Kuvendi i ri i Serbisë konstituohet të martën, më 17 nëntor, në orën 10:00, dhe për herë të parë pas 14 vjetësh shumicën nuk e ka kampi i Aleksandar Vuçiqit. Lista Studentore hyn në sallë me 140 nga 250 deputetë dhe mund t’i zgjedhë e vetme kryetarin e Kuvendit dhe qeverinë. Për Kosovën dhe për shqiptarët e Luginës së Preshevës, pyetja nuk është më kush e humbi pushtetin në Beograd, por çfarë do të bëjë me të ai që e fitoi.
Çfarë ndodh të martën në Beograd
Seancën konstituive e ka thirrur Ana Bërnabiq, kryetare e përbërjes së deritashme të Kuvendit dhe ushtruese e detyrës së presidentit. Rendi i ditës ka gjashtë pika: konfirmimin e mandateve, zgjedhjen e kryetarit dhe të nënkryetarëve, emërimin e sekretarit të përgjithshëm, si dhe trupat punuese e delegacionet ndërkombëtare, raportoi gazeta Danas. Derisa të zgjidhet kryetari, seancën e drejton deputeti më i vjetër, Stojan Radenoviq, nga lista e Vuçiqit.
Sipas agjencisë Fonet, Kuvendi quhet i konstituuar kur konfirmohen mandatet e dy të tretave të deputetëve, ndërsa kandidati për kryetar propozohet nga të paktën 30 deputetë. Për zgjedhjen e tij duhen 126 vota, pra shumica e 250 deputetëve. Nga çasti i konstituimit nis afati prej 90 ditësh për formimin e qeverisë.
Numrat i ka vendosur Komisioni Republikan i Zgjedhjeve (RIK): Lista Studentore ka 140 mandate, lista “Aleksandar Vuçiq – Serbia e Bashkuar” 103, Aleanca e Hungarezëve të Vojvodinës dhe Koalicioni Shqiptar nga dy, kurse tri lista të tjera pakicash nga një. Lista Studentore mori 2.354.417 vota, ajo e Vuçiqit 1.731.323.
Nga dorëheqja e Vuçiqit te dorëzimi i pushtetit
Vuçiqi dha dorëheqje nga posti i presidentit më 27 shtator dhe e udhëhoqi vetë listën në zgjedhjet e parakohshme të 25 tetorit. RIK-u i miratoi rezultatet përfundimtare më 5 nëntor dhe një ditë më vonë i ndau mandatet.
Kalimi i pushtetit nuk po shkon pa fërkime. Pas konsultimeve të së premtes, Lista Studentore njoftoi se kryetari i Kuvendit dhe numri i nënkryetarëve do të vendosen me shumicë votash në seancë. Bërnabiq e quajti këtë praktikë të paparë në parlamentin serb, raportoi Radio-Televizioni i Vojvodinës. Vuçiqi tha në TV Pink se është zgjedhur shef i grupit parlamentar të listës së tij dhe se kandidat i tyre për kryetar të Kuvendit do të jetë Radenoviqi, sipas B92.
Deri të dielën, Lista Studentore nuk e kishte shpallur zyrtarisht kandidatin e saj për kryetar të Kuvendit. As emri i kryeministrit nuk dihet: mediat në Beograd përmendin ish-guvernatorin e Bankës Popullore të Serbisë, Dejan Shoshkiq, por lista nuk e ka konfirmuar. Vetë Shoshkiq ka thënë se qeveria mund të formohet brenda rreth një muaji.
Mbetet edhe posti i presidentit. Zgjedhjet presidenciale duhet të shpallen më së voni më 27 nëntor, ka thënë Bërnabiq. Kryetari i ri i Kuvendit bëhet njëherësh ushtrues i detyrës së presidentit, ka shkruar BBC në gjuhën serbe.
Çfarë thonë fituesit për Kosovën dhe Rusinë
Sinjalet e para nuk tregojnë kthesë. Kandidati për deputet Fegja Dimoviq, pas vizitës së një delegacioni të listës në Graçanicë në fillim të nëntorit, shkroi se Kosova është “pjesë integrale e Serbisë”, raportoi agjencia Anadolu. Sipas së njëjtës agjenci, lista ka thënë se për Kosovën do të veprojë në përputhje me Kushtetutën e Serbisë. Radio Evropa e Lirë ka raportuar se edhe memorandumi i lëvizjes për Kosovën, i publikuar në mesin e vitit, e trajton atë si pjesë të Serbisë.
Më 12 nëntor, Shoshkiq dhe Miodrag Kërmar u takuan me ambasadorin rus Aleksandar Bocan-Harçenko. Ambasada tha se u bisedua për zhvillimin e mëtejmë të marrëdhënieve ruso-serbe, sipas Danasit. Profesori i sigurisë Avni Islami e lexoi takimin si dëshmi të vazhdimësisë së politikës së Beogradit ndaj Kosovës; ky është vlerësim i tij dhe jo qëndrim i shpallur i listës. Përfaqësuesi i listës për çështje ushtarake, Luka Ponorac, tha për televizionin publik RTS se synohet rritja graduale e shpenzimeve të mbrojtjes drejt 5 për qind të PBB-së, në varësi të gjendjes financiare që do të trashëgohet.
Ka edhe sinjale të tjera. Kandidati Jugosllav Gashiq deklaroi më 7 nëntor se Lista Studentore nuk do të bashkëpunojë me Listën Serbe, raportoi Top Channel. Dimoviq, nga ana e tij, e lidhi vizitën në Kosovë me luftën kundër krimit të organizuar në Serbi.
Vuçiqi në opozitë, presioni nga e djathta
Me 103 deputetë, kampi i Vuçiqit mbetet e vetmja opozitë e madhe në sallë. Ai e ka kritikuar pushtetin e ri pikërisht për Kosovën: tha se delegacioni studentor mori leje për të hyrë, ndërsa atij “Albin Kurti nuk e lejon këtë”, raportoi Koha.
Presion vjen edhe nga organizata serbe në Kosovë që kanë qenë kritike ndaj Vuçiqit. Këshilli Kombëtar Serb, Forumi Kombëtar Serb nga Graçanica dhe lëvizja “Otaxhbina” paralajmëruan për të hënën kallëzim penal në Beograd kundër Vuçiqit, Ivica Daçiqit, Ana Bërnabiqit, Petar Petkoviqit dhe Goran Rakiqit, sipas portalit KoSSev. Ato ua ngarkojnë përgjegjësinë për mbylljen e institucioneve të Serbisë në Kosovë. Qeveria e re do të matet, pra, edhe nga ata që kërkojnë më shumë, e jo më pak, angazhim të Beogradit në Kosovë.
Pasojat për Kosovën, Luginën dhe mërgatën
Për Kosovën, pasoja e parë është praktike: derisa Serbia të ketë qeveri dhe president, dialogu nuk ka bashkëbisedues me mandat të plotë. Një zyrtar i lartë i BE-së i tha Klan Kosovës se duhet pritur kahja që do të marrë pushteti i ri. Kryeministri Albin Kurti ka shprehur shpresë për një qasje të re të Beogradit, ndërsa kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, tha për Euronews se fituesit janë krejtësisht të mbyllur ndaj njohjes së Kosovës.
Pasoja e dytë ka të bëjë me sjelljen, jo me statusin. Edhe pa e ndryshuar qëndrimin për njohjen, një qeveri e re mund të veprojë ndryshe ndaj Listës Serbe dhe ndaj përgjegjësve për sulmin në Banjskë. Deri tani nuk ka asnjë vendim që e tregon këtë.
Për Luginën e Preshevës, Koalicioni Shqiptar hyn në Kuvend me dy deputetë, të fituar me 26.783 vota. Pesha e tyre është e kufizuar, sepse shumica nuk ka nevojë për votat e pakicave. Megjithatë, pikërisht në seancën e parë ndahen vendet në trupat punuese dhe në delegacione. Aty do të shihet nëse çështje si pasivizimi i adresave do të kenë ku të ngrihen. Kjo praktikë prek edhe mërgatën e Luginës në Zvicër e Gjermani, sepse adresa e regjistruar është kusht për dokumente dhe për të drejtën e votës.
Tre skenarë dhe çfarë duhet ndjekur
Skenari i parë është kalimi i shpejtë: kryetari i Kuvendit zgjidhet të martën, merr edhe detyrën e presidentit, shpall zgjedhjet presidenciale dhe qeveria votohet brenda disa javësh. Skenari i dytë është zvarritja, me përplasje procedurale mes shumicës së re dhe 103 deputetëve të Vuçiqit, e cila do ta shtynte çdo vendim për Kosovën. Skenari i tretë ka të bëjë me përmbajtjen: vazhdimësi në çështjen e statusit, por me një Beograd që ose distancohet nga strukturat e së kaluarës në veri të Kosovës, ose e ashpërson tonin për t’iu përgjigjur kritikave të Vuçiqit dhe të së djathtës.
Në ditët në vijim duhen ndjekur pesë gjëra: kush zgjidhet kryetar i Kuvendit dhe a marrin pakicat ndonjë post drejtues; data e zgjedhjeve presidenciale; emri i mandatarit dhe çfarë thotë programi i tij për Kosovën e për sanksionet ndaj Rusisë; fati i kallëzimit penal kundër Vuçiqit; si dhe kontakti i parë i pushtetit të ri me Brukselin për dialogun. Vetëm atëherë do të mund të thuhet nëse në Beograd ka ndryshuar politika, apo vetëm ata që e bëjnë.