshme, ata krijuan një kornizë metalike me rrota, mbi të cilën vendoseshin dy shporta teli.
Kur nuk përdorej, struktura mund të palosej, ndërsa shportat hiqeshin.
Nuk ishte ende karroca e madhe, e thellë dhe e futur brenda karrocave të tjera që përdoret sot. Ishte më shumë një mbajtëse e lëvizshme për dy shporta të zakonshme të supermarketit.
Por e zgjidhte problemin kryesor: klienti nuk kishte më nevojë ta mbante peshën.
Goldman e quajti sistemin “No Basket Carrying Plan” – plani pa bartjen e shportës.
Më 4 qershor 1937, karrocat u vendosën në supermarketet e tij “Humpty Dumpty” në Oklahoma City.
Goldman priste sukses.
Në vend të tij, hasi rezistencë.
Shpikja që klientët nuk e kërkonin
Gratë, të cilat në atë periudhë përbënin pjesën më të madhe të klientëve të dyqaneve ushqimore, e lidhnin formën e karrocës me karrocat e foshnjave. Disa nuk dëshironin të shtynin përsëri diçka që ua kujtonte atë rol.
Disa burra, nga ana tjetër, mendonin se mund ta mbanin vetë shportën dhe se përdorimi i një karroce do t’i bënte të dukeshin fizikisht të dobët.
Edhe klientët më të moshuar e shikonin pajisjen e re me dyshim.
Goldman kishte bërë atë që shumë shpikës e konsiderojnë pjesën më të vështirë: kishte identifikuar problemin dhe kishte ndërtuar një zgjidhje funksionale.
Por kishte nënvlerësuar një pengesë tjetër.
Produkti i tij kërkonte ndryshimin e një zakoni publik.
Njerëzit ishin mësuar të hynin në dyqan me shportë. Karroca dukej e pazakontë dhe askush nuk dëshironte të ishte personi i parë që e shtynte nëpër korridore.
Inovacioni teknik kishte funksionuar.
Prezantimi shoqëror kishte dështuar.
Kthesa: klientët e rremë
Goldman mund t’i kishte larguar karrocat dhe ta shpallte eksperimentin të dështuar.
Në vend të kësaj, ai kuptoi se klientëve nuk u nevojitej vetëm një shpjegim. Duhej ta shihnin karrocën duke u përdorur nga njerëz të tjerë.
Ai punësoi burra dhe gra të moshave të ndryshme që të ecnin nëpër supermarket duke shtyrë karrocat dhe duke u sjellë si klientë të zakonshëm.
Në hyrje vendosi edhe një punonjëse që ua ofronte karrocat blerësve dhe u shpjegonte se si përdoreshin.
Papritur, klienti që hynte në dyqan nuk e shihte më karrocën si një pajisje të çuditshme.
Shihte burra, gra dhe njerëz të moshuar që e përdornin pa ndonjë vështirësi.
Sjellja e inskenuar krijoi përshtypjen se zakoni i ri tashmë ishte normal.
Dhe sapo disa klientë të vërtetë filluan t’i përdornin karrocat, nevoja për demonstruesit u zvogëlua.
Kjo kthesë është dokumentuar në nekrologjinë e Goldmanit nga The Washington Post, në historikun e publikuar nga Wired dhe në studimet për zhvillimin e karrocës së blerjeve.
Shpikja që kishte dështuar në prezantimin e parë filloi të përhapej.
Brenda pak vitesh, prodhuesit e pajisjeve për dyqane përballeshin me kërkesa që nuk mund t’i plotësonin shpejt.
Karroca ndryshoi edhe vetë supermarketin
Karroca nuk ua lehtësoi vetëm punën klientëve.
Ajo ndryshoi mënyrën se si ndërtoheshin dhe funksiononin supermarketet.
Kur klienti mund të transportonte më shumë produkte, dyqani mund të ofronte më shumë mallra. Shportat nuk e kufizonin më sasinë e blerjes në atë që një person mund të mbante.
Korridoret u zgjeruan. Dyqanet u bënë më të mëdha. Hapësirat e parkimit morën më shumë rëndësi, sepse blerjet e mëdha duhej të transportoheshin deri te automjeti.
Karroca dhe supermarketi modern filluan të zhvilloheshin së bashku.
Goldman siguroi patentën amerikane për “Folding Basket Carriage for Self-Service Stores” në prill të vitit 1940. Në të përshkruhej struktura e palosshme që mbante shportat dhe lëvizte mbi rrota.
Ai themeloi kompaninë “Folding Carrier Corporation” për prodhimin dhe shitjen e karrocave.
Sipas Enciklopedisë së Historisë dhe Kulturës së Oklahomës, karroca e blerjeve ishte kontributi më i rëndësishëm i Goldmanit dhe biznesi i saj e ndihmoi të ndërtonte një pasuri të madhe.
“Oklahoma Hall of Fame”, ku Goldman u pranua në vitin 1971, e përshkruan shpikjen si produktin që e bëri multimilioner.
Por karroca e sotme nuk ishte vetëm vepër e tij
Historia duhet saktësuar në një pikë të rëndësishme.
Karroca e parë e Goldmanit kishte një kornizë të palosshme dhe shporta që hiqeshin. Ajo nuk futej brenda një karroce tjetër si modelet e sotme.
Zgjidhja e karrocave që futen njëra brenda tjetrës u zhvillua më vonë nga shpikësi Orla E. Watson.
Në vitin 1946, Watson krijoi një karrocë me pjesën e pasme të hapshme, në mënyrë që disa karroca të mund të futeshin horizontalisht brenda njëra-tjetrës. Kjo u kursente supermarketeve hapësirë të madhe.
Mes Watsonit dhe Goldmanit lindi një mosmarrëveshje për patentat. Çështja përfundoi me një marrëveshje: Watson ruajti të drejtat e patentës, ndërsa kompania e Goldmanit mori licencë për prodhimin e modelit teleskopik.
Prandaj, Goldman konsiderohet shpikësi i karrocës së suksesshme të blerjeve me shporta, por forma moderne është rezultat i përmirësimeve të disa shpikësve.
Ky dallim nuk ia zvogëlon suksesin.
Goldman ishte njeriu që e identifikoi kufizimin e shportës, krijoi një zgjidhje praktike, e futi atë në përdorim dhe, kur klientët e refuzuan, gjeti mënyrën për t’ua ndryshuar sjelljen.
Nga një karrige te një pasuri shumëmilionëshe
Goldman nuk fitoi vetëm nga supermarketet.
Kompania e tij prodhonte karroca dhe merrte të ardhura nga licencimi i modeleve të përdorura në industrinë amerikane të shitjes me pakicë.
Kur vdiq në vitin 1984, në moshën 86-vjeçare, ai konsiderohej një nga biznesmenët dhe filantropët më të rëndësishëm të Oklahomës.
Raportimet e kohës jepnin vlerësime të ndryshme për pasurinë e familjes së tij, nga qindra miliona dollarë. Shifrat nuk mund të barazohen të gjitha me pasurinë personale të Goldmanit, sepse përfshinin edhe investimet dhe asetet e djemve të tij.
Por nuk ka dyshim se objekti i ndërtuar fillimisht nga një karrige e palosshme u shndërrua në një biznes jashtëzakonisht fitimprurës.
Karrocat u shitën në dhjetëra vende, ndërsa modeli origjinal u ruajt në koleksionin e Institutit Smithsonian.
Goldman investoi gjithashtu në qendra tregtare, banka, sigurime dhe pasuri të paluajtshme. Një pjesë të konsiderueshme të pasurisë e orientoi në veprimtari bamirëse, shëndetësi dhe arsim në Oklahoma.
Megjithatë, emri i tij mbeti shumë më pak i njohur se shpikja.
Miliona njerëz vazhduan të shtynin karrocat nëpër supermarkete pa e ditur se dikur klientët nuk kishin pranuar as t’i preknin.
Mësimi që fshihet pas karrocës
Historia e Sylvan Goldmanit tregon se dobia objektive e një produkti nuk mjafton për ta garantuar suksesin.
Karroca ua lehtësonte punën klientëve që në ditën e parë. Ajo nuk kishte nevojë për një motor më të mirë, material më të fortë apo shpikje të re teknike që të funksiononte.
Problemi ishte perceptimi.
Klientët nuk dëshironin të dukeshin të dobët, të moshuar apo të lidhur me një rol që mendonin se e kishin lënë pas. Ata nuk e vlerësonin pajisjen vetëm sipas asaj që bënte, por edhe sipas mënyrës se si besonin se do të dukeshin duke e përdorur.
Goldman nuk i qortoi klientët dhe nuk u përpoq t’i bindte vetëm me reklama.
Ai krijoi një ambient ku sjellja e re dukej normale.
Kjo është kthesa më e rëndësishme e historisë së tij: ai nuk ndryshoi vetëm produktin, por ndryshoi kontekstin në të cilin njerëzit e shihnin atë.
Mësimi është i vlefshëm për çdo sipërmarrës.
Kur një produkt i dobishëm refuzohet, arsyeja nuk është gjithmonë se produkti është i keq. Ndonjëherë njerëzit nuk e kuptojnë ende, nuk e kanë parë në përdorim ose nuk duan të jenë të parët që ndryshojnë zakonin.
Në raste të tilla, detyra e sipërmarrësit nuk përfundon me ndërtimin e shpikjes.
Ai duhet të ndërtojë edhe besimin për ta përdorur.
Karroca e supermarketit nuk u bë sukses kur Goldman i vendosi rrota poshtë shportave.
U bë sukses kur klientët hynë në dyqan, panë njerëz të tjerë duke e shtyrë dhe menduan se edhe ata mund të bënin të njëjtën gjë.