Cikli poetik i Sami Mulajt përfaqëson një poetikë të rezistencës ekzistenciale, të ndërtuar mbi një gjuhë të drejtpërdrejtë, dialektore dhe thellësisht metaforike, ku subjekti lirik lëviz midis kujtesës, trupit të konsumuar nga koha, atdheut të humbur dhe refuzimit të nënshtrimit moral. Poezia e Mulajt nuk synon zbukurimin estetik, por artikulimin e së vërtetës përmes një realizmi poetik të ashpër, shpesh brutal, por gjithnjë njerëzor.
Në qendër të ciklit qëndron trupi si arkiv i historisë personale dhe kolektive. Në poezinë “Ani, ani… vdekja ka nisë me ardhë”, degradimi fizik (gjunjët, kurrizi, fryma, koka) nuk është thjesht shenjë e plakjes biologjike, por metaforë e një jete të rënduar nga puna, malli, përjashtimi dhe migrimi. Përsëritja insistuese e vargut “kam me ecë” ndërton një diskurs stoik të qëndresës, ku ecja shndërrohet në akt ontologjik: të jetosh do të thotë të mos ndalesh, edhe kur vdekja është tashmë në lëvizje.
Një tjetër bosht tematik i rëndësishëm është margjinaliteti, i artikuluar me ironi dhe empati në poezinë “Vargjet e mia si fëmijtë e pleqëve”. Këtu poeti ndërton një alegori të krijimit artistik si krijesë pa mbrojtje sociale, pa patronazh, pa pushtet dhe pa trashëgimi simbolike. Vargjet, ashtu si fëmijët e pleqve, rriten pa ceremoni, pa festë dhe pa legjitimitet institucional, por pikërisht për këtë arsye mbartin autenticitet etik dhe estetik.
Motivi i kujtesës dhe harresës shfaqet fuqishëm në poezitë “Tek blini i poetit”, “Medaljet e vyshkura” dhe “Me mungon shtrati im”. Kujtesa nuk është nostalgji romantike, por një hapësirë e dhimbshme e mungesës, ku objektet (blini, numri 53, shtrati, medaljet) funksionojnë si shënjues semiotikë të një identiteti të copëzuar. Medaljet e vyshkura, veçanërisht, përfaqësojnë ironinë e lavdisë së konsumuar, ku heroizmi i dikurshëm mbetet vetëm si relike në qafa të kërrusura, pa kuptim për të tashmen.
Në dimensionin shoqëror dhe politik, poezia “E dua një Rosa Parks” shënon një hapje intertekstuale universale, ku poeti kërkon një figurë të rezistencës morale për realitetin e vet. Refuzimi pa britmë, “Jo”-ja e qetë, shndërrohet në akt suprem të dinjitetit njerëzor, duke e zhvendosur poezinë nga ankthi individual drejt etikës kolektive të drejtësisë.
Stilistikisht, Mulaj ndërton vargje të lira, me ritëm të brendshëm, të mbështetura në imagjinatë konkrete rurale (oxhaku, drutë, bari, kuajt, bjeshkët), duke krijuar një poetikë tokësore, ku gjuha lidhet fort me vendin, trupin dhe përvojën. Dialekti nuk është zgjedhje folklorike, por strategji estetike për të ruajtur autenticitetin e përjetimit.
Në përfundim, ky cikël poetik përfaqëson një poezi të ndërgjegjes, ku vdekja, malli, kujtesa dhe rezistenca bashkëjetojnë në një diskurs të ngjeshur dhe të sinqertë. Sami Mulaj afirmohet si një zë poetik që nuk kërkon të shpëtojë botën, por të dëshmojë për të, dhe pikërisht në këtë dëshmi qëndron fuqia e tij artistike
Poetika e Sami Mulajt mund të krahasohet, në plan shqiptar, me lirizmin e Ali Podrimjes, sidomos në mënyrën se si trupi, mungesa dhe atdheu i humbur shndërrohen në kategori ekzistenciale dhe jo thjesht tematike; si te Podrimja, edhe te Mulaj fjala është e zhveshur nga ornamentet dhe e ngarkuar me dhimbje të përmbajtur etike. Në plan ndërkombëtar, afërsia më domethënëse shfaqet me Charles Bukowski-n, jo për cinizmin urban, por për realizmin e ashpër, refuzimin e hipokrizisë estetike dhe insistimin në të vërtetën personale si akt rezistence; megjithatë, ndryshe nga Bukowski, Mulaj e ankoron poezinë në kujtesën kolektive, në vendlindje dhe në moralin komunitar. Në këtë kuptim, poezia e tij qëndron në një udhëkryq midis lirizmit tragjik ballkanik dhe realizmit ekzistencial modern, duke ruajtur një zë të veçantë dhe të dallueshëm.
