Gjykata e Lartë në Beograd caktoi të martën paraburgim dhe urdhëroi shpalljen në kërkim të Millan Radoiçiqit, njeriut që ka marrë përgjegjësinë për sulmin e armatosur në Banjskë më 24 shtator 2023. Është hera e parë pas më shumë se tri vjetësh që drejtësia serbe e trajton si të arratisur të dyshuarin kryesor për sulmin në të cilin u vra rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku. Por urdhri erdhi pasi u raportua se ai ishte larguar nga Serbia dhe nuk e afron vetvetiu dorëzimin e tij në Kosovë.
Çfarë vendosi gjykata
Arsyeja e vendimit është se Radoiçiq nuk u paraqit më 15 nëntor në stacionin policor të Savski Venacit në Beograd, siç e detyronte masa e caktuar ndaj tij. Sipas gjykatës, ka rrethana që tregojnë se i pandehuri fshihet ose është arratisur. Paraburgimi mund të zgjasë 30 ditë dhe llogaritet nga çasti i arrestimit, ndërsa kërkimin e zbaton policia e Beogradit.
Deri tani Radoiçiq mbrohej në liri. Më 4 tetor 2023 gjykata e kishte refuzuar kërkesën e prokurorisë për paraburgim. Në vend të tij, ia konfiskoi pasaportën, ia ndaloi largimin nga vendbanimi pa leje dhe hyrjen në Kosovë, dhe e detyroi të paraqitej në polici më 1 dhe 15 të çdo muaji. Këto masa u zgjatën për herë të fundit më 30 shtator 2026, ndërsa paraqitja e tij e fundit e konfirmuar ishte më 1 nëntor.
Në Serbi ai dyshohet për prodhim, mbajtje e trafikim të paligjshëm të armëve dhe për vepër të rëndë kundër sigurisë së përgjithshme. Aktakuzë nuk ka. Kryeprokurori Nenad Stefanoviq tha më 16 nëntor se autoritetet serbe nuk i kanë marrë provat që kërkuan nga Kosova përmes EULEX-it. Kosova e ka refuzuar këtë kërkesë me arsyetimin se për vepra të kryera në territorin e saj janë kompetente vetëm gjykatat e saj.
Nga Kragujevci te dyshimet për Moskën
Kronologjia e javëve të fundit shpjegon pse urdhri vjen vonë. Më 9 tetor, Radoiçiq u pa në një tubim zgjedhor të Partisë Përparimtare Serbe në Kragujevc, pranë djalit të Aleksandar Vuçiqit, sipas pamjeve të televizionit N1. Qeveria e Kosovës e quajti atëherë këtë dëshmi se pas sulmit në Banjskë qëndroi shteti i Serbisë. Zgjedhjet e 25 tetorit i fitoi Lista Studentore, me 140 nga 250 mandate.
Më 11 nëntor, Zvonko Vesellinoviq, bashkëpunëtor i hershëm i Radoiçiqit, udhëtoi nga Sarajeva drejt Turqisë me vëllanë Zharko, sipas burimeve të sigurisë në Bosnjë e Hercegovinë të cituara nga Radio Evropa e Lirë. Më 13 nëntor, ish-inspektori i shërbimit serb BIA, Milan Zvezdanoviq, tha në televizionin N1 se ka informacione jozyrtare që Radoiçiq është larguar drejt Rusisë. I pyetur nëse u largua me leje, ai u përgjigj: “Atij nuk i është dashur leje”.
Dy ditë më pas Radoiçiq nuk u paraqit në polici, ndërsa urdhri u lëshua më 17 nëntor, ditën kur u konstituua Kuvendi i ri i Serbisë. Asnjë institucion nuk e ka konfirmuar se ai ndodhet në Rusi. Sipas N1, as gjykata, as Ministria e Brendshme e Serbisë nuk përgjigjen nëse kanë të dhëna që ai është larguar nga vendi.
Kush çfarë kërkon
Për Kosovën, Radoiçiq është i pari në aktakuzën që Prokuroria Speciale e ngriti më 11 shtator 2024 ndaj 45 personave. Më 24 prill 2026, Gjykata Themelore në Prishtinë dënoi dy të pandehur me burgim të përjetshëm dhe një me 30 vjet. Për 42 të tjerët gjykata e refuzoi gjykimin në mungesë. “Drejtësia për Banjskën nuk përfundon këtu”, shkroi atëherë ministri i Brendshëm, Xhelal Sveçla. Më 6 gusht 2026, Prokuroria Speciale ngriti edhe një aktakuzë tjetër ndaj 20 personave, përfshirë Radoiçiqin, për krime lufte kundër civilëve në Gjakovë më 1998–1999.
Kryeministri Albin Kurti e ka kërkuar vazhdimisht dorëzimin e tij. Ndaj Radoiçiqit ekziston edhe fletarrestim i INTERPOL-it, i lëshuar përmes UNMIK-ut, sepse Kosova nuk është anëtare e kësaj organizate.
Pushteti që po largohet në Beograd ka thënë se të përfshirët do të gjykohen në Serbi dhe e ka refuzuar ekstradimin. Shumica e re nuk ka dhënë ende përgjigje. Bartësi i Listës Studentore, Illija Sërdanoviq, tha pas zgjedhjeve se çështje të tilla do të trajtohen sipas procedurave ligjore të Serbisë, pasi të formohet qeveria. Programi i listës, i publikuar më 16 nëntor, e trajton Kosovën si pjesë të Serbisë.
Brenda Serbisë, presioni vjen nga jashtë institucioneve. Forumi për Siguri dhe Demokraci kërkoi të martën që prokuroria, policia dhe shërbimet të sqarojnë sa më shpejt rrethanat e zhdukjes. Forumi paralajmëroi se struktura parasigurie të lidhura me pjesë të pushtetit të kaluar po përpiqen të fshijnë gjurmët. Lideri i lëvizjes “Kreni-Promeni”, Savo Manojloviq, pyeti publikisht kush ia mundësoi largimin dhe kush e mbrojti. Një ditë më herët, tri organizata serbe nga Kosova kishin dorëzuar në prokurorinë e Beogradit kallëzim penal ndaj Vuçiqit dhe katër zyrtarëve të tjerë.
Çfarë do të thotë për Kosovën dhe diasporën
Urdhri i së martës është masë e brendshme. Ai lidhet me shkeljen e detyrimit për t’u paraqitur në polici dhe me hetimin serb për armë, jo me aktakuzën e Kosovës për terrorizëm. Pra, edhe nëse Radoiçiq arrestohet në Serbi, kjo nuk do të thotë dorëzim në Prishtinë.
Nëse ai ndodhet vërtet jashtë Serbisë, një urdhër kombëtar nuk mjafton. Për kërkim ndërkombëtar duhet një hap shtesë, siç ka sqaruar rrjeti hulumtues BIRN: byroja kombëtare e INTERPOL-it në Serbi, që vepron brenda Ministrisë së Brendshme, duhet t’i paraqesë kërkesë INTERPOL-it. Edhe atëherë mbetet pyetja nëse shteti ku ndodhet do të veprojë. Rusia nuk e njeh Kosovën.
Megjithatë, vendimi ndryshon një gjë: për herë të parë një gjykatë serbe e trajton Radoiçiqin si të arratisur, jo si të dyshuar që bashkëpunon. Kjo ia heq Beogradit argumentin se ai është nën kontroll. Për Kosovën, ky është fakt i ri në bisedat me BE-në dhe SHBA-në, që të dyja e kanë kërkuar përgjegjësinë për Banjskën. Sipas draftit të deklaratës për samitin e ardhshëm BE–Ballkani Perëndimor, të dyja palëve pritet t’u kërkohet përparim në dialog. Për lexuesit në Gjermani e Zvicër, pesha e çështjes është te siguria në veri dhe te dialogu, nga i cili varen edhe hapat e Kosovës drejt BE-së.
Tre skenarë dhe çfarë duhet ndjekur
Skenari i parë është që Radoiçiq të gjendet dhe hetimi serb të përfundojë me aktakuzë. Kjo do të ishte hera e parë që Serbia e gjykon dikë për Banjskën, por sipas ligjeve dhe cilësimeve të saj. Skenari i dytë është që ai të mbetet i paarritshëm dhe përgjegjësia të mbetet te pushteti që iku, pa pasoja konkrete. Skenari i tretë është që shumica e re ta zgjerojë hetimin te ata që e mbrojtën. Vetë Zvezdanoviq ka thënë se lidhjet e BIA-s me Radoiçiqin ishin të forta, por se vetëm një hetim mund të tregojë nëse shërbimi dinte për Banjskën.
Në ditët në vijim duhen ndjekur disa hapa. I pari është zgjedhja e kryetarit të Kuvendit të Serbisë, sepse ai bëhet edhe ushtrues i detyrës së presidentit; kandidat i shumicës është Aleksandar Çupiq. I dyti është nëse Ministria e Brendshme e Serbisë kërkon shpallje ndërkombëtare të kërkimit. I treti është reagimi zyrtar i Prishtinës për fletarrestimin. I katërti është afati 90-ditor për qeverinë e re, që skadon më 15 shkurt 2027. Vetëm atëherë do të dihet nëse përgjigjja e Sërdanoviqit për “procedurat ligjore” përkthehet në aktakuzë.