Në moshën 13-vjeçare, Ralph Baer u detyrua ta linte shkollën në Gjermaninë naziste vetëm sepse ishte hebre. Familja e tij arriti të ikte drejt Shteteve të Bashkuara pak muaj para “Natës së Kristaltë”. Tri dekada më vonë, në një kompani që prodhonte pajisje ushtarake, ai ndërtoi një kuti të thjeshtë ngjyrë kafe që do ta kthente televizorin nga ekran pasiv në një makinë lojërash – dhe do të hapte rrugën për një industri të tërë.
Në vitin 1935, Ralph Baer ishte vetëm 13 vjeç kur ligjet raciste të Gjermanisë naziste ia ndërprenë shkollimin.
Ligjet e Nurembergut ua hoqën hebrenjve një pjesë të të drejtave qytetare dhe shoqërore. Për Baer-in, pasojat erdhën drejtpërdrejt: u detyrua ta linte shkollën dhe të vazhdonte të mësonte vetë.
Familja e tij jetonte në Pirmasens, një qytet gjerman pranë kufirit me Francën. Me rritjen e antisemitizmit dhe përndjekjes, prindërit kërkuan një rrugëdalje.
Në vitin 1938, kur Ralph ishte 16 vjeç, familja Baer arriti të emigronte në Shtetet e Bashkuara. U larguan vetëm disa muaj para “Natës së Kristaltë”, vala e organizuar e dhunës naziste gjatë së cilës u sulmuan shtëpi, dyqane dhe sinagoga hebraike në të gjithë Gjermaninë.
Ralph Baer mbërriti në Amerikë si refugjat adoleshent, pa diplomë nga shkolla që ishte detyruar ta braktiste.
Por me një interes të madh për elektronikën.
Nga riparimi i radiove në inteligjencën ushtarake
Në Nju Jork, Baer ndoqi një kurs profesional dhe në vitin 1940 u diplomua si teknik për servisimin e radiove.
Punoi disa vjet në këtë fushë, derisa u mobilizua në ushtrinë amerikane gjatë Luftës së Dytë Botërore. Për shkak të njohurive teknike dhe gjuhës gjermane, shërbeu në inteligjencën ushtarake dhe u dërgua përsëri në Evropë – këtë herë me uniformën e vendit që i kishte ofruar strehim.
Pas luftës, falë programit arsimor për veteranët, studioi në Institutin Amerikan të Teknologjisë Televizive në Çikago. Në vitin 1949 mori diplomën universitare në inxhinieri televizive.
Televizioni ishte ende një teknologji e re. Kompanitë konkurronin për cilësinë e figurës, madhësinë e ekranit dhe dizajnin e pajisjes.
Baer filloi të mendonte për diçka tjetër: televizori nuk duhej të përdorej vetëm për të parë atë që transmetonin të tjerët. Njeriu përballë ekranit mund të ndërvepronte me të.
Në vitin 1951, ndërsa punonte për një kompani elektronike, propozoi që në televizorin e ri të vendosej edhe një funksion për lojëra.
Ideja u refuzua.
Drejtuesit kërkonin prej tij të përfundonte televizorin që kishte në projekt, jo të eksperimentonte me lojëra elektronike. Propozimi u la mënjanë dhe për rreth 15 vjet nuk ndodhi asgjë.
Mendimi që iu kthye në një stacion autobusi
Në vitin 1966, Baer punonte si inxhinier dhe drejtues divizioni në Sanders Associates, një kompani që zhvillonte kryesisht pajisje elektronike për ushtrinë amerikane.
Televizorët tashmë kishin hyrë në miliona shtëpi.
Ndërsa priste në një stacion autobusi, atij iu rikthye ideja e vjetër: nëse televizori ndodhej pothuajse në çdo dhomë ndenjjeje, përse të mos përdorej edhe për lojëra?
Të nesërmen në punë, Baer shkroi një dokument prej katër faqesh. Ai përshkroi një pajisje elektronike që do të lidhej me televizorin dhe do t’u mundësonte njerëzve të kontrollonin objekte në ekran.
Nuk ishte një ide abstrakte për të ardhmen. Dokumenti përmbante mënyrën se si mund të ndërtohej dhe përdorej pajisja.
Projekti ishte i pazakontë për një kompani që merrej me sisteme ushtarake. Megjithatë, drejtuesit e Sanders-it i dhanë një buxhet të vogël dhe e lejuan të vazhdonte eksperimentet.
Baer-it iu bashkuan tekniku Bob Tremblay dhe më vonë inxhinierët Bill Harrison dhe Bill Rusch. Në një hapësirë të vogël pune, ekipi filloi të ndërtonte prototipa.
Pajisja e parë mund të krijonte vetëm një pikë drite në ekran. Lojtari e lëvizte atë me anë të një kontrolluesi.
Nuk kishte personazhe, grafikë të sofistikuar apo tinguj. Por për herë të parë, përdoruesi nuk po e shikonte thjesht televizorin.
Po e kontrollonte atë.
Kutia e thjeshtë që mbante të ardhmen brenda
Nga viti 1967 deri më 1969, Baer dhe bashkëpunëtorët e tij e përmirësuan pajisjen.
Ata krijuan lojëra të ngjashme me pingpongun, hendbollin, volejbollin dhe futbollin. Ndërtuan edhe një armë elektronike me dritë, e cila mund të përdorej për të qëlluar objektiva në ekran.
Prototipi përfundimtar kishte dy kontrollues dhe mundësonte disa lojëra. Për ta bërë më tërheqës gjatë demonstrimeve, ekipi e mbuloi me material plastik që imitonte drurin.
Kështu mori emrin “Brown Box” – “Kutia e Kafenjtë”.
Pajisja nuk përdorte kompjuter, mikroprocesor apo programe kompjuterike në kuptimin e sotëm. Megjithatë, kishte dy elemente që vazhdojnë të jenë themelore edhe në konsolat moderne: kontrolluesit për lojtarët dhe mundësinë për të zgjedhur ndërmjet disa lojërave.
Teknologjia funksiononte. Tani duhej gjetur një kompani që pranonte ta prodhonte.
Disa prodhues televizorësh treguan interes, por nuk morën përsipër rrezikun. RCA e shqyrtoi projektin dhe më pas u tërhoq.
Baer kishte kaluar nga një ide e refuzuar në një produkt funksional, por ende nuk kishte një rrugë drejt dyqaneve.
Demonstrimi që ndryshoi gjithçka
Kthesa erdhi kur projekti iu prezantua kompanisë Magnavox.
Baer dhe përfaqësuesit e Sanders-it shkuan në selinë e saj me “Brown Box”, kontrolluesit, armën elektronike dhe pajisjet e tjera të lojërave.
Pas demonstrimit, drejtuesit e Magnavox-it vendosën të vazhdonin me projektin. Negociatat për licencën zgjatën rreth një vit, ndërsa pajisja u ridizajnua për prodhim masiv.
Në vitin 1972 doli në treg Magnavox Odyssey, konsola e parë komerciale e videolojërave për përdorim në shtëpi.
Pajisja lidhej me një televizor të zakonshëm. Grafika përbëhej nga disa blloqe të bardha dhe një vijë në ekran. Për t’u dhënë lojërave pamje të ndryshme, përdoruesit vendosnin fleta transparente me ngjyra mbi ekranin e televizorit.
Në kuti kishte edhe letra, zare, para loje dhe elemente të tjera fizike. Ishte një përzierje ndërmjet lojës elektronike dhe lojërave tradicionale të tavolinës.
Ishte primitive në krahasim me konsolat e sotme.
Por për herë të parë, një familje mund të blinte një pajisje të krijuar posaçërisht për të luajtur në televizorin e shtëpisë.
Shpikja ishte revolucionare, por shitja dështoi
Magnavox Odyssey nuk u bë menjëherë një sukses i madh tregtar.
Kompania e shiste vetëm përmes rrjetit të vet të distributorëve dhe shumë konsumatorë krijuan përshtypjen se pajisja punonte vetëm me televizorët Magnavox. Në të vërtetë, mund të lidhej edhe me televizorë të markave të tjera.
Çmimi ishte gjithashtu shumë më i lartë nga sa kishte propozuar Baer.
Burimet japin shifra të ndryshme, por zakonisht përmenden rreth 350 mijë pajisje të shitura ndërmjet viteve 1972 dhe 1975. Smithsonian nuk e konsideron Odyssey-n një sukses të madh tregtar, sidomos kur krahasohet me atë që ndodhi më pas.
Kjo ishte ironia e historisë së Baer-it: ai kishte krijuar konsolën e parë, por një produkt tjetër do ta merrte famën.
“Pong” mori skenën
Në maj të vitit 1972, sipërmarrësi i ri Nolan Bushnell pa një demonstrim të lojës së pingpongut të Magnavox Odyssey.
Një muaj më vonë, Bushnell dhe Ted Dabney themeluan kompaninë Atari. Po atë vit, Atari nxori lojën arcade “Pong”, e cila u bë një sukses i jashtëzakonshëm.
Makina e parë “Pong” u vendos në një lokal në Kaliforni. Brenda pak ditësh, pajisja ndaloi së funksionuari. Kur tekniku e hapi, zbuloi se kutia e monedhave ishte mbushur aq shumë sa paratë e kishin bllokuar mekanizmin.
Publiku filloi ta lidhte fillimin e videolojërave me Atari-n dhe “Pong”-un, ndërsa emri Ralph Baer mbeti kryesisht i njohur vetëm për inxhinierët dhe historianët e teknologjisë.
Por dokumentet dhe patentat tregonin se “Brown Box” dhe Odyssey kishin ardhur më parë.
Nga “Simon” te njohja kombëtare
Baer nuk u ndal te Odyssey.
Ai vazhdoi të zhvillonte lojëra dhe lodra elektronike. Mori pjesë në krijimin e “Simon”, lojës elektronike të kujtesës me katër ngjyra, e cila doli në treg në vitin 1978 dhe u bë një nga lodrat elektronike më të njohura të kohës.
Ai ndihmoi gjithashtu kompaninë Coleco që sistemi i saj Telstar të kalonte testet teknike federale. Zgjidhjen e problemit e gjeti brenda një jave dhe Coleco Telstar më pas shiti mbi një milion pajisje.
Baer vazhdoi të shpikte edhe pas daljes në pension. Laboratori në bodrumin e shtëpisë së tij mbeti i mbushur me pajisje, skica, lodra elektronike dhe prototipa.
Njohja më e madhe zyrtare erdhi shumë vite pas “Brown Box”.
Në vitin 2006, presidenti amerikan George W. Bush i dorëzoi Medaljen Kombëtare të Teknologjisë për kontributin pionier në krijimin, zhvillimin dhe komercializimin e videolojërave ndërvepruese.
Në vitin 2010, Baer u përfshi në Sallën Kombëtare të Famës së Shpikësve.
Smithsonian mori në ruajtje prototipat, dokumentet dhe skicat e tij. Pas vdekjes së Baer-it në vitin 2014, muzeu mori edhe laboratorin nga bodrumi i shtëpisë dhe e rindërtoi si pjesë të historisë amerikane të inovacionit.
Kutia e thjeshtë ngjyrë kafe, që dikur duhej t’u shpjegohej me kujdes drejtuesve të kompanive, sot ruhet në Muzeun Kombëtar të Historisë Amerikane.
Mësimi: I pari nuk është gjithmonë më i famshmi
Historia e Ralph Baer-it nuk është rrëfim për një shpikje që u kthye menjëherë në pasuri.
Produkti i parë nuk u shit aq sa pritej. Marketingu ishte i dobët. Një kompani tjetër krijoi lojën që mori famën publike, ndërsa emri i shpikësit mbeti për dekada në prapavijë.
Megjithatë, suksesi i Baer-it ishte më i madh se shitjet e një pajisjeje.
Ai ndryshoi mënyrën se si njerëzit e shihnin televizorin. Ekrani nuk ishte më vetëm vendi ku publiku shikonte atë që transmetonin të tjerët. Mund të bëhej hapësirë ku përdoruesi luante, vendoste dhe kontrollonte.
Nga ajo “Kuti e Kafenjtë” erdhën Odyssey, Atari, Nintendo, PlayStation, Xbox dhe një industri globale.
Mësimi i kësaj historie është se ideja e parë nuk fiton gjithmonë tregun dhe shpikësi nuk bëhet domosdoshmërisht emri më i njohur.
Por një ide mund të jetë sukses i jashtëzakonshëm edhe kur produkti i saj i parë nuk bëhet kampion i shitjeve.
Ndonjëherë, prova më e madhe e suksesit është se pas teje vjen një industri e tërë.