Nga stufat e kuzhinës te tavolinat e presidentëve: korçari që ndërtoi restorantin simbol të Bostonit

Karrierë & Sukses

Nga stufat e kuzhinës te tavolinat e presidentëve: korçari që ndërtoi restorantin simbol të Bostonit

Nga: bota sot Më: 22 nëntor 2026 Në ora: 01:27
Hyrja e restorantit Anthony’s Pier 4 në bregdetin e Bostonit, që Anthony Athanas e hapi më 1963. Restoranti u mbyll më 2013 dhe ndërtesa u shemb tre vjet më vonë.

Nëse keni punuar ndonjëherë në kuzhinën e një restoranti në Zvicër apo në Gjermani, e dini sa herët nis dita, kur ende s’ka ardhur askush. Pikërisht kështu e nisi karrierën edhe një djalë nga Korça në Amerikën e viteve ’20: detyra e tij ishte të ndizte në mëngjes zjarret e stufave për kuzhinierët. Disa dekada më vonë, në restorantet e tij hanin presidentë amerikanë dhe yje të Hollivudit.

Ai quhej Anthony Athanas. Historia e tij është nga ato që diaspora shqiptare i kupton më mirë se kushdo: një familje që ikën nga varfëria, një fëmijë që punon para se të mbarojë shkollën dhe një emigrant që, pa asnjë diplomë, ngjitet deri në majë të profesionit.

Maja e kosit në anije

Athanas lindi më 28 korrik 1911 në zonën e Korçës, kur ajo ishte ende nën Perandorinë Osmane. Në një intervistë të vitit 1994 për Shërbimin e Parqeve Kombëtare të SHBA-së, ai tregonte se kishte lindur në Korçë dhe se nëna e tij ishte nga fshati Trebickë, ndërsa agjencia amerikane AP, në lajmin për vdekjen e tij, e shënon Trebickën si vendlindje. Babai ishte murator dhe familja jetonte në skamje.

Më 1915, kur ishte rreth katër vjeç, ai u nis për në Amerikë bashkë me gjyshen dhe me rreth 30 të afërm, me një anije që doli nga porti grek i Pireut. Babai kishte shkuar më herët. Udhëtimi zgjati rreth tri javë. Në po atë intervistë, Athanas kujtonte një detaj që çdo shqiptar e njeh menjëherë: çdo familje kishte marrë me vete majanë e kosit. Kur gjetën pak qumësht në anije, zunë kos. Pjesa tjetër e ushqimit ishte bukë, qepë dhe pak gjëra të tjera.

Familja u vendos në New Bedford të Massachusettsit, qytet me fabrika pambuku. Babai shiste fruta e perime fillimisht me karrocë dore, më pas me kalë dhe më vonë me kamion. I vogli Anthony e ndihmonte, shiste gazeta, lustronte këpucë dhe u çonte drekën të afërmve që punonin në fabrika. Në dimër mblidhte mbetjet e qymyrit që hidhnin fabrikat, që të ngrohej shtëpia.

Një episod nga fëmijëria, rreth moshës tetëvjeçare, ai e tregonte si fillimin e filozofisë së tij të punës. Kishte për të shitur një ngarkesë luleshtrydhesh që kishin nisur të prisheshin dhe ua shiti duke i lënë klientët t’i kontrollonin vetë para se t’i blinin. Që nga ajo ditë, thoshte ai, kujdesej që gjithçka që shkonte në pjatë të ishte e shëndoshë.

Djali që ndizte zjarret e kuzhinierëve

Rreth moshës 14-vjeçare, Athanas la shkollën dhe nisi punë në një restorant. Puna e parë ishte të ndizte në mëngjes zjarret me dru e qymyr për kuzhinierët. Kur e pyetën pse zgjodhi pikërisht restorantet, përgjigjja e tij ishte e thjeshtë: ishte i uritur dhe duhej të punonte çfarëdo. Ndërkohë shikonte kuzhinierët, shkruante recetat e tyre dhe mësoi vetë të gatuante. Sipas Shoqatës amerikane Horatio Alger, edhe gjatë Depresionit të Madh ai nuk mbeti asnjëherë pa punë, duke punuar në hotele e restorante në New York dhe në New England.

Në moshën 20-vjeçare, ndërsa punonte në New York, mori lajmin se i kishte vdekur babai. U kthye në Massachusetts për të mbajtur nënën dhe vëllezërit më të vegjël, shleu borxhet e babait dhe nisi të kursente. Më 1938, sipas po asaj shoqate, me 1.800 dollarë bleu në ankand një restorant të vogël me rreth 50 vende në qytetin Lynn (AP e jep vitin e hapjes 1937). Atje bënte pothuajse çdo punë vetë. “Bëja sikur kishte kuzhinier, por isha vetëm unë”, kujtonte më vonë.

Restoranti, Anthony’s Hawthorne, u bë një nga lokalet më të njohura të bregut verior të Bostonit, i famshëm për specialitetin e tij me karavidhe deti. Më 1946 ai hapi Hawthorne by the Sea në Swampscott dhe më 1957 mori edhe General Glover House në po atë qytet.

Image
Anthony Athanas me një pjatë me karavidhe deti, specialitetin që e bëri të njohur restorantin e tij të parë

Rreziku në skelën e braktisur

Kthesa e madhe erdhi më 1963. Athanas hapi Anthony’s Pier 4 në një skelë të braktisur, në një pjesë të lënë pas dore të bregdetit të Bostonit, ku atëherë kishte shumë pak ndërtesa. Për shumëkënd ishte një rrezik i panevojshëm. Ai bëri diçka të thjeshtë, por të zgjuar: shtroi një festë për taksistët e qytetit. Për vite me radhë, sipas Shoqatës Horatio Alger, ishin pikërisht taksistët ata që ua rekomandonin restorantin vizitorëve që hipnin në makinat e tyre.

Salla kryesore kishte 500 vende dhe shihte portin e Bostonit nga tri anë. Më 1964 aty darkuan Elizabeth Taylor dhe Richard Burton, ndërsa më 1968 aty u xhirua një skenë darke e filmit “The Thomas Crown Affair” me Steve McQueen dhe Faye Dunaway. Sipas radios bostoniane WBUR, ndër mysafirët e Pier 4 ishin edhe presidentët John F. Kennedy dhe Richard Nixon. Në muret e restorantit vareshin fotografitë e Athanasit me Judy Garland, Joe DiMaggio dhe Johnny Carson. Senatori Edward Kennedy kujtonte, sipas AP-së, se Athanas i priste vetë mysafirët te dera. Ish-kryetari i bashkisë së Bostonit, Kevin White, thoshte se Pier 4 ishte po aq simbol i qytetit sa edhe Freedom Trail, rruga historike e Bostonit.

Në fillim të viteve ’80, sipas shtypit amerikan, Pier 4 kishte një xhiro prej rreth 12 milionë dollarësh në vit dhe renditej ndër pesë restorantet me xhiron më të lartë në Shtetet e Bashkuara. Më 1975 Athanas hapi edhe Anthony’s Cummaquid Inn në Cape Cod.

Nga kuzhina te katedra e Harvardit

Më 1976, Shoqata Kombëtare e Restoranteve të SHBA-së e shpalli “Restorantier i Vitit”, ndërsa më 1978 mori Çmimin Horatio Alger, që u jepet amerikanëve që kanë arritur sukses duke nisur nga kushte të vështira. Ai drejtoi edhe Shoqatën e Restoranteve të Massachusettsit. Edhe pse e kishte lënë shkollën 14 vjeç, mbante leksione në Harvard Business School, në Universitetin Cornell dhe në Universitetin e New Hampshire-it.

Lidhjen me shqiptarët nuk e këputi. Në intervistën e vitit 1994 ai tregonte se ishte angazhuar në drejtimin e një gazete në gjuhën shqipe dhe të Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë. E vizitoi Shqipërinë tri herë, herën e fundit më 1989.

Çfarë ka mbetur sot

Anthony Athanas vdiq më 20 maj 2005, në moshën 93-vjeçare, në shtëpinë e tij në Swampscott, pas disa vitesh sëmundjeje. Shërbesa mortore u mbajt në Katedralen Ortodokse Shqiptare “Shën Gjergji” në Boston të Jugut. Restorantet i trashëguan dhe i drejtuan katër djemtë e tij.

Pier 4 u mbyll më 31 korrik 2013. Ndërtesa u shemb në vitet 2016–2017 dhe në vend të saj u ngrit një kompleks me zyra e banesa. Më 15 nëntor 2025 mbylli dyert edhe Hawthorne by the Sea, i fundit nga restorantet e tij që ishte ende i hapur, pasi prona i ishte shitur tri vjet më parë komunës së Swampscottit.

Historia e djalit nga Korça tregon se në gastronomi, ku shumë emigrantë shqiptarë nisin nga posti më i ulët, sytë e hapur në kuzhinë dhe besimi i klientit mund të vlejnë sa një diplomë. Ndonjëherë, edhe një festë për taksistët vlen më shumë se një fushatë e tërë reklamash.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat