Heliumi-3 është një burim shumë i kërkuar pasi mund të furnizojë reaktorët e bashkimit bërthamor në Hënë dhe Tokë, dhe të ndihmojë në ftohjen e kompjuterëve kuantikë. Ai është i rrallë në Tokë, por krijohet në Hënë falë erërave diellore që bombardojnë vazhdimisht sipërfaqen e saj të ekspozuar.
SHBA dhe Kina tashmë janë në një garë të re hapësinore për Hënën, por rreziqet nuk janë vetëm shkencore, por edhe gjeopolitike, me pasoja të mundshme me shtrirje të gjerë.
Kompanitë private po konkurrojnë për të shfrytëzuar burimet jashtëzakonisht të vlefshme nga Hëna, siç shkroi Mustafa Bilal, një asistent kërkimi në Qendrën për Studime Hapësinore dhe të Sigurisë, në recensionin e tij për revistën Futurism.
Për shembull, kompania finlandeze Bluefors nënshkroi një marrëveshje muajin e kaluar me startup-in hapësinor Interlune, duke rënë dakord të blinte deri në dhjetë mijë litra helium hënor-3, në një marrëveshje që mund të vlejë 300 milionë dollarë, raporton KosovaPress.
Megjithatë, Interlune përballet me një sfidë të madhe: të provojë se mbledhja e heliumit-3, një izotop i qëndrueshëm i heliumit, në Hënë është ekonomikisht e qëndrueshme.
Makineritë e kompanisë ka të ngjarë të duhet të përpunojnë miliona ton regolit (materiali në sipërfaqen hënore) për të mbledhur mjaftueshëm izotop, duke e bërë të gjithë sipërmarrjen një investim jashtëzakonisht të rrezikshëm.
Sjellja e pajisjeve të nevojshme në Hënë mund të jetë e shtrenjtë. Por Interlune nuk është e vetmja në ambiciet e saj.
Blue Origin i miliarderit Jeff Bezos nënshkroi një marrëveshje në fund të muajit të kaluar për të hartëzuar burimet nga orbita, duke përfshirë heliumin-3 dhe akullin e ujit, dhe për t'i "vlerësuar ato në Tokë dhe për t'i shfrytëzuar ato në vend".
"Përveç heliumit-3, akulli i ujit në Hënë është një burim kritik pasi mund të përpunohet në ujë të pijshëm, oksigjen dhe karburant raketash. Prandaj, pavarësisht shanseve të pabesueshme për shkak të vështirësive teknike, një kombinim i interesave private dhe publike po shtyn përpara komercializimin e minierave hënore", shkroi Bilal
Burime si heliumi-3 mund t'u lejojnë shteteve të krijojnë një prani më të përhershme në satelitin natyror të Tokës, gjë që ekspertët thonë se mund të përcaktojë fituesin e garës hapësinore.
Meqenëse bazat hënore nuk mund të mbështeten vetëm në panelet diellore pasi nata atje zgjat dy javë tokësore, energjia bërthamore bëhet thelbësore.
"Për këtë arsye, shteti i parë me një burim energjie bërthamore në Hënë mund të imponojë në mënyrë efektive një 'zonë të ndaluar' de-facto, nëse jo de-jure, për arsye sigurie, duke vendosur një precedent për rregullat me të cilat do të vepronin të gjithë pjesëmarrësit e tjerë në të ardhmen", përfundoi Bilal.
Interlune shpreson të dërgojë një aparat fotografik multispektral në sipërfaqen hënore në bordin e anijes Griffin-1 të Astrobotic vitin 2026, për të vlerësuar përqendrimin e heliumit-3 në regolit, duke shpresuar të nxisë një nxitim të ri hënor pas ‘arit’.