Vila në këtë intervistë të posaqme për Bota sot, e konsideron dëshminë e Rubin si historike, e cila thotë ai u prit me shumë kujdes dhe konsiderohet me rëndësi të veçantë për shkak të disa elementeve kyç që ai i solli para gjykatës
“Dëshmia e Rubin, është e një rëndësie historike dhe do të mbetet një dokument që përmbys shumë narracione propagandistike.” Në pritshmërinë për Clark dhe Walker, Vila thotë se: Dëshmitë e gjeneral Wesley Clark dhe ambasador William Walker pritet të jenë vendimtare në kthimin dhe thellimin e kuptimit të rolit të udhëheqjes politike dhe ushtarake gjatë luftës së Kosovës.
Si e keni pritur dëshminë e James Rubin në mbrojtje të Thaçit në Hagë?
Dëshmia e James Rubin u prit me shumë kujdes dhe konsiderohet me rëndësi të veçantë për shkak të disa elementeve kyç që ai i solli para gjykatës:
Rubin deklaroi qartë se “ata i thoshin Thaçit se çfarë të bënte, ai nuk ua thoshte atyre”, duke nënkuptuar se Thaçi nuk kishte qenë komandanti kryesor i UÇK-s dhe nuk kishte kontroll të plotë mbi vendimet ushtarake.
Ai theksoi se nuk kishte parë asnjë strukturë të qartë komandimi (“General Staff”) të UÇK-s dhe nuk mbante mend të kishte parë “gjeneralë” apo një qendër të organizuar kërkim-komandues, duke vënë në pikëpyetje pretendimet për një strukturë ushtarake të centralizuar.
Rubin argumentoi se dokumentet për demilitarizim dhe marrëveshjet e Rambujesë ishin shpesh të përgatitura për nënshkrim nga komandantë të UÇK-së si Agim Çeku, por se “britanikët dhe NATO” kishin insistuar që Thaçi duhej të nënshkruante, çka përforcon idenë që Thaçi ishte një figurë zyrtare, por jo kreu operativ.
Ai gjithashtu tha se Thaçi kishte një premtim nga Shtetet e Bashkuara/NATO që, nëse Serbia nuk do të pranonte marrëveshjen e Rambujesë, një fushatë ajrore ndaj Serbisë do të ndodhte një element që, sipas Rubin, u jepte Thaçit legjitimitet dhe pushtet të veçantë, për të bindur udhëheqësit tjerë të UÇK-s.
Rubin gjithashtu vuri në dukje se nuk kishte ndonjë provë të drejtpërdrejtë që Thaçi ose Jakup Krasniqi kishin qenë personalisht të përfshirë në vrasje ose ekzekutime dhe sugjeroi se disa nga akuzat ishin shpërndarë ose përforcuar si pjesë e një narrativi më të gjerë për të minuar çështjet diplomatike dhe hetimet.
Së dyti, Rubin foli për një moment emocional gjatë bisedës Thaçi-Albright përpara Rambujesë, ku tha se Thaçi ndodhej nën një presion diplomatik të jashtëzakonshëm dhe nuk pranoi të heqë dorë nga qëndrimi për deklaratën e pavarësisë, edhe pse u kërkua të negocionte një formulë kompromisi pa përdorur fjalën “pavarësi.” Rubin tha se Thaçi kërkonte të konsultohej me komandantët e UÇK-së të cilët Rubin i përshkroi si më “maksimalistë” gjë që sipas tij tregonte një peshë vendimmarrjeje që i shpërndahej Thaçit, dhe një mungesë absolute të kontrollit të tij mbi determinimet ushtarake.
Ky aspekt që Thaçi nuk pranoi të braktiste idealin për pavarësi edhe nën presion të fortë, dhe që përdori një qasje më diplomatike, ndërkohë që faktorë strategjikë dhe ushtarakë kishin influencë të madhe forcon idenë se Thaçi e ka luajtur rolin e tij kryesisht si një figurë simbolike dhe diplomatike, por që nuk ishte kreu komandues ushtarak me kontroll të plotë mbi operacionet e UÇK-së.
Në këtë kontekst, dëshmia e Rubin është parë si përpjekje për të ndarë rolet politike dhe ushtarake gjatë luftës, dhe për të sfiduar pretendimet e Prokurorisë se Thaçi kishte komandë direkte, përgjegjësi dhe pushtet të centralizuar në UÇK gjatë kohës së konfliktit.
Clark dhe William Walker dhe çfarë pritet të thonë ata?
Dëshmitë e gjeneral Wesley Clark dhe ambasador William Walker pritet të jenë vendimtare në kthimin dhe thellimin e kuptimit të rolit të udhëheqjes politike dhe ushtarake gjatë luftës së Kosovës.
Gjenerali Clark si komandant suprem i NATO-s gjatë operacionit për ndërhyrje ajrore, mund të ofrojë një perspektivë të drejtpërdrejtë mbi vendimmarrjen strategjike ndërkombëtare dhe mbi bashkëveprimin e udhëheqësve kosovarë me aleatët ushtarakë dhe politikë. Ai mund të ndriçojë se si dhe në çfarë mase Thaçi ose figura të tjera politike ndikuan ose u ndaluan nga komandantët ushtarakë të UÇK-së, duke kontekstualizuar nivelin e autoritetit dhe vetëvendosjes së udhëheqësve politikë në raport me lëvizjet ushtarake.
Ambasadori Walker ka qenë ndër personat që raportoi dhe e bëri të njohur para opinioneve ndërkombëtare masakrën e Reçakut, duke ngritur çështjen e krimeve të pretenduara serbe dhe duke ndikuar thellë në vendimet diplomatike dhe ushtarake që çuan në ndërhyrjen e NATO-s. Dëshmia e tij pritet të vërë në pah se çfarë informacioni kishte lidhur krimet e luftës me udhëheqjen politike të Kosovës dhe çfarë konteksti fantastik politik i detyroi udhëheqësit kosovarë të qëndronin në pozitë, duke përfshirë presionet nga aleatët perëndimorë për të hequr dorë nga kërkesat për pavarësi.
Në këtë kontekst, Rubin e paraqiti Thaçin si një figurë që, përkundër presioneve diplomatike nga Madeleine Albright, nuk u dorëzua dhe nuk pranoi të sakrifikojë kërkesën për pavarësi. Nga këndvështrimi i Rubin, kjo tregon një konflikt të brendshëm mes udhëheqjes politike dhe komandantëve ushtarakë të UÇK-së një çarje që Clark dhe Walker mund ta shpjegojnë më tej duke treguar se sa Thaçi ishte një “figurë diplomatike” dhe jo domosdoshmërisht një komandant me kontroll. Kjo pritet të kontribuojë në diskutimin se kush drejtonte realisht lëvizjen çlirimtare dhe çfarë ndikimi kishin strukturat ushtarake krahas figurave politike.