Poetin Nuhi Potoku, paraprakisht e njoha përmes mikut tim prof. Nazmi Bajgora, i cili shpesh herë më ka folur për të. Bile edhe këtë përmbledhje bashkë me disa libra të tjerë i kam dhuratë nga ai. Ndërsa në vjeshtën e vonë të vitit që iku, më rastisi ta takoja, kuptohet me ndërmjetësimin e prof. Nazmiut, të cilit i përgjërohem! Poeti mu shfaq si shkëndijë, kurse vargu i poezisë, përputhet me të tëra vetit dhe karakteristikat e tij njerëzore!
Vëllimi me poezi "Rreze në atdhe", nga Nuhi Potokut, përmbush kërkesën time jo vetëm për ta lexuar por edhe për të dhënë një mendim rreth këtij vëllimi me poezi të zgjedhura nga vëllimet e më hershme. Poezia e tij bëhet si zbukurim i fjalës, po më tepër ky varg epik, është një çasje në retrospektivë, bëmave historike të kësaj treve. Ky varg, i vëllimit “Rreze në Atdhe”, është një shtegtim nëpër histori, tipik si ai shqiptari i portretizuar në poezinë "Prologu", që për “tremijë vjet brigjeve të dhembjes”, ka lënë gjurmë jo mbi gurë, por mbi varre. Prandaj vendosja e kësaj poezie në fillim të librit, poeti na bën të qartë se fjala e tij nuk do të jetë e qetë: ajo "zgjohet bashkë me ashtin", "kërkon emrin e vjedhur" dhe vargu "lashtësinë e mohuar", poeti ka arritur të lidhë motivin e poezisë me rrënjën dhe me dhimbjen kolektive.
PROLOGU
Tremijë vjet brigjeve të dhembjes
Më shumë këmbëzbathur eci shqiptari
Shekujt mbushi varre për të lënë gjurmë
Dhe nëpër këto varre zgjohet ashti im
Kërkon emrin e vjedhur, kërkon lashtësinë
Thellësive të tokës i ka ruajtur rrënjët
Errësirave të kohës ka fshehur ecjet
Nëpër lumenj gjaku ujit nderin dhe emrin
Bashkë me yjet krijonte legjendat
Tokës e qiellit mësoi këngën e zogjve.
Faqe 5.
Siç shuhet nga vargjet e poezisë, fjala poetike nuk kërkon vetëm bukurinë estetike, por mbart misionin e dëshmisë historike, morale dhe shpirtërore, duke i vendosur koordinatat themelore të diskursit të tij, një lloj shtegtimi historik nëpër kohëra të gjata të dhembjes shqiptare, pikërisht siç është shprhur ai me "ecjen këmbëzbathur nëpër shekuj", ndërsa varret janë dëshmi-arkiva të historisë, që tashmë përmes këtij vargu ky varg zgjohet për të kërkuar emrin e vjedhur dhe lashtësinë e mohuar. Për poetin Nuhi Potoku, atdheu nuk është abstraksion, por është trup i plagosur, është rrënjë e fshehur në thellësitë e tokës dhe kujtesë e ujitur “nëpër lumenj gjaku”.
Në këtë vëllim poetik, atdheu nuk është trup i përbashkët, i ndërtuar nga shumë duar dhe shumë fate. “Tufë lulesh”, është një altar popullor, ku nënat, mësuesit, të burgosurit, studentët, minatorët dhe mërgimtarët rreshtohen si gurë themeli të mbijetesës shqiptare: “Tufë lulesh për mërgimtarët/ Që në valixhe marrin kujtimet/ Me frmdin e këpucëve marrin baltën/ Më të ëmbël se atje mjaltën”, (f.6-7). Pra vargu i poezisë bëhet gjest i thjeshtë, por domethënës, sepse nderimi këtu u takon atyre që e mbajtën atdheun gjallë edhe kur ai ishte i ndaluar. Kurse, poezia funksionon si kronikë morale e kombit, ku figura e shqiptarit nuk paraqitet si hero mitik i largët, por si njeri konkret në role të ndryshme historike: nënë, mësues, minator, student, i burgosur politik, mërgimtar, luftëtar, e kështu me radhë.
Një shtyllë themelore e këtij vëllimi janë poezitë me dedikim, ku poeti u jep zë figurave emblematike të rezistencës kombëtare që nga: Gjergj Elez Alia, Dedë Gjo’ Luli, Motrat Qiriazi, Hamit Abdullahu, Isë Havolli, Mihane Ramoca-Shabani, Nexhmije Latifi, gjyshja Fatë Potoku, Mustafë Bjaraktari, mësuesit; Remzi Demolli e Ruzhdi Ibrahimi, Kadri Rashiti, Hysen Terpeza, Sabit Rrahimi, Elfir Behrami-Rrushës, Ahmet Potoku, Xhafer Rrëzhana, Isuf Repa, e ndonjë tjerë. Këto poezi nuk janë thjesht elegji apo portrete biografike, por akte poetike të mitizimit etik. Te poezia "Për ty", kushtuar I. Rugovës, fjala e tij politike dhe përkushtimi poetik bashkohen në një altar të përbashkët, ku flijimi personal vlerësohet si kusht i lirisë kolektive.
PËR TY
(Dr. Ibrahim Rugovës)
Për ty që punon
me mend e guxim
e shkrove këngën
me gjithë përkushtim.
Për ty që nëpër botë
e flet drejtësinë
për popujt e robëruar
e gjakon lirinë.
Do të këndoj gjithmonë
si për dëshmorët e dheut
do të thur lavde
sig i këndova Skënderbeut.
Për ty që ke guxim të thuash
se na mungon liria
se jemi rrënjë e moçme
që nga Iliria.
Nëse vazhdon kështu
falë të qoftë jeta ime
vendose në altar t’atdheut
si Rozafën, si Norën trime.
Pas teje që je luftëtar
i guximshëm i pavarësisë
jam gati të flijohem
sig flijohen bijtë e lirisë.
Faqe 12.
Një dritë e veçantë bie mbi figurat që poeti i kthen në shenja morale të kohës. Ta zëmë guximi i Demë Ahmetit, kthehet në epikë si “lis i vjetër” me “shtatë zemra”, Xheladin Deda, mjeku që ua ktheu dritën syve, Adem Demaçi, Ukshin Hoti, Xheladin Rekaliu dhe shkrimtari Ymer Elshani, e mbrojtën etninë edhe përtej grilave, edhe përtej jetës së tyre. Tash ata shfaqen si të gjallë dhe frymojnë në ndërgjegjen kombëtare. Te poezia kushtuar Adem Demaçit, vargu arrin kulmin e përkushtimit: “Edhe kur goja më mbyllet/ me zemër të mbroj”, (f.14), duke u shndërruar heshtja në akt rezistence. Në poezitë tjera kushtuar heronjëve dhe të burgosurve politikë, poeti Nuhi Potoku, arrinë të ndërtojë një epikë heroike, në atë hapësirë mendimi ku vepra e fiton pavdekësinë.
YJET E QIELLIT TIM
(Afrim Zhitisë e Fahri Fazliut)
-Kë ke istikam, Afrim Zhitia ?
-E kam Bregun e Diellit.
-Kë ke yll mëngjesor përkrah?
-Fahri Fazliun, yll drejt qiellit.
Ndeshur jemi me kërnishat e murrme
Me këmishat e zeza
Bukës bukë e jo pelim
Duhet t’i vijë era.
Sot Bregu i Dellit
E nesër Kosova istikam
Ballkani i gjakosur pa mua
Përpara s’mund të shkojë.
Faqe 33.
Në poezitë me motiv të luftës vargu bëhet i ashpër, i zjarrtë, por edhe më i drejtë. Poezia “Stili i shqiponjave”, (f.16-17), kushtuar (Zahir Pajazitit, Hakif Zejnullahut, Edmond Hoxhës, Ilir Konushevcit), dhe në poezinë “Tokë e plasëritur”, ndërtohet një epikë, ku shqiponja, mali dhe flaka janë simbole të një populli që nuk pranon të zhduket. Këtu, atdheu mbrohet me qëndresë dhe sakrificë, kurse “tokë e emër” janë vlera që nuk negociohen.
TOKË E PLASARITUR
(Flaka e Janarit)
Se plasaritje e tokës hiqej
kur ujitej me gjak
Se zemrat e nënave pajtoheshin
kur merrnin hak
Se të fortë ishim dikur
Hëna më ndriçonte si nur
Se njerëzit e mi ishin në vete-
Qëndresë
Se kullat e mia ishin në vete-
Fortesë.
Faqe 98.
Dimensioni i luftës dhe rezistencës së armatosur zgjerohet edhe me vargjet tjera, duke ndërtuar një epikë me ikonografi të qëndresës. Lufta si kudo tjetër bënë histori. Në anën tjetër, poeti Nuhi Potoku dinë të rikthehet te qetësia e rrënjës. Poezia “Oda jonë”, (f.77); “Lisi i Murgllës”, (f.104); “Bjeshka ime”; (f.122), dhe plotë të tjera me këtë motiv, janë poezi që rikthejnë nostalgjinë në një kohë të shkuar. P.sh. "Oda" e poetit Nuhi Potoku, ishte shkollë e parë, "Lisi" është dëshmitar shekujsh, kurse "Bjeshka", është shnderruar në mall të pashuar të fëmijërisë.
FJALË ZEMRE
Në Kosovë e kam lindjen
në Kosovë e kam diellin
në Kosovë e kam babin
në Kosovë e kam hënën
në Kosovë e kam nënën
në Kosovë e kam vajzën
në Kosovë e kam djalin
në Kosovë e kam djepin
në Kosovë e kam mallin
në Kosovë e kam varrin.
Faqe 93.
Në këto poezi ai rrëfehet, herë herë sikur lë amanet, për të ruajtur identitetin, varg i thjeshtë por me vlerë të natyrshme. Një motiv tjetër i shfaqur në poezi është përkushtimi për mërgimtarët, të cilët për poetin janë të "lodhur në mërgim/ nga pamundësia për të ardhë/ i djegur nga malli/ si nënën pa të parë”, (f.48). Kurse një poezi me vlerë antologjike, është poezia “Çegrani ka zemër”, me strukturë të thjeshtë, por në vetvete e ruan të kthjellët kujtesën për mikpritjen shqiptare që ua bënë kosovarëve në kohën e "egzodit biblik" në vitin 1999. Kjo poezi përveçëse bartë kujtesë dhe falënderim, është humane dhe njerëzore.
ÇEGRANI KA ZEMËR
Çegrani ka ujë, etjen shuan
ka bukë, urinë largon
ka fjalë, zemra pajton
ka fytyrë, shpirtëra qetëson.
Çegrani ka simbole e ka emër
Kosovarët i ka në zemër.
Faqe 123.
Në fund mund të them se vëllimi me poezi “Rreze në Atdhe”, i Nuhi Potokut, do të mbetet në meomorien e kujtesës letrare. Kjo poezi është si rrezja që bie mbi plagë, si kujtimi mbi varre, prandaj aty ku dhemb plaga, ai varg do të ndriçojë të ardhmën. Ky poet është me mision patriotik dhe ka shkruar me çiltërsi si dëshmitar i kohës së tij.