Ura e Ibrit, që ndan Mitrovicën ishte bllokuar në vitin 1999.
Në vitin 2013, qyteti i Mitrovicës u bë me dy komuna, kur edhe u krijua Mitrovica e Veriut si komunë e re.
Paraprakisht në vitin 2011, u patën vendosur barrikada në urën e Ibrit dhe kështu rihapja e saj u bë çështje diskutimi në dialogun Kosovë- Serbi.
Në vitin 2014, ishin arritur konkluzionet e kryesuesit të BE-së për heqjen e barrikadave dhe revitalizimin e urës në Mitrovicë.
Plani i publikuar, sipas BE-së, përfshinte: kryerjen e një vlerësimi teknik të stabilitetit të urës, draftimin e një projekti për revitalizimin e urës, heqjen e barrikadave…
Në këtë plan, BE-ja ishte zotuar që të përfshihet drejtpërdrejt edhe me financim.
Para arritjes së këtij konkluzioni, më 2014, barrikadat në urë ishin zëvendësuar me copa betoni dhe me pemë, të cilën udhëheqësia e atëhershme e Mitrovicës së Veriut e quajti “Parku i Paqes”.
Në vitin 2016, u dakordua për planin e zbatimit të marrëveshjes
“Ura do të hapet për trafik më 20 janar të vitit 2017”, thuhej në këtë plan veprimi.
Palët, madje, ishin dakorduar edhe për dizajnin se si do të dukej ura.
Në dhjetor të vitit 2016, mbi këtë urë ishte ndërtuar një mur, të cilin autoritetet e Kosovës si dhe BE-ja e quajtën ilegal. Muri ishte larguar disa javë më vonë.
Më 2018, punimet e parapara nga BE-ja në urën e Ibrit kishin përfunduar dhe kostoja e projektit llogaritej të jetë rreth 1.5 milion euro.
“Punimet në urën e Mitrovicës kanë përfunduar dhe ura duhet të hapet për qarkullimin e automjeteve pa vonesa apo pengesa të mëtejshme”, thuhej në raportin e BE-së në vitin 2019.
Më 2024, kryeministri Albin Kurti paralajmëronte hapjen e saj, madje janë bërë edhe testimet, por nga BE kërkonin që kjo çështje përsëri të dialogohet dhe pavarësisht deklarimeve të ndryshme për hapjen e saj, një gjë e tillë nuk u bë.
Këtë vit, të martën BE ka bërë testimet dhe inspektimet teknike në urën e Ibrit, kjo pa informimin e autoriteteve të Kosovës
Kryetari i Këshillit Kombëtar Shqiptar Evropian, Ramadan Gjanaj, thotë se testi i BE-së mund të konsiderohet një hap përgatitor për ta vlerësuar gjendjen e urës.
Sipas tij, pa një njoftim zyrtar për një afat kohor, ka pak gjasa që ura të hapet së shpejti.
“Testi i kryer nga Bashkimi Evropian në Urën e Ibrit të martën është përshkruar nga BE-ja si një “kontroll teknik rutinë” dhe jo si një sinjal i qartë për hapjen e afërt të urës. Ky test është pjesë e marrëveshjeve të viteve 2015 dhe 2016 në kuadër të dialogut Kosovë-Serbi të lehtësuar nga BE-ja, të cilat parashikojnë rinovimin e urës dhe hapjen e saj për trafik. Megjithatë, deri më tani nuk është vendosur asnjë afat kohor i qartë. Edhe pse testi mund të konsiderohet një hap përgatitor për të vlerësuar gjendjen e urës, BE-ja, NATO/KFOR dhe aktorët ndërkombëtarë theksojnë se çdo vendim për hapjen e urës duhet të merret në kuadër të dialogut të Brukselit, duke përfshirë si Kosovën ashtu edhe Serbinë. Pa një njoftim zyrtar për një afat kohor, ka pak gjasa që ura të hapet së shpejti. Ky test tregon megjithatë një interes të vazhdueshëm për të mbajtur urën në gjendje funksionale”, deklaron Gjanaj për “Bota sot”.
Sipas tij, mos informimi i Kosovës për këto testime tregon mungesë koordinimi mes autoriteteve në Kosovë dhe BE-së.
“Fakti që Ministria e Infrastrukturës së Kosovës nuk është njoftuar për testin e kryer nga BE-ja nxjerr në pah një mungesë koordinimi mes autoriteteve kosovare dhe Bashkimit Evropian, duke zbuluar tensione në bashkëpunimin e tyre. Kjo çështje buron nga dallimet në qasjet e tyre: qeveria e Kosovës, e udhëhequr nga Albin Kurti, përkrah veprime të njëanshme për të pohuar sovranitetin e saj, si projektet për hapjen e urës, ndërsa BE-ja këmbëngul që çdo vendim të kalojë përmes dialogut Kosovë-Serbi për të shmangur përshkallëzimin e tensioneve, në përputhje me marrëveshjet e 2015 dhe 2016. Në të kaluarën, veçanërisht në vitin 2023, përpjekjet e njëanshme të Kosovës për të hapur urën kanë hasur në kundërshtime nga BE-ja, NATO dhe Shtetet e Bashkuara, të cilat kanë paralajmëruar për rreziqe sigurie. Testi i panjoftuar pasqyron kryesisht dëshirën e BE-së për të mbajtur kontrollin mbi aspektet teknike pa u rreshtuar me prioritetet e menjëhershme të Kosovës apo të Serbisë. Për më tepër, ndjeshmëria politike e urës, si simbol i ndarjes etnike në Mitrovicë, shtyn BE-në të veprojë me kujdes për të shmangur përshtypjen se mbështet planet e Kosovës, përballë kundërshtimeve nga komuniteti serb dhe Beogradi”, shprehet Gjanaj.
Ky test i pavarur shërben gjithashtu si një kujtesë për Kosovën se BE ruan kontrollin mbi hapat teknikë për të shmangur veprime që mund të destabilizojnë rajonin, thotë Gjanaj.
“Çfarë mesazhi përcjell BE-ja duke kryer teste pa koordinim të plotë me autoritetet kosovare? Duke kryer teste në Urën e Ibrit pa koordinim të plotë me autoritetet kosovare, Bashkimi Evropian përcjell një mesazh të dyfishtë që ndërthur neutralitetin si dhe autoritetin në rolin e tij si ndërmjetësues. BE-ja riafirmon se vendimet për urën, një element qendror i marrëveshjeve të 2015 dhe 2016 të dialogut Kosovë-Serbi, duhet të merren brenda këtij dialogu, duke përfshirë të dyja palët, në vend të iniciativave të njëanshme. Kjo qasje pasqyron dëshirën për të qëndruar neutral, duke shmangur rreshtimin me planet e Kosovës për hapjen e urës ose me kundërshtimet e Serbisë dhe komunitetit serb të Mitrovicës, të cilët e shohin hapjen si një kërcënim. Ky test i pavarur shërben gjithashtu si një kujtesë për Kosovën se BE-ja ruan kontrollin mbi hapat teknikë për të shmangur veprime që mund të destabilizojnë rajonin, siç ndodhi gjatë përpjekjeve për hapjen e urës në 2023. Megjithatë, ky mungesë transparence ka të ngjarë të perceptohet nga Kosova, veçanërisht nga presidentja Vjosa Osmani, si një cenim i sovranitetit të saj, pasi ajo argumenton se hapja e urës nuk duhet të varet nga miratimi i Serbisë”, shprehet kryetari i Këshillit.
Ai parashikon tensione në rast të hapjes së urës pa dialog lokale, gjersa shton se duhet të merren hapat paraprake për hapjen e saj.
“Hapja e Urës së Ibrit pa dialog lokal dhe garanci sigurie mund të shkaktojë tensione të reja ndërkomunitare në Mitrovicë, ku ura përfaqëson ndarjen mes jugut me shumicë shqiptare dhe veriut me shumicë serbe. Që nga lufta e Kosovës e viteve 1998-1999, ura ka qenë një pikë e ndjeshme, e shënuar nga barrikadat e ngritura nga komuniteti serb në 2011 për të kundërshtuar autoritetin e Republikes së Kosoves dhe nga krijimi i një “parku të paqes” në 2014 si një kompromis i përkohshëm. Përpjekjet e mëparshme për hapjen e urës, si në 2023, kanë nxitur protesta serbe, me mbi 400 gra nga Mitrovica e veriut që shprehën shqetësimet e tyre në një peticion. Komuniteti serb, i përfaqësuar nga grupe si Lista Srpska, e konsideron hapjen e urës si një kërcënim për sigurinë dhe identitetin e tyre, ndërsa shqiptarët e shohin atë si një hap drejt integrimit të pjesës veriore të Kosovës. Nga pikëpamja e sigurisë, ambasada e Shteteve të Bashkuara dhe KFOR kanë paralajmëruar se hapja pa koordinim mund të çojë në dhunë, duke rrezikuar banorët dhe trupat ndërkombëtare, siç tregojnë incidente si sulmi në Banjskë në 2023, ku një polic shqiptar u vra. Për të shmangur përshkallëzimin, hapja e urës kërkon një dialog transparent me të dyja komunitetet, masa të qarta sigurie që përfshijnë KFOR dhe EULEX, dhe një marrëveshje në kuadër të dialogut të lehtësuar nga BE-ja. Pa këto masa paraprake, hapja e urës rrezikon të ringjallë tensionet etnike, të nxisë protesta ose të thellojë më tej hendekun mes komuniteteve dhe institucioneve kosovare, gjë që dëshirohet vetëm nga Serbia”, përfundon Gjanaj.