E gjithë procedura e hetimit të vendit të ngjarjes duhet të kryhet në përputhje me rregullat teknikës kriminalistike për kryerjen e hetimit të vendit të ngjarjes, si për çdo vepër tjetër penale.
Veprimet e policisë duhet të jenë në përputhje me gjendjen dhe rrethanat e secilit rast individual.
Në rast të marrjes (në çfarëdo mënyre dhe nga kushdo) të një raporti për dhunë ose marrjes së një kërkese për ndihmë ndaj një personi të ekspozuar ndaj çdo forme ose modaliteti të dhunës në familje, policia duhet të shkojë në vendngjarje sa më shpejt të jetë e mundur dhe pa vonesë të verifikojë pretendimet në raport.
Është e dëshirueshme të dërgohet një patrullë me përbërje të përzier gjinore në vendngjarje dhe, nëse është e mundur, një oficer që është përgjegjës për problemin e dhunës në familje në një nivel të caktuar .
Nëse raporti konfirmohet, oficerët e policisë ndërmarrin veprimet e nevojshme për të siguruar vendin e ngjarjes dhe çdo gjurmë dhune me qëllim parandalimin e dëmtimit dhe shkatërrimit, gjë që më vonë mund ta bëjë më të vështirë vërtetimin e krimit të kryer të dhunës në familje. Gjatë sigurimit të vendit të ngjarjes, është e nevojshme të mblidhen të gjitha të dhënat dhe informacionet e tjera në lidhje me aktin e kryer, çdo dhunë të mëparshme, nëse autoritetet kanë ndërmarrë tashmë veprime në lidhje me dhunën dhe informacione të tjera të nevojshme për përpunimin e mëtejshëm të çështjes. Pas fazës së informimit dhe sigurimit të vendit të ngjarjes, fillon faza statike e hetimit dhe regjistrohet gjendja e konstatuar në vendngjarje, dhe më pas kryhet faza dinamike, e cila përfshin një ekzaminim të detajuar me lëvizjen e gjërave me qëllim gjetjen e objekteve dhe gjurmëve, dhe largimin e tyre nga vendi i ngjarjes për ekspertizën e nevojshme dhe përdorimin si prova në procedurat e ardhshme .
Gjëja më e rëndësishme është që pasi të jetë kryer vepra penale e dhunës në familje, viktimës së dhunës t'i ofrohet kujdes mjekësor nëse dhuna është e një forme dhe intensiteti të tillë që kërkon trajtim mjekësor, dhe që kryesi i dhunës të parandalohet nga vazhdimi i sjelljes së dhunshme dhe të sigurohet me qëllim ndërmarrjen e masave dhe veprimeve të mëtejshme të nevojshme. Lidhur me ekzistencën e gjurmëve të dhunës në familje, në vendin e ngjarjes mund të thuhet se ato mund të gjenden në rastet e dhunës fizike dhe seksuale, ndërsa në rastin e formave të tjera të dhunës gjetja e gjurmëve dhe provave materiale do të jetë më e vështirë dhe lidhet kryesisht me marrjen e provave personale .
Në rastet e dhunës fizike, varësisht nga intensiteti dhe kohëzgjatja e dhunës, është e mundur të gjenden gjurmë të shumta në formën e lëndimeve të llojeve të ndryshme tek viktima e dhunës, të manifestuara si mavijosje, nxirje, shenja, prerje, djegie, gjakderdhje (e brendshme dhe e jashtme), thyerje kockash, gjurmë të kafshimit të dhëmbëve, gjurmë të përdorimit të armëve ose mjeteve dhe lëndime të tjera fizike, të cilat duhet të shënohen përmes dokumentacionit përkatës, të fotografohen dhe më pas të mblidhet dokumentacion mjekësor mbi llojin dhe shkallën e lëndimeve. Gjurmët e dhunës fizike mund të gjenden edhe në zonën ku ka ndodhur akti i dhunës, në dysheme, tavan, mobilje e të ngjashme, si gjurmë të dëmtimit të hapësirës dhe mobiljeve ose gjurmë gjaku, flokësh dhe gjërave të tjera.
Këto gjurmë gjithashtu duhet të regjistrohen duke kryer një hetim në vendngjarje dhe të fotografohen si prova në procedurat e ardhshme. Nëse janë përdorur armë ose mjete, ato duhet të hiqen nga vendi i ngjarjes në mënyrë që të kryhen ekzaminimet e nevojshme të ekspertëve në lidhje me gjurmët e dhunës në këto objekte, të shtënat me armë zjarri e të ngjashme.
Nëse është përdorur një armë, është e nevojshme të gjendet gëzhoja dhe fibra si provë e përdorimit, pasi tiparet karakteristike të asaj arme mbeten në to, të cilat i lidhin ato .
Në rastet e dhunës seksuale, shpesh ndodh që ajo të shoqërohet me dhunë fizike, domethënë që të ketë gjurmë dhe prova që ndodhin në format thjesht fizike të dhunës, me përjashtim të faktit që dhuna seksuale manifeston edhe gjurmë specifike karakteristike si për veprën penale të përdhunimit në përgjithësi, ashtu edhe për krimet kundër lirisë seksuale. Këto gjurmë vërehen në pjesët intime të trupit të viktimës, prandaj është i nevojshëm një ekzaminim specialist nga një mjek - gjinekolog, si dhe gjetja e gjurmëve të lëngut spermë.
Gjatë kryerjes së një hetimi për dhunën në familje, është e rëndësishme të gjenden, sigurohen dhe fiksohen të gjitha gjurmët dhe objektet në vend, duke pasur parasysh se kjo vepër penale është e vështirë të provohet në praktikë, në mënyrë që t'i analizojmë ato, nëse është e nevojshme me ndihmën e një eksperti në fushën përkatëse, për t'i lidhur ato me mënyrën e paraqitur të kryerjes së dhunës në familje dhe për të përcaktuar nëse ato përshtaten në tërësinë e ngjarjes së paraqitur .
Është veçanërisht e rëndësishme t'i kushtohet vëmendje të gjitha llojeve të ndryshimeve në trupin e viktimës, dhe kjo duhet të bëhet përmes një ekzaminimi të detajuar nga një mjek i profesionit përkatës mjekësor, një dëshmitar ekspert, i cili do të shënojë të gjitha lëndimet, do të përcaktojë shkakun e tyre dhe do të vlerësojë rëndësinë e tyre në lidhje me ngjarjen që ka ndodhur. Duke marrë parasysh dhunën e ushtruar, është e nevojshme të regjistrohen të gjitha objektet e tjera që mund të jenë përdorur gjatë dhunës, të cilat gjithashtu mund të kenë gjurmë të përshtatshme për ekzaminime të caktuara tekniko-kriminalistike. Përveç provave materiale të mbledhura, për të vërtetuar veprën penale të dhunës në familje, është shumë e rëndësishme të mblidhen prova personale duke dëgjuar dhe marrë deklarata nga viktima e dhunës, autori i dhunës dhe ndoshta dëshmitarë të tjerë të ngjarjes .
Shpesh në rastet e dhunës në familje, kjo është e vetmja provë, prandaj trajtimi i kujdesshëm dhe dëgjimi cilësor dhe marrja e deklaratave për procesverbal janë të nevojshme.
Duke pasur parasysh ankthin e pranishëm tek aktorët e dhunës në familje, veçanërisht tek viktimat e dhunës, i cili ndryshon në intensitet dhe manifestohet në varësi të dhunës së kryer, është e nevojshme të qetësohet situata në mënyrë që, veçanërisht viktima, të mund të deklarojë gjithçka që është e rëndësishme për dokumentimin e dhunës së kryer sa më të arsyeshme të jetë e mundur.
Nëse i dyshuari për dhunë është i pranishëm, ai duhet të largohet, sepse viktima është nën frikë dhe në një gjendje të tillë nuk mund të flasë lirshëm për gjithçka që ka ndodhur .
Marrja e një deklarate nuk duhet të vonohet sepse kujtimet janë më të freskëta në momentet pas dhunës, kur viktima vendos të tregojë gjithçka për shkak të asaj që ka vuajtur, gjë që shpesh nuk do të ndodhë pasi të ketë kaluar një kohë e caktuar. Viktima e dhunës duhet të fitojë besim dhe siguri se nuk do të ketë mundësi për dhunë të re dhe se do të kujdeset në mënyrë të përshtatshme në rast se qëndrimi me autorin e dhunës është i rrezikshëm në një moment të caktuar. Është e nevojshme të zbulohen sa më shumë detaje nga viktima rreth dhunës së kryer dhe rreth ekzistencës së mundshme të dhunës në të kaluarën, pavarësisht nëse është regjistruar nga subjektet e mbrojtjes nga dhuna apo jo. Njohuritë rreth dhunës në të kaluarën kanë rëndësi procedurale, sepse nëse dhuna është përsëritur, dhe veçanërisht nëse ka prova të caktuara për të, prokurori vendos të ndjekë penalisht autorin e dhunës nëse një akt i vetëm i dhunshëm aktual nuk do të ishte i mjaftueshëm për këtë .
Është gjithashtu e nevojshme të merren deklarata nga dëshmitarë të tjerë nëse gjenden në vendngjarje, sepse dëshmia e tyre mund të jetë vendimtare në përcaktimin e fakteve dhe rrethanave në të cilat ka ndodhur dhuna. Një deklaratë merret edhe nga i dyshuari për dhunë, megjithëse ekziston një mendim se efekti më i mirë arrihet duke i privuar të dyshuarit nga liria dhe duke e sjellë atë në ambientet zyrtare të policisë, ku merret një deklaratë që i dyshuari e nënshkruan dhe përdoret në çdo procedurë penale ku ka vlerë provuese .
Megjithatë, ekzistojnë edhe mendime të ndryshme sipas të cilave është e dobishme të kryhet një intervistë me autorin e dyshuar në vend, veçmas nga viktima dhe personat e tjerë, dhe t'i lejohet atij të paraqesë të gjitha faktet që lidhen me veprën penale specifike të dhunës në familje, si dhe të mblidhen fakte të tjera që lidhen me autorin dhe të dokumentohen të gjitha këto në një shënim zyrtar. Kryesi i veprës penale të dhunës në familje më shpesh do ta mohojë dhunën e kryer dhe kështu do të mbrohet, duke justifikuar veprimet e tij duke sulmuar palën kundërshtare dhe arsye të tjera të ngjashme. Në këtë drejtim, është e nevojshme të kryhet një intervistë taktike dhe t'i bëhen pyetje të dyshuarit, duke lidhur faktet dhe rrethanat e rëndësishme nga vendi i ngjarjes dhe rolin e autorit të dyshuar në to.
Në këtë mënyrë, i dyshuari mund të kapet në gënjeshtër, gjë që sigurisht ka një peshë të caktuar në procedurat eventuale para prokurorisë dhe gjykatës kompetente .
Është e rëndësishme të përcaktohen rrethanat e mëposhtme që janë të rëndësishme për vërtetimin dhe sqarimin e veprës penale të dhunës në familje:
- vendi dhe koha e kryerjes, dhe nëse ka pasur raste dhune të raportuara dhe të paraportuara më parë, për çfarë forme dhune bëhet fjalë dhe cili është intensiteti i dhunës,
- kush është autori i dhunës dhe kush është viktima e dhunës, dhe nëse ka pasur autorë të shumtë ose viktima të dhunës në të njëjtën kohë,
- nëse anëtarë të tjerë të familjes, të njohur, miq, palë të treta etj., ishin të pranishëm në dhunë, nëse dikush mund të shihte dhe dëgjonte në çfarë rrethanash ndodhi dhuna, dhe
- cili është shkaku i dhunës (xhelozia, marrëdhëniet pronësore, fëmijët, alkooli, veset, situata ekonomike, etj.).
Gjatë vërtetimit të dhunës në familje, është e nevojshme të përdoren të gjitha provat materiale dhe personale në dispozicion nëse është e mundur të merren ato. Nëse nuk ka prova materiale, zbatimi i procedurave të duhura kundër autorit të veprës penale do të jetë i mbushur me vështirësi, veçanërisht pasi deklaratat e dhëna nga viktima para zyrtarëve të autorizuar gjatë mbledhjes së provave, pra gjatë hetimit, dhe deklaratat e dhëna në procedurat gjyqësore shpesh ndryshojnë. Nëse viktima mbetet në një marrëdhënie me autorin e dhunës, ajo bëhet e painteresuar për ndjekjen penale dhe kundërshton atë që ka deklaruar më parë para zyrtarëve të autorizuar, gjë që më shpesh çon në lirimin e autorit të veprës penale. Në situata të tilla, është e nevojshme t'i paraqitet gjykatës procesverbali i deklaratës së dhënë më parë nga viktima dhe të krahasohen deklaratat, me anë të të cilit gjykata duhet të fitojë besim në atë që është relevante për procesin e dhënë.
Nëse ka prova materiale që mund të përdoren në procedurë, çështja është më e thjeshtë, me kusht që provat materiale dhe gjurmët të jenë mbledhur në përputhje me Kodin e Procedurës Penale dhe si të tilla mund të përdoren në procedurat e duhura .
Para së gjithash, bëhet fjalë për dokumentacionin mjekësor dhe raportet e ekspertëve të kryer, përmbajtja e të cilave përcakton kualifikimin e ngjarjes, dhe nëse është vepër penale, shkallën e përgjegjësisë së autorit të dhunës, përkatësisht dënimin e mundshëm për dhunën e kryer. Pas përpunimit tekniko-kriminalistik, rasti i dhunës në familje i dorëzohet prokurorisë kompetente dhe duhet të përmbajë sa më shumë prova të mbledhura gjatë hetimit dhe të gjithë procedurës hetimore, duke përfshirë:
- një procesverbal të hetimit të vendit të ngjarjes me dokumentacion fotografik,
- shënime zyrtare të oficerëve të policisë mbi sigurimin e vendit të ngjarjes dhe informacionin e mbledhur,
- dokumentacion mjekësor me të dhëna përkatëse,
- objekte të gjetura në vendin e ngjarjes gjatë inspektimit dhe kontrollit të lokaleve dhe personave,
- rezultatet e ekspertizave të kryera nga institucionet kompetente,
- një procesverbal të deklaratës së viktimës, dëshmitarit dhe të dyshuarit,
- një procesverbal të bërë nga një punonjës i autorizuar i qendrës së punës sociale,
- një procesverbal të aktivistëve të organizatave joqeveritare që kanë vepruar në rastin e dhunës në familje dhe
- çdo gjë tjetër që mund të shërbejë si provë në procedurën penale që ka ndodhur gjatë punës së oficerëve të policisë në një ngjarje specifike.
Mund të konkludojmë se dhuna në familje sqarohet dhe provohet përmes një kombinimi të provave personale dhe materiale, të cilat sigurohen duke kryer hetime në vendngjarje dhe masa e veprime të tjera penale, me një qëndrim profesional dhe veprim efikas nga të gjitha subjektet e sistemit përgjegjëse për problemin e dhunës në familje.B.XHAKA-2025 Njohës i Kriminalistikës dhe krimit të organizuar.