Rritja e kostos së jetesës, luhatjet e çmimeve të energjisë dhe shtrenjtimi i kredive po ua vështirësojnë familjeve dhe bizneseve planifikimin financiar. Ekspertët këshillojnë kujdes në shpenzime, mbrojtjen e kursimeve dhe vlerësimin e rreziqeve para se të merren vendime të mëdha financiare.
A është momenti i duhur për të bërë një blerje të madhe apo është më mirë të pritet? A ia vlen të nisësh një biznes në kushtet aktuale ekonomike? Çfarë do të ndodhë me normat e interesit dhe deri në çfarë mase mund të vazhdojë të rritet kostoja e jetesës?
Për miliona evropianë, këto vendime po bëhen gjithnjë e më të vështira. Rritja e çmimeve, ndryshimet e vazhdueshme në tregjet e energjisë dhe kostot më të larta të huamarrjes kanë krijuar një situatë në të cilën edhe planifikimi për muajt e ardhshëm është bërë i pasigurt, shkruan Euronews, transmeton "Bota sot".
Problemi nuk qëndron vetëm te fakti se çmimet janë rritur, por edhe te vështirësia për të parashikuar se çfarë do të ndodhë në vazhdim.
Ekspertë të menaxhimit të rreziqeve financiare kanë ndarë me Euronews këshillat e tyre për familjet dhe bizneset, gjatë samitit të gjashtë ndërkombëtar HAT për menaxhimin e financave, të mbajtur në Athinë dhe të organizuar nga Shoqata Helenike e Thesarit.
A duhet të presim apo të veprojmë tani?
Janet Legge, zëvendësdrejtoreshë ekzekutive e Shoqatës së Thesarit të Korporatave në Mbretërinë e Bashkuar, e cila përfaqëson profesionistët që menaxhojnë financat dhe rreziqet financiare të bizneseve, vlerëson se kujdesi është i domosdoshëm përderisa zhvillimet ndërkombëtare mbeten të paparashikueshme.
E pyetur se çfarë do t’i këshillonte dikujt që po mendon të nisë një biznes apo të bëjë një blerje të madhe, ajo theksoi se për momentin është e rëndësishme të ndiqen zhvillimet dhe të shmerren vendimet e nxituara.
“Besoj se duhet t’i vëzhgojmë zhvillimet edhe për një kohë dhe të jemi disi të kujdesshëm në këtë moment”, u shpreh Legge.
Për familjet, kjo qasje fillon me disa pyetje themelore: Sa i domosdoshëm është shpenzimi që po planifikohet? A mund të përballohet pa shteruar kursimet? A kërkon marrjen e një kredie dhe, nëse po, sa pjesë të të ardhurave mujore do të zënë këstet?
Po ashtu, duhet të merret parasysh se çfarë do të ndodhte nëse të ardhurat do të uleshin përkohësisht ose nëse do të rriteshin shpenzimet e domosdoshme.
Normat e interesit, pse parashikimet mbeten të vështira?
Ecuria e normave të interesit është një nga burimet kryesore të pasigurisë, veçanërisht për personat që kanë kredi ose po mendojnë të marrin një të tillë.
Duke folur për situatën në Mbretërinë e Bashkuar, Legge vuri në dukje se pritej që normat e interesit të uleshin, por përvoja e viteve të fundit ka treguar se parashikimet mund të ndryshojnë lehtësisht.
“Vitet e fundit kemi dëgjuar vazhdimisht se normat e interesit do të ulen së shpejti, por më pas ato rriten përsëri”, tha ajo.
Sipas saj, luhatjet mund të bëhen pjesë e realitetit të ri ekonomik.
“Ato do të rriten dhe do të ulen, ndërsa ne do të duhet të përshtatemi”, theksoi Legge.
Për personat që kanë kredi, rëndësi të veçantë ka mënyra se si ndryshimet ndikojnë në kontratën e tyre: nëse norma e interesit është fikse apo e ndryshueshme, kur rishikohet ajo dhe sa mund të ndryshojë kësti mujor.
Si të mbrohet buxheti familjar?
Gilles Bonn-Long, një drejtues në fushën e menaxhimit të parasë së gatshme për korporatat, i lidh presionet mbi koston e jetesës me zhvillimet gjeopolitike ndërkombëtare.
Ai paralajmëroi se shpenzimet e jetesës mund të vazhdojnë të rriten në periudhën e afërt.
Këshilla e tij kryesore për konsumatorët është menaxhimi i kujdesshëm i shpenzimeve.
Kjo nënkupton mbajtjen e një pasqyre më të qartë të shpenzimeve mujore dhe planifikimin më të kujdesshëm të blerjeve. Po ashtu, është e rëndësishme të bëhet dallimi ndërmjet shpenzimeve të domosdoshme, si banimi dhe energjia elektrike, dhe atyre që mund të reduktohen më lehtë.
Një planifikim i tillë mund t’i ndihmojë familjet të shmangin shpenzimet e panevojshme dhe të ruajnë një pjesë të të ardhurave për situata të papritura.
Çfarë mund të bëjnë bizneset për të kufizuar rreziqet?
Për bizneset, pasiguria nuk lidhet vetëm me çmimet e produkteve. Ajo ndikon edhe në kostot e financimit, furnizimin me lëndë të para dhe aftësinë për të planifikuar investimet e ardhshme.
Bonn-Long theksoi rëndësinë e strategjive për kufizimin e rreziqeve financiare, të njohura si mbrojtje financiare (hedging). Këto përfshijnë përdorimin e kontratave financiare për të zvogëluar ndikimin e ndryshimeve të normave të interesit ose të çmimeve në treg.
“Nga këndvështrimi i kompanive, është e rëndësishme të ekzistojnë politika mbrojtëse për të kufizuar ekspozimin ndaj rritjes së normave të ndryshueshme të interesit”, shpjegoi ai.
Ndër instrumentet që mund të përdoren janë kontratat e shkëmbimit të normave të interesit, të cilat u mundësojnë bizneseve të shkëmbejnë pagesat me norma të ndryshueshme me pagesa me norma fikse. Strategji të ngjashme mund të përdoren edhe për të kufizuar rreziqet nga luhatjet e çmimeve të lëndëve të para.
Një vlerësim më optimist erdhi nga Ralf Kesten, përfaqësues i kompanisë gjermane cflox, e specializuar në menaxhimin e kapitalit qarkullues të bizneseve.
Ai shpjegoi për Euronews se normat e larta të interesit dhe krizat e njëpasnjëshme të viteve të fundit kanë rritur kostot operative të kompanive dhe kanë ushtruar presion mbi likuiditetin e tyre. Megjithatë, sipas tij, tashmë ekzistojnë më shumë zgjidhje për përballimin e këtyre sfidave.
“Po shohim rritje të çmimeve, por ekzistojnë edhe zgjidhje që mund t’i ndihmojnë kompanitë dhe të parandalojnë që konsumatorët të përballen me një barrë të tepruar”, deklaroi Kesten.
Planifikimi financiar, kyç për përballimin e pasigurisë
Ekspertët pajtohen në një pikë thelbësore: pasiguria kërkon përgatitje dhe planifikim.
Për konsumatorët, kjo do të thotë të kenë një pasqyrë më të qartë të financave personale dhe të tregojnë kujdes përpara se të marrin përsipër detyrime të reja financiare. Për bizneset, është e rëndësishme të identifikojnë rreziqet në kohë dhe të përgatisin strategji për përballimin e tyre.
Një nga dilemat kryesore mbetet se sa gjatë duhet të presin familjet dhe bizneset përpara se të marrin vendime të rëndësishme financiare.
Sipas këshillave të ekspertëve, zgjidhja nuk qëndron as te nxitimi për të vepruar, as te shtyrja e çdo vendimi për një kohë të pacaktuar. Ajo që ka më shumë rëndësi është marrja e vendimeve mbi bazën e informacionit të mjaftueshëm, planifikimit realist dhe mundësisë për t'u përshtatur kur rrethanat ndryshojnë.