Poezia është një nga format më të ndjeshme dhe më të thella të komunikimit njerëzor. Ajo nuk ka vetëm funksion estetik apo zbukurues, por shpesh shërben si një dritare drejt shpirtit dhe ndërgjegjes së autorit. Pikërisht këtë përmasë merr edhe poezia e Ndoc Gjetjes, që sipas Albert Vataj-it është “njeriu i përkorë, poeti i shëmbëllimeve delikate dhe zëri i kumbimit të jehonave të shpirtit” - figura të cilat ndriçojnë dimensionin shpirtëror dhe moral të poezisë së tij. Vetë poezia e Ndoc Gjetjes përshkohet fund e krye nga një sinqeritet i thellë shpirtëror - pa metafora të ndërlikuara tw tepwrta, por me një zë të drejtpërdrejtë, të përulur dhe të hapur.
Kujtim Dashi vëren se poezitë e tij janë të ndërtuara mbi mikrofabula - tregime të shkurtra që tranzicionojnë në mesazhe poetike të koncentruara, koncept tipik i stilit të tij “të qetë dhe të përqendruar”.
Në disa poezi të tij, fjala poetike shndërrohet në një formë lutjeje, në një komunikim të drejtpërdrejtë me Zotin dhe me vetveten. Ajo që e bën këtë poezi të veçantë është sinqeriteti i saj i pakompromis dhe përkushtimi ndaj vlerave njerëzore më thelbësore. Nuk është rastësi që shumë prej poezive të tij marrin karakterin e një testamenti moral - një amanet shpirtëror që i lihet jo vetëm lexuesit, por edhe brezave të ardhshëm.
Hajdin Morina thekson se “Autoportret”, nga cikli “Dhjata ime”, zbërthen kodin e programit poetik të autorit, duke përfshirë tema të forta si rebelimi fisnik dhe përkushtimi ndaj moralit.
Ky testament moral në veprën e Ndoc Gjetjes vjen si një orakull i sinqeritetit poetik, që shquhet për një poezi të ndërtuar mbi atë që ai vetë e quante "Dhiata e shpirtit", nisur nga testamentet biblike dhe tonet shpirtërore të shkrimeve të tij.
Poezia e Ndoc Gjetjes ka gjithashtu një karakter të fortë testamenti. Në krijimin “Epitaf për veten”, autori shkruan:
“Këtu prehet ai që quhet Ndoc Gjetja,
Nga vetja e tepruar nxirrte vjersha...”
Ky varg nuk është një vetëlavdërim, por një akt vetëdijeje të thellë: një poet që pranon thjeshtësinë e qenies së tij dhe e shndërron përvojën personale në poezi.
Ai nuk kërkon të mbahet mend si një figurë e madhe letrare, por si një njeri i zakonshëm që jetoi me ndershmëri dhe e rrëfeu këtë ndershmëri përmes fjalës.
Vëllimi poetik “Dhjata ime” e thekson më tej këtë dimension shpirtëror të veprës së Gjetjes. Vetë titulli është shumë domethënës: “dhjata” është një formë besëlidhjeje, një dokument moral që i lihet të tjerëve. Në këtë mënyrë, poeti kthehet në një lloj profeti të ndershmërisë dhe thjeshtësisë, që nuk dëshiron të imponojë të vërtetën e vet, por të ofrojë një model jete të bazuar në përulësi dhe sinqeritet.
Përmes poezisë, amaneti-testamenti moral vjen si një farë profetizmi qytetar. Madje, poezia e tij nxjerr në pah lidhjen e poetit me realizmin qytetar - angazhimin e tij me emocionet dhe përvojat e përditshme, jashtë dogmës dhe zhurmës ideologjike.
Kjo ndjenjë perëndimore-morale sjell në vëmendje teoritë e Albert Camus-it, sipas të cilit “arti është një mënyrë për të mos u dorëzuar ndaj gënjeshtrës” - koncept që Gjetja e personifikon në vargun personal, të sinqertë dhe introspektiv.
Ajo që e karakterizon poezinë e Ndoc Gjetjes është mungesa e maskave. Ai nuk fshihet pas metaforave të ndërlikuara apo stilistikave të bujshme. Në vend të kësaj, ai na ofron një gjuhë të pastër, të drejtpërdrejtë dhe emocionale. Përmes saj, ai ndërton një poezi të ndërgjegjshme, ku çdo varg është një dëshmi personale dhe morale. Në këtë mënyrë, poezia e tij bëhet jo vetëm art, por edhe mësim: një udhërrëfyes për të jetuar me ndershmëri në një botë që shpesh i nxit njerëzit të mashtrojnë, të fshehin apo të duken më shumë sesa janë.
Ndue Dedaj cilëson se lirikat e Gjetjes janë “liriku që vargëzoi njeriun” – kontribues i pakrahasueshëm në reflektimin ndaj dinjitetit njerëzor dhe ndjenjës për njeriun në tranzicion e sipër.
Poezia e Ndoc Gjetjes vjen si një poezi e përulët, e ndershme dhe shpirtërisht e pasur, që ndërtohet jo për të impresionuar, por për të dhënë një mesazh të thellë etik dhe human.
Në poezinë “Lutje”, Ndoc Gjetja krijon një lidhje të thjeshtë por shumë të fuqishme me Zotin. Vargjet e tij nuk kërkojnë pasuri, lavdi apo shëndet të pafund, por përkundrazi - ai kërkon që të mos i jepen ato bekime që mund ta largojnë nga vetvetja:
“O Zot që fatet tona në dorë i mban,
Mos m’jep shëndet që s’din me e dashtë,
Mos m’jep pushtet që s’di me e përdorë...”
- këto vargje janë shprehje e një ndjeshmërie të lartë morale. Poeti nuk i trembet mungesës, por rrezikut të humbjes së vetes përballë tepricës, përballë pushtetit apo lavdisë që korrupton.
Gjetja i drejtohet Zotit me kërkesën për të mos i marrë më shumë sesa di të mbajë në mënyrë të drejtë - një qëndrim modest ndaj pushtetit dhe lavdisë, që korrespondon me idenë se njeriu mund të humbasë.
Kjo poezi është më shumë se një lutje: ajo është një reflektim i thellë mbi kufijtë e njeriut dhe dinjitetin që duhet të ruajë përballë tundimeve të jetës. Ndërtimi i përsëritur “mos më jep...” krijon një efekt refreni, duke e shndërruar poezinë në një himn për përulësinë, për matjen e vetes dhe për vetëdijen morale.
Preç Zogaj identifikon poetin si një model profetik dhe e cilëson poezinë e tij si “përcjellje e një harku virtyti” - amanet për lexuesin dhe komunitetin letrar, të paketuar me moral dhe sinqeritet.
Në përfundim, mund të thuhet se poezia e Ndoc Gjetjes është një poezi e zemrës dhe e ndërgjegjes. Ajo është një lutje për të mbetur njeri, për të mos u humbur në lakmitë e kësaj bote, dhe një testament që lë trashëgimi vlera të pastra morale. Gjetja nuk shkruan për të treguar dijet e tij, por për të rrëfyer shpirtin - dhe pikërisht ky është virtyti më i madh i poezisë së tij. Ai është një zë i sinqertë në një botë të zhurmshme dhe shpesh të shtirur. Dhe në këtë zë gjejmë jo vetëm poetin, por edhe njeriun.