Spanja zbut tonin, por Kosova mbetet e vetmja pa status kandidati

Analizë

Spanja zbut tonin, por Kosova mbetet e vetmja pa status kandidati

Nga: Bota sot Më: 17 nëntor 2026 Në ora: 09:41
Fotoilustrim

Spanja, njëra nga pesë shtetet e Bashkimit Evropian që nuk e njohin Kosovën, deklaroi të hënën në Bruksel se nuk do ta pengojë afrimin e saj me BE-në. Në të njëjtin forum, presidenca irlandeze e Këshillit të BE-së pranoi se mosnjohja mbetet pengesë që nuk kapërcehet lehtë. Mes këtyre dy deklaratave qëndron gjendja reale e Kosovës: ajo është i vetmi vend i Ballkanit Perëndimor pa status kandidati, gati katër vjet pasi e kërkoi.

Çfarë u tha në Bruksel

Ministri i Jashtëm spanjoll, Jose Manuel Albares, tha në Forumin për Zgjerim 2026, që u mbajt më 15 dhe 16 nëntor, se Madridi “kurrë nuk do të jetë pengesë që Kosova të afrohet me BE-në” dhe se nuk do ta pengojë as dialogun mes Prishtinës dhe Beogradit. Si dëshmi përmendi heqjen e vizave dhe njohjen e pasaportave të Kosovës nga Spanja.

Ministri irlandez për Çështje Evropiane, Thomas Byrne, vendi i të cilit mban presidencën e Këshillit, dha anën tjetër të medaljes. Ai tha në të njëjtin forum se një numër shtetesh anëtare nuk e njohin Kosovën, se kjo është sfidë për Kosovën dhe se BE-ja nuk mund ta tejkalojë lehtë.

Kosova nuk ishte në sallë. Brukseli nuk e ftoi për të dytën herë radhazi në këtë forum, ku folën presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, dhe liderë të rajonit. Mbrëmja hapëse u shoqërua me një incident: në koncert u luajt melodia e këngës serbe “Oj Kosovo, Kosovo”, ndërsa titulli i saj u shfaq në ekran. Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, shprehu të nesërmen keqardhje për zgjedhjen e muzikantëve dhe tha se kënga nuk pasqyron qëndrimet e Komisionit. Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, tha në panel se rasti nuk duhet të kalojë në heshtje dhe se Serbia duhet ta njohë Kosovën, sipas ATSH-së.

Gati katër vjet pa përgjigje

Kosova e dorëzoi kërkesën për anëtarësim në dhjetor 2022. Që atëherë ajo nuk është shqyrtuar. Hapi i parë do të ishte që Këshilli i BE-së t’i kërkonte Komisionit një opinion për kërkesën. Ky vendim merret me unanimitet, ndaj mjafton kundërshtimi i një shteti. Pesë shtete nuk e njohin pavarësinë e Kosovës: Spanja, Qiproja, Sllovakia, Greqia dhe Rumania.

Kos i cilësoi në prill, në Komitetin për Punë të Jashtme të Parlamentit Evropian, zhvillimet te pesë mosnjohësit “inkurajuese”, pa dhënë hollësi. Deklarata e Albaresit është e para që i jep përmbajtje publike këtij vlerësimi.

Ndërkohë fqinjët kanë kalendar. Sipas raportit të Komisionit Evropian, Mali i Zi mund t’i mbyllë negociatat deri në fund të vitit 2026 dhe ta nënshkruajë traktatin e anëtarësimit në qershor 2027. Podgorica synon pranimin në vitin 2028. Shqipëria ka hapur grup-kapitullin e fundit, dhe Komisioni e sheh të arritshëm synimin e saj për mbylljen e negociatave deri në fund të vitit 2027. Kosova ka vetëm liberalizimin e vizave, në fuqi nga 1 janari 2024.

Kush çfarë kërkon

Qeveria e Kosovës thotë se problemi është politik, jo meritor. Kryenegociatori me BE-në, Jeton Zulfaj, shkroi të hënën në X se Kosova ka shënuar përmirësime në pesë tregues ndërkombëtarë për sundimin e ligjit, liritë demokratike, luftën kundër korrupsionit, lirinë e shtypit dhe zgjedhjet. “Zgjerimi i bazuar në meritë duhet të vlejë për të gjithë”, shkroi ai. Kryeministri Albin Kurti ka thënë se statusi i Kosovës në proces nuk e pasqyron përparimin e saj.

Brukseli ka edhe vërejtje që nuk lidhen me mosnjohjen. Më 12 tetor, para takimit të ministrave të Jashtëm të BE-së në Luksemburg, Kos i quajti ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara të papranueshme dhe në kundërshtim me detyrimet e Kosovës ndaj BE-së. Presidentja Justina Shiroka-Pula e ktheu ligjin në Kuvend, me kërkesë të vetë PDK-së, që e kishte nisur. Seanca e 12 nëntorit u ndërpre pas pauzës për mungesë kuorumi. Për rimiratimin e ligjit pa ndryshime duhen 61 vota, ndërsa afati për rishqyrtim skadon të dielën. PDK-ja kërkon që të votohet versioni i 6 tetorit dhe ka premtuar ndryshime brenda dy javësh. Raporti vjetor i Komisionit, i publikuar më 4 nëntor, nuk gjeti përparim në drejtësi dhe gjeti rezultate të kufizuara kundër korrupsionit.

Opozita ia ngarkon përgjegjësinë Qeverisë. Ish-presidentja Vjosa Osmani, tani deputete e LDK-së, tha pas incidentit me këngën se aleatët nuk largohen pa pasoja. Ushtruesja e detyrës së kryetares së PDK-së, Vlora Çitaku, vuri në dukje se Kosova u la jashtë forumit ku një kënge nacionaliste iu dha skenë.

Madridi, nga ana e tij, nuk ka ndryshuar qëndrim për njohjen. Albares foli për “afrim”, jo për anëtarësim, dhe nuk tha se Spanja do të votonte për shqyrtimin e kërkesës. Katër shtetet e tjera mosnjohëse nuk kanë bërë deklarata të ngjashme.

Mbetet edhe Beogradi. Kuvendi i ri i Serbisë konstituohet sot, me Listën Studentore që ka 140 nga 250 deputetë. Programi i saj për politikën e jashtme kundërshton pavarësinë e Kosovës dhe anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare, duke iu referuar Kushtetutës së Serbisë dhe Rezolutës 1244. Kryediplomatja e BE-së, Kaja Kallas, ka thënë se takimi i nivelit të lartë Kosovë–Serbi pret formimin e qeverisë në Beograd.

Çfarë do të thotë për qytetarët dhe diasporën

Statusi i kandidatit nuk është anëtarësim, por pa të nuk nisin negociatat. Sa më gjatë të mungojë, aq më shumë rritet distanca me fqinjët. Nëse afatet e Komisionit mbahen, qytetarët e Malit të Zi do të kenë brenda pak vitesh qasje në tregun e përbashkët dhe lëvizje të lirë të punëtorëve. Shtetasit e Kosovës do të mbeten me udhëtim pa viza deri në 90 ditë.

Për bashkatdhetarët në Gjermani, Austri e gjetkë në BE, afrimi po ecën tani për tani përmes marrëveshjeve dypalëshe. Ministri Andin Hoti njoftoi të hënën se teksti i marrëveshjes për sigurime sociale me Austrinë është dakorduar. Po atë ditë Qeveria miratoi projektligjin për ratifikimin e marrëveshjes së ekstradimit me Francën. Janë hapa konkretë, por nuk e zëvendësojnë kornizën që sjell procesi i anëtarësimit.

Tri skenarë

I pari është vazhdimi i gjendjes së tanishme. Kërkesa mbetet e pashqyrtuar, ndërsa BE-ja pret rezultate në dialog dhe sqarim për Ligjin e Speciales.

I dyti është një hap procedural. Nëse edhe mosnjohësit e tjerë ndjekin formulën spanjolle, Këshilli mund t’i kërkojë Komisionit opinion për kërkesën, pa prekur çështjen e njohjes. Deklarata e Albaresit e bën këtë skenar më të mundshëm se një javë më parë, por nuk e garanton.

I treti është përkeqësimi. Rikonfirmimi i Ligjit për Specialen pa ndryshime, pas paralajmërimeve të Brukselit, do t’u jepte argument atyre që nuk duan ta hapin dosjen e Kosovës, edhe nëse PDK-ja e mban premtimin për amendamente të mëvonshme.

Çfarë duhet ndjekur

Në ditët në vijim janë katër pika. E para është nëse kryesia e Kuvendit e cakton seancën për Ligjin e Speciales para afatit të së dielës. E dyta është nëse Athina, Bukureshti, Bratislava ose Nikosia do të reagojnë ndaj deklaratës së Madridit. E treta është formimi i qeverisë në Beograd dhe caktimi i takimit të nivelit të lartë. E katërta është fundi i presidencës irlandeze në dhjetor, kur Këshilli zakonisht miraton konkluzionet për zgjerimin. Aty do të shihet nëse fjalia e Albaresit kthehet në vendim apo mbetet deklaratë forumi.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat