​Paraardhësit e njeriut nuk kanë evoluar aty ku mendonim

Shëndetësia

​Paraardhësit e njeriut nuk kanë evoluar aty ku mendonim

Më: 30 gusht 2025 Në ora: 19:21
Ilustrim

Tekstet shkollore të biologjisë së sotme paraqesin kryesisht hipotezën se evolucioni i paraardhësve të hershëm njerëzorë, primatëve, filloi në pyjet e ngrohta tropikale, por një hulumtim i ri i botuar në revistën PNAS tregon se ata kaluan nëpër një shkollë krejtësisht të ndryshme jetese - atë të akullt.

Fosilet nga Amerika e Veriut, Evropa dhe Kina zbulojnë se primatët e hershëm, paraardhësit e majmunëve dhe njerëzve të sotëm, banuan në rajone të ftohta dhe të thata 66 milionë vjet më parë, ku iu desh të përballeshin me ngricën, mungesën e ushqimit dhe ndryshimet klimatike. Ishin këto përshtatje që hapën rrugën për shfaqjen e njerëzve.

Ideja se primatët u ngritën dhe u përhapën falë pyjeve tropikale, të pasura me ushqim dhe strehim, dominoi paleontologjinë për më shumë se 40 vjet. Ajo u quajt "hipoteza e pyllit të ngrohtë tropikal" dhe u mbështet nga fakti se sot shumica e primatëve jetojnë në rajone të tilla dhe se majmunët e mëdhenj banonin në zona të tilla.

Ngrohja globale si ajo gjatë Maksimumit Termik Paleocen-Eocen 56-55 milionë vjet më parë, mendohej se kishte zgjeruar pyjet tropikale deri në gjerësi të larta gjeografike, duke lejuar përhapjen e specieve të reja. Gjatë asaj kohe, temperatura mesatare në Tokë u rrit me rreth tetë gradë Celsius.

Një analizë e re dhe e detajuar e të dhënave klimatike jep një pamje krejtësisht të ndryshme. Kur shkencëtarët rindërtuan kushtet në kohën dhe vendet ku u gjetën fosilet e primatëve të hershëm, ata zbuluan se këto mjedise nuk ishin të qëndrueshme dhe tropikale, por të ftohta, të thata dhe të ndryshueshme - disa prej tyre madje u vendosën në Arktik, krejtësisht në kundërshtim me paradigmën aktuale.

Udhëheqësi i hulumtimit Jorge Avaria-Llautureo pranë Universitetit Reading në Britaninë e Madhe tha se për dekada ideja se primatët evoluan në pyje të ngrohta dhe tropikale nuk ishte vënë në dyshim.

"Gjetjet tona e përmbysin plotësisht këtë histori. Rezulton se primatët nuk e kanë origjinën nga xhunglat e harlisura - por nga mjedise të ftohta dhe sezonale në Hemisferën Veriore", shtoi ai.

Një nga primatët më të hershëm të njohur është Teilhardina, një banore e vogël pemësh që peshon vetëm 28 gramë. Fosilet zbuluan një ndryshim të rëndësishëm midis saj dhe gjitarëve të tjerë të kohës - ajo kishte thonj në vend të kthetrave, të cilat i lejonin asaj të kapte më mirë degët dhe të trajtonte ushqimin.

Paraardhësi i Teilhardina u shfaq rreth 56 milionë vjet më parë, dhjetë milionë vjet pas zhdukjes së dinozaurëve, dhe speciet e saj u përhapën nga Amerika e Veriut në Euroazi.

Analizat zbuluan se primatët që mund të udhëtonin distanca më të gjata mbijetuan dhe kishin pasardhës që dhanë specie të reja. Kur jetonin në klima të qëndrueshme, ata lëviznin deri në 561 kilometra mesatarisht, ndërsa në klimat në ndryshim ata udhëtuan rreth 137 kilometra.

Studimi i ri ka sjellë saktësi të re në rindërtimin e evolucionit të primatëve. Shkencëtarët kombinuan filogjeninë e primatëve të gjallë dhe fosile dhe modelet klimatike që përdorin klasifikimin klimatik Köppen-Geiger, i cili rendit mjediset sipas temperaturës dhe reshjeve. Në analizat e tyre, ata përdorën polen dhe fosile sporesh nga zonat e banuara nga primatët e lashtë. Bazuar në to, modelet kompjuterike simuluan kushtet klimatike të asaj epoke.

Studimi gjithashtu sugjeron që primatët evoluan përmes një sërë fazash - duke filluar në rajone të ftohta, duke u zgjeruar në klima më të buta, pastaj në pjesë të thata dhe të buta të shkretëtirave, dhe duke mbërritur në xhungla tropikale vetëm miliona vjet më vonë.

Çdo ndryshim i papritur i temperaturës ose reshjeve i detyroi ata të migronin, dhe kështu të diversifikoheshin.

Studimi, ndër të tjera, tregon se sa e rëndësishme është të studiohen kafshët e zhdukura dhe mjediset në të cilat jetonin.

Alvaria-Llautureo paralajmëron se nëse duam të ruajmë speciet e primatëve të sotëm, duhet të kuptojmë se si ato janë të rrezikuara dhe si do t'u përgjigjen kërcënimeve të tilla si humbja e habitatit dhe ndryshimi i klimës.

comment Për komente lëvizni më poshtë
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat