Simboli në përmbledhjen poetike Ora e shtëpisë të Bardh Frangut

Kultura

Simboli në përmbledhjen poetike Ora e shtëpisë të Bardh Frangut

Nga: Ardian Haziri Më: 6 nëntor 2026 Në ora: 21:16
Ardian Haziri

Poezia është një nga format artistike përmes së cilës realiteti shndërrohet në një botë kuptimesh të reja, ku sendet dhe dukuritë e zakonshme fitojnë përmasa simbolike dhe bëhen bartëse të kujtesës, të ndjenjave dhe të përvojës njerëzore. Një prirje të tillë e ndeshim edhe në përmbledhjen poetike Ora e shtëpisë të Bardh Frangut, botuar nga Rilindja më 1989, ku simboli zë një vend të rëndësishëm në ndërtimin e universit poetik, duke ndërlidhur realitetin e jashtëm me përjetimet e brendshme të subjektit lirik.

Përmbledhja është e ndarë në pesë pjesë: Libri i dhembjes, Mjeshtrit e ombrellave, Ditë me shi, E largët dhe e huaj dhe Pa lënë rrënjë. Kjo strukturë krijon një vijë kuptimore që shtrihet nga dhembja dhe kujtesa deri te malli, tëhuajësimi dhe çrrënjosja.

Në këtë përmbledhje, simboli nuk funksionon vetëm si mjet figurativ, por edhe si element që ndërlidh përvojat individuale me kujtesën dhe përkatësinë. Shtëpia, porta, heshtja, shiu dhe rrënja krijojnë një rrjet kuptimor, përmes së cilit shpalosen dhembja, malli dhe tëhuajësimi. Në këtë mënyrë, simboli bëhet një nga mjetet kryesore të organizimit të botës poetike të autorit.

Që në titullin e përmbledhjes, poeti vendos në marrëdhënie dy kategori themelore të ekzistencës: kohën dhe hapësirën. Ora simbolizon kalueshmërinë, ndërsa shtëpia qëndrueshmërinë dhe përkatësinë. Bashkimi i tyre sugjeron një kohë që nuk matet vetëm me lëvizjen e akrepave, por edhe me përvojat që njeriu bart në kujtesë.

Në pjesën e parë, Libri i dhembjes, një nga poezitë më domethënëse për këtë këndvështrim është “Shtëpia” (faqe 7, strofa e dytë), ku autori shkruan:

“Në shtëpinë e sëmurë
Termometri pëlcet në mur
Ç’temperaturë e lartë nga dritaret solare”

Shtëpia merr përmasa simbolike, duke u shndërruar nga një hapësirë e zakonshme banimi në shëmbëlltyrë të dhembjes dhe të trazimit shpirtëror. Prania e termometrit dhe e temperaturës përforcon përfytyrimin e saj si një organizëm i sëmurë, ndërsa kjo gjendje sugjeron cenimin e qetësisë dhe të sigurisë familjare. Në këtë kontekst, shtëpia bëhet simbol i kujtesës së trazuar dhe i një bote shpirtërore që ka humbur qëndrueshmërinë e dikurshme.

Veçantia e këtij ndërtimi poetik qëndron në faktin se dhembja njerëzore nuk shprehet drejtpërdrejt, por projektohet mbi hapësirën e banimit. Kështu, shtëpia nuk mbetet vetëm objekt fizik, por bëhet bartëse e përvojës së subjektit poetik.

Po në këtë pjesë, një funksion të rëndësishëm simbolik merr porta në poezinë “Portat e dhembjes” (faqe 9, strofa e dytë), ku autori shkruan:

“Mbylli sytë
do ta shohësh një alpinist
me vdekjen mbi shpinë
si ngjitet kodrës së heshtjes”

Alpinisti shndërrohet në figurë të njeriut që përballet me vështirësitë e ekzistencës. Vdekja materializohet si një barrë që bartet mbi shpinë, ndërsa kodra e heshtjes sugjeron vetminë dhe përpjekjen njerëzore përballë fundësisë së jetës. Poezia përmbyllet me vargjet:

“I mbylli sytë
I mbylli portat e dhembjes”

Në kuptimin e zakonshëm, porta shënon kufirin ndërmjet dy hapësirave, ndërsa në ligjërimin poetik ajo merr një domethënie ekzistenciale, duke shënuar kufirin ndërmjet gjendjeve të ndryshme të qenies. Mbyllja e saj mund të interpretohet si përfundim i vuajtjes, por edhe si shenjë e kalimit përfundimtar nga jeta në vdekje. Kështu, dhembja nuk mbetet vetëm ndjenjë, por përfytyrohet si një hapësirë me pragje, hyrje dhe dalje.

Në pjesën e dytë, Mjeshtrit e ombrellave, poezia me të njëjtin titull (faqe 29) sjell një figuracion të veçantë:

“Me nga një copë hekuri mbi shpinë vijnë
Ritualin e shiut për ta rikënduar
Lagjes i bien kryq e tërthor
Pelerinën e heshtjes për ta shkundur”

Në këtë poezi, mjeshtrit marrin përmasa simbolike, duke përfaqësuar punën dhe qëndresën përballë vështirësive të përditshme. Hekuri mbi shpinë sugjeron barrën e jetës, ndërsa rituali i shiut shpreh përsëritjen ciklike të përvojave njerëzore.

Shprehja “pelerinën e heshtjes për ta shkundur” e paraqet heshtjen si një gjendje që mbështjell jetën e përditshme, ndërsa veprimi i shkundjes sugjeron ndërprerjen e saj. Në këtë kontekst, ombrella merr kuptimin simbolik të mbrojtjes, ndërsa lidhja e mjeshtrave me dukuritë e natyrës përforcon idenë e përshtatjes dhe të qëndresës njerëzore.

Në pjesën e tretë, Ditë me shi, një nga realizimet më interesante figurative është poezia “Heshtjen do ta pi pa mërzi” (faqe 40, tri vargjet përmbyllëse), ku autori shkruan:

“Gotën e konjakut që moti e kam mbushur
Me kuptimin e një viti të rënduar nga dhembjet
Për shëndetin tënd edhe heshtjen do ta pi pa mërzi.”

Në këto vargje, gota shndërrohet në bartëse të përvojës së një viti të rënduar nga dhembjet, ndërsa heshtja merr funksion simbolik, duke shprehur vetminë, ndjenjat e pashprehura dhe përballjen e brendshme të subjektit poetik me vuajtjen. Togfjalëshi “pa mërzi” krijon një kundërvënie kuptimore, duke sugjeruar se heshtja nuk është domosdoshmërisht shenjë e dëshpërimit, por mund të përfaqësojë edhe vetëpërmbajtjen dhe qëndresën shpirtërore.

Po në këtë pjesë, poezia “Ditë malli me shi” (faqe 35) e shndërron peizazhin në bartës të kujtesës. Bari, gruri dhe dëshira për të qenë pranë bashkëfshatarëve krijojnë një marrëdhënie ndërmjet natyrës dhe vendlindjes. Shiu nuk mbetet vetëm dukuri atmosferike, por bëhet pjesë e një përjetimi ku e tashmja ndërthuret me mallin për hapësirën e origjinës.

Në pjesën e katërt, E largët dhe e huaj, poezia me të njëjtin titull (faqe 48, tri vargjet përmbyllëse) e thellon simbolikën e shtëpisë përmes përvojës së tëhuajësimit:

“Katundi s'ka lëvizur nga rrënja e lisit
Vetëm kuptimi i hapësirave ka ndërruar
E largët dhe e huaj të duket jotja shtëpi.”

Këto vargje krijojnë një nga kundërvëniet më domethënëse të përmbledhjes. Katundi mbetet aty ku ka qenë, por marrëdhënia e subjektit me të ka ndryshuar. Lisi dhe rrënja simbolizojnë qëndrueshmërinë dhe lidhjen me origjinën, ndërsa shtëpia, dikur hapësirë e afërsisë, tani përjetohet si e largët dhe e huaj.

Këtu vërehet një zhvendosje e rëndësishme kuptimore në raport me poezinë “Shtëpia”, të pjesës së parë. Atje shtëpia paraqitet e sëmurë dhe bartëse e dhembjes, ndërsa këtu ajo bëhet e huaj për subjektin poetik. Pra, simboli i shtëpisë zhvillohet nga përfytyrimi i një hapësire të lënduar drejt përjetimit të humbjes së përkatësisë.

Në këtë qëndron një nga veçoritë më domethënëse të poezisë së Frangut: nuk është vendi ai që domosdoshmërisht ndryshon, por mënyra se si njeriu e përjeton atë. Tëhuajësimi, kështu, nuk është vetëm largësi gjeografike, por edhe gjendje shpirtërore.

Në pjesën e pestë, Pa lënë rrënjë, poezia me të njëjtin titull (faqe 57) e çon këtë përvojë drejt simbolikës së çrrënjosjes:

“Drurin që e le
Era e lëpiu deri në rrënjë
Urën që pate ngritur pahiri
Mbeti pa udhëtarë”

Druri dhe rrënja simbolizojnë lidhjen me origjinën dhe vazhdimësinë, ndërsa era shfaqet si forcë që e cenon këtë lidhje. Ura, si simbol i bashkimit dhe i komunikimit, e humbet funksionin e saj kur mbetet pa udhëtarë, duke u shndërruar në shenjë të një marrëdhënieje të ndërprerë. Poezia përmbyllet me vargjet:

“Shkove ashtu siç erdhe
Pa lënë rrënjë as farë.”

Rrënja dhe fara përfaqësojnë dy përmasa të vazhdimësisë njerëzore: e para lidhet me origjinën, ndërsa e dyta me të ardhmen. Mohimi i të dyjave sugjeron një ekzistencë që nuk arrin të krijojë lidhje të qëndrueshme dhe të lërë gjurmë pas vetes.

Kjo poezi krijon një marrëdhënie të veçantë me poezinë E largët dhe e huaj: në njërën, shtëpia ekziston, por ndihet e huaj; në tjetrën, mungojnë rrënjët që do ta lidhnin njeriun me një vend. Në këtë mënyrë, zhvillimi i simbolit të shtëpisë, nga hapësirë e sëmurë në hapësirë të huaj, përmbyllet me përfytyrimin e një ekzistence pa rrënjë. Kjo lidhje ndërmjet pjesëve i jep përmbledhjes një koherencë të brendshme kuptimore.

Duke i vështruar së bashku pesë pjesët e përmbledhjes Ora e shtëpisë, vërejmë se simboli zë një vend të rëndësishëm në ndërtimin e botës poetike të Bardh Frangut. Shtëpia sëmuret, heshtja pihet, dhembja ka porta, ndërsa era e lëpin drurin deri në rrënjë. Përmes këtyre ndërtimeve simbolike, përvojat njerëzore marrin trajta konkrete dhe hapin mundësi të shumëfishta interpretimi.

Marrëdhënia ndërmjet shtëpisë dhe rrënjës përbën një nga boshtet kuptimore të përmbledhjes. Shtëpia, që fillimisht paraqitet e sëmurë dhe më pas e huaj, lidhet me simbolikën e rrënjës së humbur, duke shpalosur dramën e njeriut që, edhe kur kthehet në vendlindje, rrezikon të mos e gjejë më ndjenjën e përkatësisë. Kështu, shtëpia bëhet simbol i kujtesës, ndërsa rrënja simbol i lidhjes me të kaluarën dhe vazhdimësisë njerëzore.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat