Prof. Dr. Fatmir Sulejmani - Zëri i dijes dhe i ndërgjegjes kulturore shqiptare

Kultura

Prof. Dr. Fatmir Sulejmani - Zëri i dijes dhe i ndërgjegjes kulturore shqiptare

Nga: Gjon Marku Më: 22 korrik 2025 Në ora: 08:55
Gjon Marku

Prof. Dr. Fatmir Sulejmani është një figurë e shquar në botën akademike dhe letrare shqiptare, veçanërisht në hapësirën e Maqedonisë së Veriut dhe më gjerë - një personalitet që me punën e tij shumëdimensionale ka lënë gjurmë të thella në fushat e letërsisë dhe veprimtarisë publike. Ai është ndër ata emra që i ka dhënë zë gjuhës, fjalës së lirë dhe identitetit shqiptar në Maqedoninë e Veriut.

Lindi në Tetovë ku kreu shkollën fillore dhe të mesme. Akademinë Pedagogjike dhe Fakultetin për Gjuhë shqipe dhe lerërsi i kreu në Shkup. Magjistraturën e kreu në Universitetin e Tetovës, ndërsa doktoraturën e mbrojti në Qendrën për Studime Albanoligjike në Tiranë.

Ky rrugëtim akademik është themelor për pasionin e tij ndaj përkthimit të identitetit kulturor dhe gjuhësor në hapësirën ballkanike. Në rolin e tij institucional si dekan i Fakultetit të Filologjisë në Universitetin e Tetovës, Fatmiri ka qenë një nga profesorët e vyeshëm që e ka zhvilluar mësimdhënien e gjuhës dhe letërsisë shqipe.

Ai është njëri nga themeluesit e Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptarë në Maqedoninë e Veriut dhe anëtar i Qendrës PEN në Shqipëri.

Fatmir Sulejmani është shquar me kontributet e tij për avansimin e arsimit në gjuhën shqipe në Maqedoninë e Veriut, në një kohë kur e drejta për të mësuar në gjuhën amtare ende sfidohej nga strukturat politike dhe administrative. Ai doli ndër zërat më të vendosur që kërkonte arsim në gjuhën shqipe si të drejtë themelore dhe identitare.

Në hapësirën shqiptare të Maqedonisë së Veriut, ku fjala shpesh ka qenë e lidhur me kufizime, e dija me sfida dhe identiteti me përjashtime, zëri i Prof. Dr. Fatmir Sulejmanit është dëgjuar fuqishëm për mbrojtjen e fjalës së lirë dhe mendimit kritik.

 Si pedagog dhe studiues i njohur me lidhje të forta me Universitetin e Tetovës, ai ka udhëhequr breza të tërë studentësh dhe studiuesish drejt dijes. Kërkimet e tij në fushën e albanologjisë karakterizohen nga thellësia, saktësia metodologjike dhe pasioni për ruajtjen e gjuhës shqipe si pjesë e identitetit tonë kulturor.

Sulejmani është autor i shumë punimeve shkencore që trajtojnë zhvillimet letrare të trevave shqiptare, shpesh nën ndikimin e ideologjive politike, duke u dhënë zë realiteteve të heshtura dhe autorëve të marginalizuar.

Ai ka promovuar një traditë shkencore që përfshin studime kritike në letërsi gjuhësi dhe histori kulturore, duke ndihmuar në formimin e studiuesve dhe akademikëve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut.

Përveç veprës studimore, Fatmiri është një autor me ndjeshmëri të thellë letrare. Ai shkruan poezi, tregime, ese dhe kolumna me një stil të matur, kritik dhe shpesh reflektiv. Libri i tij “Përsiatje” (2019) është një dëshmi e pasurisë së tij gjuhësore dhe filozofike, ku përmes analizave dhe eseve shfaqet një mendimtar që nuk shmanget nga pyetjet e vështira mbi lirinë, disidencën, censurën dhe përgjegjësinë e autorit në shoqëri. Kjo vepër dëshmon për ndjeshmëri të hollë estetike dhe përkushtim ndaj gjuhës së bukur shqipe, duke ofruar refleksione mbi letërsinë si akt kritik dhe pasqyrim të peizazhit kulturor të kohës.

“Përsiatje” është më shumë se një përmbledhje eseistike; është një kërkim i vazhdueshëm për kuptimin e lirisë në një botë që shpesh ngërthen fjalën brenda kornizave të rrezikshme të konformizmit. Në to ndihet fryma e një autori që njeh thellë historinë e letërsisë shqiptare dhe filozofinë perëndimore, duke ndërtuar ura midis përvojës së veçantë shqiptare dhe dilemave universale të ekzistencës, censurës dhe përgjegjësisë intelektuale.

 Përmbledhja “Hamami i Kasabasë Tun Batun” (1994) përmendet si një nga satirat më të fuqishme dhe të veçanta të letërsisë shqiptare në rajon - një përzierje zhanresh (poezi, ese, tregim) që përdor alegorinë për të denoncuar shoqërinë dhe dogmatizmin e kohës.

Stili dhe ndikimi teorik: Përmes metodës hermeneutike dhe interesit për metagjuhën, Sulejmani synon të hapë dialog midis letërsisë dhe traditës filozofike. Siç thekson Salajdin Salihu, ai “flet për një gjuhë tjetër”, me ndjeshmëri ndaj autorëve si Siorani dhe Bodleri - teori që sjellin në fokus kritikën ndaj absurditetit dhe komoditetit të mendimit.

Qasja hermeneutike që ndjek Sulejmani nuk është thjesht metodë interpretimi, por mënyrë të qenuri, një përpjekje për të kuptuar njeriun përmes tekstit dhe tekstin përmes përvojës njerëzore. Në këtë aspekt, ndikimi i figurave si Sioran, Bodleri apo edhe Ajnshtajni kulturor i shqiptarëve - Bogdani - vjen si një sistem referimi për të lexuar realitetin jo si të dhënë, por si të ndërtuar përmes përfytyrimit dhe kritikës.

 Në kumtesën e tij në Akademinë e Shkencave të Kosovës, me temën “Disidenca e mohuar e letrave shqipe”, ai trajton ndikimin e censurës ideologjike në krijimtarinë letrare - një temë e guximshme dhe me peshë historike. Ai ndriçon figurat dhe zërat që u përjashtuan ose u heshtën nga letërsia zyrtare e periudhës komuniste, duke dëshmuar për angazhimin e tij ndaj një historie të ndershme të letrave shqipe.

Fatmir Sulejmani është gjithashtu një përkthyes i përkushtuar. Ai nënvizon se disidenca ideale nuk kufizohet vetëm te shkrimtarët e përndjekur publikisht, por edhe te ata që artikulojnë mospajtime në mënyrë indirekte - përmes alegorive, aluzioneve ose ironizimit të pushtetit kulturor. Ky qëndrim përforcon idenë se letërsia ka një rol emancipues edhe në kushtet e shtypjes.

Përtej katedrës dhe letrave, Sulejmani është një figurë me ndjeshmëri shoqërore të veçantë. Ai ka qenë gjithmonë i pranishëm në çështjet që lidhen me promovimin e kulturës shqiptare, mbrojtjen e të drejtave gjuhësore dhe afirmimin e vlerave arsimore në trevat shqiptare të Maqedonisë së Veriut. Ai është një figurë aktive në jetën shoqërore dhe kulturore të shqiptarëve të këtij rajoni.

Ka marrë pjesë në promovimin e leximit, kulturës së librit dhe vlerave kombëtare. Është një dhurues aktiv i librave për shkolla dhe biblioteka, duke përkrahur leximin dhe edukimin kulturor tek brezat e ardhshëm. Si pjesë e Qendrës PEN Shqipëri dhe një figurë e dialogut publik, ai ka marrë pjesë në debate letrare dhe polemika, përfshirë replikat ndaj kritikave mbi figurën e Bogdanit në institucionet kulturore, me artikullin satirik “Hiqni perdet” (2007). Përmes kolumnave, Sulejmani adreson çështje që lidhen me identitetin kombëtar, sfidat politike dhe territoriale të shqiptarëve në Maqedoni. Në një koment të prillit 2025, ai kritikon idetë etniste dhe dezintegruese që cenojnë multietnicitetin dhe barazinë.

Në një nga shkrimet e tij reflektive, Sulejmani shkruan: “Gjuha nuk është vetëm një mjet komunikimi, por një kujtesë kolektive që, nëse humbet, e zhvesh një popull nga vetvetja.” Kjo filozofi përshkon gjithë veprën dhe angazhimin e tij publik. Vlerësimet si “Krenaria e Mirditës” dhe çmimi “Yjet e Arbrit” e njohin pikërisht këtë rol të tij publik.

Përmes dhurimeve të librave, pjesëmarrjes në aktivitete kulturore dhe organizimeve të shumta shkencore, ai ka dëshmuar se dija nuk është thjesht një profesion, por një mision.

Figura e Fatmir Sulejmanit përbën një urë të natyrshme ndërmjet dijes akademike, krijimtarisë letrare dhe angazhimit qytetar. Nga ai mësojmë se një intelektual i vërtetë nuk është vetëm ai që shkruan për kolegët e tij, por ai që ndikon pozitivisht në shoqërinë përreth - që nxit vetëdijen, reflektimin dhe shpresën. Në një kohë kur nevojiten zëra të urtë dhe të vendosur, vepra e Fatmir Sulejmanit është shembull dhe burim frymëzimi për brezat e rinj që studiojnë dhe krijojnë në gjuhën shqipe.

Ai është një shembull i rrallë i ndërlidhjes së thellë mes dijes, krijimtarisë dhe angazhimit qytetar. Është ndër ata personalitete që nuk kanë qëndruar vetëm në katedër apo në botën akademike, por kanë hyrë edhe në jetën shoqërore me integritet dhe pasion për të ndihmuar zhvillimin kulturor të shqiptarëve. Këtë e ka dëshmuar edhe me shkrimet në revistën e tij për art dhe kulturë BREZI 9, të cilën e drejtoi me sukses brenda viteve 1995-2007.

comment Për komente lëvizni më poshtë
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat