Negociatat për Ukrainën dhe siguria e Evropës: Kompromisi politik apo rreziku i përshkallëzimit nuklear?

Opinione

Negociatat për Ukrainën dhe siguria e Evropës: Kompromisi politik apo rreziku i përshkallëzimit nuklear?

Prof. Dr. Muhamet Racaj, Universiteti Nga Prof. Dr. Muhamet Racaj, Universiteti "Nënë Tereza" Më 22 nëntor 2026 Në ora: 15:00
Fotoilustrim

Lufta në Ukrainë ka hyrë në një fazë ku rezultatet ushtarake nuk mund të vlerësohen të ndara nga pasojat ekonomike, politike dhe strategjike për tërë Evropën. Rifillimi i kontakteve negociuese ndërmjet Moskës dhe Kievit, me ndërmjetësimin amerikan, në Abu Dhabi, më 10 dhe 11 nëntor, tregon se presioni për gjetjen e një formule politike për përfundimin e konfliktit po bëhet gjithnjë më i madh.

Megjithatë, rifillimi i dialogut nuk duhet ngatërruar me afrimin e menjëhershëm të paqes. Pozicionet e palëve mbeten thellësisht të kundërta, ndërsa çështjet territoriale, garancitë e sigurisë dhe e ardhmja strategjike e Ukrainës vazhdojnë të jenë pengesat kryesore.

Nga këndvështrimi ushtarak, kjo luftë ka treguar se edhe fuqitë e mëdha mund të përfshihen në konflikte të gjata, ku epërsia në armatim nuk garanton domosdoshmërisht arritjen e objektivave politike. Ukraina po përballon shkatërrimin e infrastrukturës jetike dhe presionin e vazhdueshëm ushtarak, ndërsa Rusia po paguan kosto të konsiderueshme ekonomike dhe ushtarake për vazhdimin e operacioneve.

Evropa nuk mund të mbetet vetëm financuese e luftës

Një ndër zhvillimet më domethënëse është nevoja që Evropa të rishikojë mënyrën se si e trajton sigurinë e saj afatgjatë.

Për një kohë të gjatë, debati evropian është përqendruar kryesisht në furnizimin me armë të Ukrainës, sanksionet ndaj Rusisë dhe forcimin e kapaciteteve mbrojtëse. Tashmë, gjithnjë e më shumë shtrohet pyetja se çfarë rendi sigurie do të ekzistojë në Evropë pas përfundimit të luftës.

Gatishmëria e shprehur në Abu Dhabi për të diskutuar një arkitekturë më të gjerë të sigurisë evropiane paraqet një zhvillim që meriton vëmendje. Kjo nënkupton se çështja e sigurisë nuk mund të trajtohet vetëm përmes marrëdhënieve ndërmjet Rusisë dhe Ukrainës, por duhet të përfshijë edhe përgjegjësitë dhe interesat strategjike të shteteve evropiane.

Megjithatë, një arkitekturë e re sigurie nuk mund të ndërtohet duke shpërblyer përdorimin e forcës dhe duke cenuar sovranitetin e shteteve. Përvoja e Ukrainës është dëshmi se çdo marrëveshje që lë të hapura çështjet themelore të sigurisë mund të krijojë kushtet për një konflikt tjetër.

Përplasja Rusi–NATO dhe hija e armëve bërthamore

Nga perspektiva ushtarake dhe strategjike, shqetësimi më serioz nuk është vetëm vazhdimi i luftës në Ukrainë, por mundësia e zgjerimit të saj në një përballje të drejtpërdrejtë ndërmjet Rusisë dhe NATO-s.

Duhet kuptuar se një konflikt i tillë do të kishte karakter krejtësisht tjetër nga lufta aktuale. Rusia, ashtu si SHBA-ja,

Franca dhe Britania e Madhe, disponon arsenale bërthamore. Kjo e ndryshon rrënjësisht llogaritjen strategjike të çdo vendimmarrësi ushtarak dhe politik.

Nuk është realiste të supozohet se një përballje e drejtpërdrejtë ndërmjet këtyre fuqive do të mbetej domosdoshmërisht në nivelin e luftës konvencionale. Një incident ushtarak, një sulm i keqinterpretuar ose një vendim i nxituar mund të shkaktojë përshkallëzim me pasoja shumë më të gjera sesa objektivat fillestare të konfliktit.

Prandaj, parandalimi strategjik, komunikimi ndërmjet komandave ushtarake dhe diplomacia duhet të jenë pjesë e pandashme e politikave të sigurisë. Fuqia ushtarake është e domosdoshme për mbrojtjen, por përgjegjësia më e madhe strategjike është të parandalohet përdorimi i saj në një luftë që mund të dalë jashtë çdo kontrolli.

Kriza e unitetit dhe kufijtë e qëndrueshmërisë evropiane

Lufta ka vënë në sprovë edhe solidaritetin brenda Bashkimit Evropian. Mbështetja financiare dhe ushtarake për Ukrainën kërkon angazhim afatgjatë, ndërsa shtetet evropiane duhet të përballen njëkohësisht me problemet ekonomike, sociale dhe nevojën për modernizimin e mbrojtjes së tyre.

Kjo situatë nxjerr në pah një dilemë strategjike: si të mbështetet Ukraina pa e dobësuar qëndrueshmërinë ekonomike dhe mbrojtëse të vetë Evropës?

Përgjigjja nuk mund të jetë as braktisja e Ukrainës, as vazhdimi i një lufte pa perspektivë të qartë politike. Evropa duhet të ketë rol aktiv në përcaktimin e kushteve të paqes, sepse çdo marrëveshje e arritur pa pjesëmarrjen dhe garancitë e saj mund të mbetet e brishtë.

Njëkohësisht, marrëdhëniet transatlantike duhet të ruhen dhe të forcohen. SHBA-ja mbetet faktor vendimtar në sigurinë evropiane, por shtetet evropiane duhet të marrin më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e kontinentit dhe të mos mbështeten vetëm në garancitë amerikane.

Çfarë duhet të mësojë Evropa nga kjo luftë?

Përfundimi i luftës në Ukrainë nuk do të jetë vetëm çështje e përcaktimit të vijave të kontrollit territorial. Ai do të përcaktojë edhe parimet mbi të cilat do të funksionojë siguria evropiane në vitet e ardhshme.
Një paqe e qëndrueshme kërkon garanci konkrete për Ukrainën, respektimin e së drejtës ndërkombëtare dhe mekanizma që pengojnë përsëritjen e agresionit. Po aq e rëndësishme është që kanalet diplomatike ndërmjet fuqive të mëdha të mbeten funksionale, edhe kur interesat e tyre janë në kundërshtim.
Nga këndvështrimi im, Evropa duhet të ndjekë një politikë të dyfishtë: të forcojë aftësitë e saj mbrojtëse dhe, paralelisht, të investojë në diplomacinë parandaluese. Përgatitja për mbrojtje nuk nënkupton dëshirë për luftë; përkundrazi, kapacitetet e besueshme mbrojtëse mund të shërbejnë si faktor parandalues dhe si mbështetje për diplomacinë.

Përfundimisht, siguria e Evropës nuk mund të garantohet vetëm duke fituar kohë në fushën e betejës, por duke krijuar kushte që lufta të mos përsëritet. Paqja duhet të jetë rezultat i një marrëveshjeje të qëndrueshme dhe jo thjesht një ndërprerje e përkohshme e luftimeve. Në strategjinë e sigurisë, gatishmëria për mbrojtje duhet të ecë paralelisht me vendosmërinë për të ruajtur paqen.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat