Lipjan: “E shita arën e babës që djali të ikte në Gjermani – blerësi vuri vetëm një kusht të çuditshëm”

Histori Jete

Lipjan: “E shita arën e babës që djali të ikte në Gjermani – blerësi vuri vetëm një kusht të çuditshëm”

Nga: b.s. Më: 19 nëntor 2026 Në ora: 10:45
Isufi, shofer autobusi nga një fshat afër Lipjanit, vendosi ta shiste arën e trashëguar që djali i tij të nisej për në Gjermani (Fotoilustrim)

Quhem Isuf dhe prej njëzet e dy vjetësh ngas autobusin Lipjan–Prishtinë. Gjatë gjithë kësaj kohe kam parë qindra djem të rinj me çanta të mëdha që zbresin te stacioni për aeroport, dhe në heshtje e kam lutur Zotin që një ditë të zbresë aty edhe imi. Këtë vjeshtë e shita arën e babës për t’ia hapur atë derë. Blerësi pranoi çmimin pa u pazaruar, por vuri një kusht të vetëm.

Kam lindur më 1965 në një fshat afër Lipjanit, në rrugën që të çon për në Shtime. Ara jonë, dyzet ari tokë e zezë, shtrihet buzë asaj rruge. Në cep të saj rri një dardhë që babai e mbolli vitin kur unë mbusha shtatë vjeç. Fshati edhe sot e quan atë copë toke “Ara e Dardhës”, edhe pse babai ka njëzet vjet që s’është më.

Kam dy fëmijë. Flutura, e madhja, është e martuar në Shtime dhe ka dy djem që më thërrasin “baba Isuf”. Lirimi, i vogli, i ka njëzet e tetë. Ka mbaruar shkencat kompjuterike në Prishtinë me nota të mira, dhe pas fakultetit… fle.

Kështu e thosha unë në kafene, me shaka, para burrave, që të mos ma thoshin ata pa shaka: “Djali i Isufit ka marrë diplomë për gjumë.”

Unë ngrihem në pesë. Kur dilja në korridor me çorape, që të mos e zgjoja Shemsijen, drita te dera e Lirimit ende digjej. Herë pas here dëgjoja zërin e tij, të ulët, në anglisht: “Okej, okej… Ai uill fiks it… Tok tu ju tumorrou.” “Okej” dhe “tumorrou” i dija. Pjesën tjetër e merrja me mend: lojëra. Djemtë sot luajnë me njerëz nga e gjithë bota, me kufje në kokë, e flasin sikur janë në luftë.

Në drekë dilte nga dhoma me sy të skuqur, hante pa folur dhe kthehej prapë. Kur e pyesja çka po punon, më thoshte: “Punoj online, baba.” Për mua “online” ishte si “bixhoz”: fjalë e huaj për diçka që askush s’e sheh.

Me rrymën kishim edhe një luftë tjetër. Fatura e dimrit të kaluar erdhi sa gjysma e rrogës sime. Prandaj çdo natë, në mesnatë, dilja te kutia e siguresave në korridor dhe ia ndalja rrymën dhomës së tij. Herën e parë doli me vrap, i zbehtë: “Jo, baba, jo tani! Të lutem, vetëm një orë!”

“Fli si njeri,” i thashë.

Më shikoi gjatë. “Pse s’më pyet kurrë për çka po punoj?”

“Të kam pyet. Online, the.”

U kthye pa folur. Të nesërmen solli një bateri të madhe sa një kuti këpucësh dhe e futi nën tavolinë. Unë vazhdova ta ndalja rrymën. Ai vazhdoi të fliste anglisht në errësirë.

Sefedini, fqinji ynë, ka një djalë në Gjermani, Gazmendin. Çdo javë na i tregonte fotot e tij në telefon: Gazmendi para një veture të zezë, Gazmendi në një kantier me vinç, Gazmendi në Mynih me një krigël birre sa koka. “Që kur u hoqën vizat,” më tha një ditë, “kush ka mend ka ikur. Kush s’ka mend, fle.” Dhe shikoi nga dritarja e Lirimit.

Atë natë nuk fjeta. Në gusht vendosa.

“E shes arën,” i thashë Shemsijes në kuzhinë.

Ajo e la lugën në tavolinë. “Arën e babës?”

“Arën e babës, që të shkojë djali i babës diku. Le të bëjë kurs gjuhe, le të gjejë punë, le të zërë një banesë. Pa para atje s’ke çka kërkon. Vizat u hoqën, po puna s’të pret te kufiri.”

Lirimi qëndronte në prag të kuzhinës. Kishte dëgjuar gjithçka.

“Unë s’po shkoj askund, baba.”

“Atëherë pse rri zgjuar si buf?”

“Sepse…” Ndaloi. “Mos e shit arën. Të lutem. Çdo gjë tjetër, por jo arën.”

“Ara është e imja,” i thashë. “Dhe e shes për ty, dashtë ti, s’dashtë ti.”

U kthye në dhomë dhe e mbylli derën aq lehtë sa më dhembi më shumë se sikur ta kishte përplasur.

Sefedini e kishte lakmuar atë arë dhjetë vjet, sepse kufizohet me oborrin e tij dhe donte të hapte një pikë karburanti buzë rrugës. Më kishte ofruar shtatëqind euro për ar dhe unë e kisha refuzuar çdo herë, me krenari. Kur mori vesh se po e shes, erdhi i pari: “Tetëqind, Isuf, se jemi komshi.” I thashë se do ta mendoja.

Pas dy javësh më telefonoi një djalë i ri, me zë të qetë e të sjellshëm. Tha se përfaqëson një firmë të vogël që blen toka buzë rrugëve.

“Njëmijë e pesëdhjetë për ar, baca Isuf. Paguajmë menjëherë.”

U ula në shkallë. Dyzet ari, dyzet e dy mijë euro.

“E çka do të bëjë firma juaj me tokë buke?”

“Asgjë të keqe. Kemi vetëm një kusht: dardha në cep nuk pritet kurrë. Do ta shkruajmë edhe në kontratë.”

Atë natë i thashë Shemsijes: “Kjo është punë e Sefedinit. E di që mua s’ma blen kurrë, prandaj po ma blen me dorë të huaj. E dardhën ma lënë që të ma mbyllin gojën.”

“E pse s’e pyet kush e ka firmën? Flutura ta gjen në kompjuter për pesë minuta.”

“S’më intereson. Paratë janë para.”

Në fund të tetorit u takuam te noterja në Lipjan. Djali i ri quhej Shpend dhe kishte autorizim nga firma. Në letra shkruante: “Dardha SH.P.K.” Qesha me zë: “Edhe emrin ia keni vënë dardhës?”

“Na pëlqen dardha,” tha ai dhe qeshi një të qeshur të madhe, të trashë. Më erdhi e njohur, si zë i dëgjuar dikur nëpër mure, shumë kohë më parë. Kur kamarieri i kafenesë ngjitur na pyeti çka do të pinim, Shpendi tha para se të flisja unë: “Baca Isuf e pi kafen pa sheqer.”

E shikova. “Kush ta tha ty këtë?”

“E kam marrë vesh,” tha dhe uli sytë te letrat.

Sefedini, mendova. Kush tjetër.

Atë mëngjes Lirimi, për herë të parë pas vitesh, ishte zgjuar para meje. Më pyeti dy herë në çfarë ore e kisha noterin. Kur i thashë “në dhjetë”, tha “mirë” dhe u kthye në dhomë. Mendova se donte të sigurohej që puna kishte marrë fund.

E nënshkrova. Paratë erdhën në llogari po atë javë. Njëzet mijë i nxora dhe i futa në një zarf për Lirimin. Pjesën tjetër e lashë për çatinë dhe për nipat. Zarfin e vura në sirtar, poshtë fotografisë së babës.

Dy ditë më vonë Sefedini më ndali te porta. Ishte i ftohtë. “Ia shite ca të huajve, more Isuf? Mua që t’kam lyp dhjetë vjet?”

“Mos u bëj sikur s’e di,” i thashë.

Më shikoi sikur të isha çmendur dhe hyri brenda. Unë u ktheva në shtëpi edhe më krenar. E kisha zënë.

Atë mbrëmje ia zgjata Lirimit zarfin. “Ja. Fillimi yt.”

E mori, e peshoi në dorë dhe ma ktheu. “S’po shkoj, baba. Ta kam thënë.”

Të shtunën e kaluar, në mëngjes, mora rrugën për te ara. Doja ta shihja edhe një herë si timen, para se të vinin makineritë e Sefedinit. Ende besoja se ishin të Sefedinit. Mjegulla e nëntorit ishte ulur mbi fushë. Dardha rrinte lakuriq, me gjethet e fundit të verdha përtokë. Poshtë saj një njeri me kovë gëlqereje po ia lyente trungun me furçë, ashtu siç e lyente babai im çdo vjeshtë, që ta ruante nga ngrica e nga insektet.

Ishte Lirimi.

“Çka po bën ti këtu?” bërtita. “Kjo s’është më e jona!”

Nuk u kthye. Vazhdoi me furçën, ngadalë, nga poshtë lart. “E di, baba. Nuk është më e jotja.” Pastaj u kthye nga unë. “Është e imja.”

Qëndrova në baltë. Ai e la furçën në kovë.

“Dardha SH.P.K. E kam hapur në shtator, dy javë pasi fole në kuzhinë. Shpendi është shoku im i fakultetit. Ka fjetur te ne dy javë kur kishim provimet e vitit të dytë, s’e mban mend? E ke qortuar se qeshte shumë me zë.”

“Me çfarë pare?” e pyeta. Zëri më doli i huaj.

“Me rrogën time. Punoj për një kompani në Kaliforni, baba. Programoj. Atje dita fillon kur këtu bie nata. Prandaj s’flija. Prandaj e bleva baterinë, se ti ma ndaleje rrymën në mes të takimit me shefin.”

U ula në gurin e kufirit. “Pse s’më the?”

“Ta thashë. Online, të thashë. Ti qeshe.” Heshti pak. “E pastaj, ti kurrë s’do të merrje para prej meje. Ma ke thënë njëqind herë: Isufi s’ha bukë prej djalit sa t’i lëvizin duart. Dhe arën do ta shisje prapë, Sefedinit apo kujtdo, për mua. E vetmja mënyrë që ta mbaja ishte ta blija.”

Mendova për zarfin në sirtar, poshtë fotografisë së babës.

“Domethënë,” i thashë ngadalë, “unë e shita arën që të të jepja ty para, e paratë që po t’i jepja ishin të tuat.”

“Po.”

“E ti e bleve arën që s’doje ta shisja, me paratë që i more prej meje.”

Lirimi qeshi, për herë të parë pas shumë muajsh. “Baba, ti je i vetmi njeri në Lipjan që e ka shitur tokën dhe prapë e ka.”

“E dardha? Pse e shkruat në kontratë?”

Ai uli sytë. “Që ta kuptoje. Mendova se do ta kuptoje menjëherë, sapo ta lexoje. Ti mendove për Sefedinin.”

U ngrita, ia mora furçën nga dora dhe e futa në gëlqere.

“Nga poshtë lart,” i thashë. “Kështu e lyente gjyshi yt.”

“E di,” tha. “Ma ke treguar ti, kur isha shtatë vjeç.”

Të hënën i shkova Sefedinit me një kuti llokume dhe i kërkova falje. Nuk e kuptoi për çka, por llokumet i hëngri. Zarfi është ende në sirtar. As unë s’e prek, as ai.

Atë natë, në mesnatë, dola në korridor si çdo natë dhe e vura dorën te siguresat. Nga dhoma e Lirimit vinte zëri i tij: “Okej… okej… tumorrou.”

E ula dorën. Për herë të parë pas tre vjetësh, e lashë dritën të digjej.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat