Ka momente në jetë që nuk fliten, vetëm ndjehen.
Ka ndarje që s’kanë zë, por lëshojnë britma në shpirt.
Të tilla janë ndarjet e gjyshit dhe gjyshes me nipërit e mbesat e tyre, kur udhëtimi drejt mërgimit është i pashmangshëm. Lotët nuk pyesin për moshë, kohë apo vend — ata rrjedhin vetë, si gjaku që del kur zemra thyhet.
“A do t’i shoh më mbesat e mia?
A do të vijnë kur ne nuk do të jemi më në këtë jetë?”
Janë pyetje që gjyshërit i thonë vetëm me sy, ndërsa buzët u dridhen nga heshtja. Ndarjet nuk janë të thjeshta. As për fëmijët, as për të rriturit. Por më e rënda mbetet për gjeneratën që mbetet pas – me shpresën, me lutjen, me përmallimin.
Urimet tashmë u drejtohen bijve dhe bijave, që t’u mësojnë fëmijëve të tyre dashurinë për tokën e të parëve, për shtëpinë ku kanë lëshuar rrënjë prindërit e tyre. Malli është trashëgimi që nuk vdes. Atdheu është gjaku i thirrur nga larg.
Janë momente të papërshkrueshme me fjalë, momente që i kupton vetëm zemra dhe i përjeton vetëm shpirti që digjet në heshtje.
Ndërsa gëzimi për ardhjen e mërgimtarëve ndizet, në të njëjtën kohë shfaqet hija e ditës kur do të kthehen mbrapsht, sërish larg. Sa e sa prindër këto ditë janë me lot në sy, duke i përcjellur fëmijët e tyre për në gurbet, pa ditur a do ta kenë rastin t’i përqafojnë përsëri.
Shumë prej tyre, për arsye teknike, nuk kanë mundur të përshëndeten për herë të fundit me prindërit e tyre kur ata janë larguar nga kjo jetë. E gurbeti, në thelb, është një plagë e mbyllur nga jashtë, por që rrjedh çdo ditë nga brenda.
Ndonëse verës atdheu gumëzhin nga jeta, festat dhe gëzimet e mërgimtarëve, gjithçka merr një ngjyrim të zymtë kur ata nisen përsëri. Rrugët mbesin bosh, deri në orët e mbrëmjes jeta shuhet, ndërsa mallëngjimi mbetet i përhershëm.
Në këtë fund vere, vogëlushet Ela dhe Elda Hebibi, që po rriten në Zvicër, mbiemërrin e kanë të mërgimit, por zemrën të prejardhjes. Mbrëmë, në Gostivar te vendlindja e mamit, u përshëndetën me gjyshin dhe gjyshen me lot e mall, me premtimin se një ditë do të takohen sërish. Në atë ndarje, kishte më shumë fjalë në heshtjen e tyre sesa mund të thuhej me gojë.
Gjyshi kishte ruajtur gjithçka për mbesat, çdo kujtim, çdo lodër, çdo shije që vetëm gjyshërit dinë ta japin. Kur u larguan, Ela, vetëm 8 vjeçe, tha me lot në sy:
“Doja t’ia fshija lotët gjyshes dhe gjyshit.”
E sot, gjatë rrugës për në Zvicër, ajo po vizaton në bllokun e saj të vogël:
zemra për gjyshin Bashkim, lule për gjyshen – me shpresën e pastër të fëmijërisë se shumë shpejt do të takohen përsëri. Ajo i thotë vetes:
“Edhe në ëndërr do t’i shoh, kur më blinin akullore dhe shkonim në lojëra.”
Në Preshevë, gjyshi Xhelal, që i mungon gjyshja Xhevahire, rri në heshtje.
Vogëlushja i afrohet dhe i thotë:
“Gjyshi Xhelal, vijmë shpejt përsëri. Mos u bë merak. Ne po shkojmë në Zvicër me babin dhe mamin, por unë ju dua shumë.” Gjyshen Xhevahire se harrojmë kurrë. Ajo fizikisht nuk është me neve, ama na çdo ditë e kujtojmë.
Janë fjalë që shkulin rrënjë nga shpirti, sepse dashuria e fëmijës për gjyshin dhe gjyshen është e pakushtëzuar, e sinqertë, e përjetshme. E ndërsa babai vozit makinën, nëna mundohet të japë freski emocionale, duke fshehur mallin e saj, me lot që nuk bien në sy, por djegin në zemër.
Mërgimtarë, kudo që jeni — Zoti ju bekoftë!
Ela, Elda e shumë fëmijë të tjerë që po rriteni në diasporë — mos e harroni kurrë vendin e të parëve tuaj.
Mos harroni rrugët me gropa, pritjet në kufi, pluhurin, ngarkesën — sepse babai dhe nëna juaj janë lindur aty, dhe për atë tokë kanë mall.
Mërgata shqiptare është shpirti i atdheut.
Dashuria për vendlindjen është një mall që nuk shteron kurrë. Mos e harroni gjuhën shqipe!