"Spiralja e vdekjes" së inflacionit të Turqisë: Si Erdogan po e zhyt vendin e tij në varfëri

Opinione

"Spiralja e vdekjes" së inflacionit të Turqisë: Si Erdogan po e zhyt vendin e tij në varfëri

Nga: Stefan Groß-Lobkowicz/Sherif Ramabaja Më: 17 janar 2022 Në ora: 14:23
Ilustrim

Me politikën e tij ekonomike idiosinkratike, presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan po e çon gjithnjë e më shumë vendin e tij drejt rrënimit. Inflacioni galopant po shkatërron ekonominë e brendshme. Inati për këtë mund t'i kushtojë sundimtarit me postin e tij.

Prej vitesh, presidenti turk Recep Tayip Erdogan ka qeverisur pothuajse si një monark i stilit të vjetër. Burri, i cili është mbiquajtur "bilbili i Kuranit" që në rininë e tij të hershme, përdor një sistem represiv të forcave policore dhe ushtarake për të shtypur institucionet demokratike të vendit dhe opozitën. Megjithatë, ndërkohë, një zhvillim ekonomik katastrofal ka lënë nën hije situatën delikate politike. As Erdogani nuk është i pafajshëm për këtë.

Tashmë në vitin 2017, norma e inflacionit turk arriti një vlerë dyshifrore. Situata tashmë është përkeqësuar më tej gjatë pandemisë së koronës. Norma e inflacionit tani është pothuajse 22 për qind, që askush nuk u besojnë shifrave zyrtare madje flasin për 36 deri në 50 për qind, me rezultat që shumica e turqve po përballen me një rënie të mprehtë të të ardhurave reale (të rregulluara nga inflacioni).

Ali Babacan, ish-ministri i Jashtëm dhe i Ekonomisë, i cili u nda nga Erdogan në vitin 2019 dhe themeloi partinë e tij, e vendos situatën në mënyrë më dramatike: “Ne po fundosemi”, shkroi ai në Twitter. Vendi i tij është "në mes të krizës më të keqe në historinë tonë të fundit". Qysh në vitin 2019, Paul Krugman, fituesi i çmimit Nobel në Ekonomi, paralajmëroi se ekonomia turke po rrëshqiste në një "spirale të vdekjes". Ekonomisti e konsideron të papërgjegjshme faktin që banka qendrore vendase, ra nën gishtin e vendimeve politike të presidentit dhe humbi çdo pavarësi.

Politika e normave të interesit të Erdoganit po përkeqëson inflacionin në vend

Erdogan, kreu i Partisë për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP), ka bërë prej kohësh presion të jashtëzakonshëm mbi bankën qendrore për të mbajtur normat e interesit të ulëta. Në vitin 2018 ai prezantoi një sistem presidencial në Turqi që i jep atij pushtet pothuajse të pakufizuar mbi bankën qendrore. Ai teorizon se normat e larta të interesit janë shkaku i inflacionit. Pavarësisht paralajmërimeve nga ekonomistët të cilët thonë se për të ulur inflacionin nevojiten norma më të larta, jo më të ulëta, Erdogani ka ulur normat e interesit vazhdimisht.

Një arsye për politikën e tij të normave të ulëta të interesit mund të jetë se despoti nga Ankaraja e sheh interesin, si një instrument imoral shfrytëzimi. Ai do të donte t'i shpëtonte plotësisht, sepse ato janë "një e keqe që i bën të pasurit më të pasur dhe të varfërit më të varfër".

Monedha e dobët e mirë për eksport? Por jo për Turqinë

 Ish-kryebashkiakun i Stambollit thot për Erdogan, lira për te ende nuk është sa duhet e dobët. Sa më e ulët të jetë vlera e saj, sipas kredos së tij, aq më mirë është për vendin dhe ekonominë - sepse, sipas Presidentit, sa më e dobët të jetë një monedhë, aq më e fortë është rritja ekonomike, sepse eksportet lulëzojnë për shkak të çmimeve të ulëta.

Në fakt ndodh e kundërta. Federata e sindikatave turke po paralajmëron tani se inflacioni po thyen qafën e vendit. Megjithatë, paralajmërime të tilla janë të rrezikshme: kushdo që nuk ndan politikën e normave të interesit të Erdoganit duhet të shkojë. Vetëm në dy vitet e fundit, ai ka shkarkuar tre guvernatorët e bankës qendrore vetëm pse e kundërshtonin politikën e tij të papërpunuar monetare. Kreu aktual i bankës qendrore, nga ana tjetër, është besnik ndaj fondamentalistëve fetarë në krye të shtetit.

Inflacioni i lirës konsumatore tregon pasojat e tij

Në javët e fundit, lira ka humbur pothuajse 40 për qind të vlerës së saj të jashtme. Çmimet e aksioneve në Bosfor ranë, indeksi i bursës së Stambollit njeh vetëm një drejtim -teposhtëzën. Erdogan e kundërshton këtë me egon e tij: "Eksporte, eksporte, eksporte". Në fakt, eksportuesit aktualisht po përfitojnë nga dobësia e lirës, ​​e cila po i bën eksportet më të lira. Ajo që politikani, i cili është jokonvencional kur bëhet fjalë për ekonominë, injoron faktin se industria turke është shumë e varur nga importet për prodhimin e saj. Dhe këto po shtrenjtohen vazhdimisht për shkak të zhvlerësimit të lirës. Rezultati është rritja e çmimeve.

nflacioni i lirës konsumatore tregon pasojat e tij. Kushdo që ka ende para, i këmben me valutë. Blerja normale në supermarket është bërë tashmë një luks dhe çmimet po rriten pothuajse çdo ditë. Vaji i gatimit është bërë 137 për qind më i shtrenjtë brenda një viti. Disa ushqime si mishi apo vaji tani konsiderohen si simbole të prosperitetit. Dyqanet kanë ushqime bazë të racionuara dhe farmacitë kanë mungesë të barnave thelbësore. Radhët para kioskave në Stamboll, ku pushteti i qytetit shet “Halk Ekmek”-in e subvencionuar, bukën e popullit, sa vijnë e zgjaten. Një bukë e bardhë tani kushton 1.25 lira, që është më pak se dhjetë cent kur llogaritet në euro - por vështirë se është e përballueshme për njerëzit me të ardhura të ulëta.

AKP e Erdoganit ka mbetur prapa në sondazhe

Për shkak të nevojës ekzistenciale, kritikat ndaj stilit autoritar të pushtetit janë në rritje. Rritja me 50 për qind e pagës minimale të premtuar nga kreu i shtetit nuk mund të ndalojë fatkeqësinë ekonomike, megjithëse kreu i qeverisë po feston “rritja më e madhe e pagave në 50 vjet”. Ai kërcënon të shuhet shpejt dhe të nxisë më tej inflacionin. Në fillim të vitit të kaluar, paga minimale e vjetër ishte ende 380 dollarë në muaj, ndërsa përkundër rritjes, paga e re minimale aktualisht është vetëm 250 dollarë. Rritja nënkupton edhe kosto shtesë për kompanitë, të cilat do t'ua kalojnë konsumatorëve.

Nëse rënia e lirës vazhdon, qeveria mund të detyrohet të vendosë kontrolle të kapitalit. Megjithatë, ky do të ishte Gau për ekonominë dhe popullsinë. Ekspertët financiarë po paralajmërojnë tashmë rrezikun e largimeve bankare, një nxitim kursimtarësh drejt institucioneve financiare.

Për të qetësuar bashkatdhetarët e tij, Erdogan po përhap histori se gjërat janë edhe më keq gjetkë ( Njësoj sikurse kryeministri Rama).

 Njerëzit në Francë dhe Gjermani po vuajnë sepse "nuk mund të gjejnë më ushqim". Këto histori vështirë se mund ta ndihmojnë atë politikisht. Qoftë në Ankara apo Stamboll - besimi në te po zvogëlohet dhe viti 2022 mund të jetë edhe viti fatal i liderit të vjetër të partisë dhe qeverisë. Në sondazhet e fundit, AKP e Erdoganit është prapa partisë më të madhe opozitare CHP, e cila ka 26.4 për qind, për herë të parë në 18 vjet me vetëm 24 për qind të votave.

Shifrat e tij personale të sondazheve po bien gjithashtu. Në fund të fundit, 84 për qind e turqve e fajësojnë atë për krizën ekonomike. 72 për qind aktualisht nuk besojnë se qeveria aktuale mund ta zgjidhë krizën. Partitë opozitare duan të shfrytëzojnë vlerat në favor të tyre  dhe i bëjnë thirrje kreut të shtetit, të çojë përpara zgjedhjet parlamentare dhe presidenciale që priten në vitin 2023. Erdoğan, nuk ka qenë kurrë më pak i popullarizuar. Sistemi presidencial që ai prezantoi gjithashtu po kritikohet gjithnjë e më shumë.

Nëse politikanët kryesorë të opozitës Ekrem İmamoğlu dhe Mansur Yavaş, kryebashkiakët e Stambollit dhe Ankarasë, mund të zëvendësojnë despotin në zgjedhjet e rregullta presidenciale dhe parlamentare në 2023, është çështje tjetër. Sepse deri më tani, Erdogan ka ende fuqi të mjaftueshme të paktën të heshtë kritikët e tij, duke përdorur nën dirigjimin e tij gjygjet me padi.

Të nderuar lexues të gazetës “Bota sot”, komentet që përmbajnë fyerje, ofendime dhe sharje nuk lejohen në portal. Andaj, komentet e juaja do të kalojnë në filtra për aprovim dhe të tillat që përmbajnë gjuhë që nuk përkon me rregullat, nuk do të aprovohen. Ju faleminderit.
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat