Në historinë e informimit në gjuhën shqipe në Mal të Zi, Televizioni „Boin”, me seli në Tuz, zë një vend të veçantë. Themelimi i tij shënoi një hap të rëndësishëm për mediat shqiptare në këtë vend, duke krijuar një hapësirë ku shqiptarët mund të informoheshin në gjuhën e tyre amtare për ngjarjet, zhvillimet dhe çështjet që prekin jetën e komunitetit.
TV „Boin” u themelua më 28 nëntor 2001 nga Tomë Bojaj, në një datë me simbolikë të veçantë kombëtare. Ai ishte televizioni i parë privat në Mal të Zi me program tërësisht në gjuhën shqipe.
Që nga fillimi, misioni i tij ishte të pasqyronte realitetin e shqiptarëve, historinë, kulturën, traditat dhe aspiratat e tyre.
Rëndësia e këtij mediumi nuk qëndron vetëm në informimin e publikut, por edhe në kontributin për ruajtjen e identitetit gjuhësor e kulturor dhe dokumentimin e jetës shoqërore të shqiptarëve në Mal të Zi.
Tomë Bojaj – themeluesi dhe vizionari
Pas themelimit të TV „Boin” qëndron Tomë Bojaj, i cili një ide personale e shndërroi në një institucion mediatik me rëndësi për komunitetin shqiptar. Interesimi i tij për kamerën dhe dokumentimin e ngjarjeve nisi shumë më herët dhe, me kalimin e kohës, u shndërrua në një veprimtari me vlerë të veçantë dokumentare.
Drejtimi dhe mbajtja në funksion e një televizioni privat nuk ishte punë e lehtë. Mungesa e mjeteve financiare, pajisjeve teknike dhe personelit profesional paraqiste sfida të vazhdueshme.
Megjithatë, Tomë Bojaj nuk hoqi dorë nga nisma e tij. Ai punoi për ta zhvilluar televizionin dhe për t’u dhënë shqiptarëve një hapësirë të tyre në komunikimin publik.
Tomë Bojaj ndërroi jetë më 1 maj 2010. Ndarja e tij nga jeta ishte humbje për familjen dhe për institucionin që kishte themeluar. Megjithatë, veprimtaria e televizionit vazhdoi, duke dëshmuar se nisma e tij kishte krijuar themele të qëndrueshme.
Një arkiv filmik me vlerë historike
Një nga kontributet më të rëndësishme të Tomë Bojajt dhe TV „Boin” është krijimi i një arkivi filmik me pamje nga jeta në Malësi. Materialet e regjistruara që nga vitet 1990 pasqyrojnë veprimtari kulturore, fetare, politike, sportive dhe shoqërore.
Ky arkiv ruan dëshmi për njerëz, familje, festa, zakone, veshje tradicionale, këngë dhe ngjarje që përbëjnë pjesë të kujtesës kolektive të kësaj treve. Për studiuesit e historisë, etnologjisë dhe kulturës shqiptare, këto materiale mund të jenë burime me rëndësi të veçantë, ndërsa për brezat e rinj përbëjnë një mundësi për ta njohur më nga afër jetën e paraardhësve të tyre.
Për këtë arsye, arkivi meriton katalogim, digjitalizim dhe ruajtje profesionale, në mënyrë që të jetë i dobishëm edhe për institucionet kulturore, studiuesit dhe projektet dokumentare.
Gjuha shqipe, kultura dhe trashëgimia
Rëndësia e TV „Boin” lidhet ngushtë me përdorimin e gjuhës shqipe në hapësirën publike. Përmes lajmeve, intervistave, reportazheve dhe emisioneve të ndryshme, shqipja është bërë gjuhë e komunikimit për çështjet publike, zhvillimet institucionale dhe jetën e përditshme të komunitetit.
Vëmendje e veçantë i është kushtuar kulturës, historisë lokale, arsimit, sportit dhe traditave të Malësisë. Përmes transmetimeve janë pasqyruar shoqëritë kulturore-artistike, grupet folklorike, këngët, vallet, veshjet popullore dhe festat tradicionale.
Televizioni ka krijuar gjithashtu hapësirë për veprimtaritë e shkollave, të rinjve, shoqatave dhe organizimeve të ndryshme komunitare, duke bërë që ngjarjet lokale të njihen edhe përtej kufijve të Malësisë. Kështu, materialet e transmetuara nuk mbeten vetëm informacione të çastit, por mund të shndërrohen në dëshmi për historinë dhe zhvillimin e komunitetit.
Një urë lidhëse me diasporën shqiptare
Një nga veçoritë më të rëndësishme të TV „Boin” është lidhja e tij me diasporën shqiptare, veçanërisht me bashkatdhetarët nga Malësia që jetojnë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Për shumë emigrantë, lidhja me vendlindjen mbetet e fortë pavarësisht largësisë. Përmes transmetimeve dhe shpërndarjes së përmbajtjeve në internet, televizioni u mundëson atyre të ndjekin zhvillimet në Malësi, ngjarjet familjare, veprimtaritë kulturore dhe jetën e komunitetit.
Një kronikë nga Tuzi, një reportazh nga fshatrat e Malësisë apo një këngë tradicionale mund të kenë domethënie të veçantë për ata që jetojnë mijëra kilometra larg vendlindjes. Këto pamje krijojnë ndjenjën e afërsisë dhe ndihmojnë në ruajtjen e lidhjes me gjuhën, njerëzit dhe trashëgiminë e të parëve.
Kjo lidhje ka rëndësi edhe për brezat e rinj të diasporës, të cilët përmes programeve televizive mund të njihen me vendin, kulturën dhe traditat e familjeve të tyre.
Solidariteti i diasporës në çastet e vështira
Historia e TV „Boin” dëshmon se lidhja me diasporën nuk është ndërtuar vetëm përmes shikueshmërisë, por edhe përmes solidaritetit konkret.
Në dhjetor të vitit 2008, kur televizioni u përball me vështirësi financiare dhe rrezikun e ndërprerjes së veprimtarisë, publiku dhe afaristë të ndryshëm reaguan për ta mbështetur. Sipas një raportimi të publikuar atë kohë nga portali Malesia.org, gjatë një emisioni u mblodhën rreth 7.000 euro në ndihmë të televizionit.
Ky veprim dëshmoi se publiku e konsideronte vazhdimin e televizionit një interes të përbashkët. Mbështetja e tillë nuk ishte vetëm ndihmë për një ndërmarrje private, por edhe kontribut për ruajtjen e një hapësire të rëndësishme të informimit në gjuhën shqipe.
Sandra Bojaj dhe vazhdimësia e veprës së themeluesit
Pas vdekjes së Tomë Bojajt, TV „Boin” vazhdoi veprimtarinë nën drejtimin e bashkëshortes së tij, Sandra Bojaj, e cila, sipas të dhënave publike të institucionit rregullator të mediave në Mal të Zi, drejton televizionin.
Vazhdimi i punës së tij ka kërkuar përkushtim dhe përballje me sfida të shumta financiare, teknike dhe profesionale. Ndërkohë, ndryshimet në mënyrën e informimit kanë bërë të domosdoshme praninë edhe në internet, platformat e videove dhe rrjetet sociale.
Ruajtja e veprës së nisur nga Tomë Bojaj kërkon jo vetëm vazhdimin e transmetimeve, por edhe zhvillimin profesional dhe teknologjik të televizionit.
Objekti i ri – investim për të ardhmen
Një çështje me rëndësi për zhvillimin e TV „Boin” është sigurimi i një hapësire të përshtatshme pune. Sipas informacioneve të përcjella nga komuniteti, diaspora e Malësisë është angazhuar për grumbullimin e mjeteve financiare për ndërtimin e një objekti modern për televizionin, i cili ndodhet në fazën përfundimtare të punimeve.
Objekti i ri pritet të krijojë kushte më të mira për studiot, redaksinë, arkivin dhe prodhimin e programeve. Ai përfaqëson gjithashtu një dëshmi konkrete të lidhjes dhe solidaritetit ndërmjet Malësisë dhe diasporës së saj.
Megjithatë, ndërtimi i objektit është vetëm një pjesë e nevojave të televizionit. Po aq të rëndësishme janë pajisjet moderne, personeli profesional, financimi i qëndrueshëm dhe cilësia e përmbajtjeve programore.
Sfidat e reja dhe perspektiva e zhvillimit
E ardhmja e TV „Boin” varet nga aftësia për t'iu përshtatur ndryshimeve të shpejta në botën e medias. Konkurrenca, rrjetet sociale, zhvillimi teknologjik dhe vështirësitë financiare kërkojnë përshtatje të vazhdueshme.
Ndër drejtimet e rëndësishme të zhvillimit janë digjitalizimi i arkivit filmik, zgjerimi i pranisë në internet, përmirësimi i cilësisë së prodhimit dhe krijimi i programeve që u përgjigjen interesave të brezave të ndryshëm.
Bashkëpunimi me shkollat, institucionet kulturore, studiuesit, shoqëritë artistike dhe organizatat e diasporës do të mund të ndihmonte në realizimin e dokumentarëve historikë, portreteve të personaliteteve dhe emisioneve për trashëgiminë shqiptare.
Në të njëjtën kohë, besueshmëria e televizionit duhet të mbështetet në gazetari të përgjegjshme, verifikim të informacionit dhe pasqyrim të paanshëm të çështjeve me interes publik.
Dritarja që mban Malësinë pranë bijve të saj
Në prag të 25-vjetorit të themelimit, TV „Boin” përfaqëson më shumë se një medium informativ. Ai është një dëshmi e përpjekjes së shqiptarëve në Mal të Zi për të pasur një televizion në gjuhën e tyre, për të pasqyruar jetën e komunitetit dhe për të ruajtur kujtesën e tij historike e kulturore.
Nga nisma e Tomë Bojajt deri te vazhdimi i veprimtarisë nën drejtimin e Sandra Bojajt, ky televizion ka kaluar nëpër periudha dhe sfida të ndryshme. Mbështetja e publikut dhe solidariteti i diasporës kanë qenë pjesë e rëndësishme e këtij rrugëtimi.
Për Malësinë, rëndësia e tij qëndron te fakti se përmes ekranit të këtij televizioni gjuha shqipe dëgjohet, kultura pasqyrohet, traditat dokumentohen dhe jeta e komunitetit bëhet e dukshme edhe për ata që jetojnë larg vendlindjes.
Prandaj, ruajtja dhe zhvillimi i TV „Boin” është një interes i përbashkët i institucionit, publikut dhe diasporës. Është përgjegjësi që kërkon mbështetje të vazhdueshme, por edhe përkushtim profesional, teknologjik dhe financiar.
TV „Boin” mbetet një dritare përmes së cilës Malësia shihet, dëgjohet dhe kujtohet, si dhe një urë që mban gjallë lidhjen ndërmjet vendlindjes dhe bijve të saj në mërgim.