Esat Likaj nuk e kishte në plan të bëhej ndërtues. Pasi mbaroi studimet dhe u vendos në Zvicër, nuk gjeti punë në profesionin e tij dhe hapi një firmë skelash për të siguruar jetesën. Pak vite më vonë, një aksident i rëndë në punë e detyroi të ndalej. Pikërisht gjatë asaj periudhe lindi ideja që sot e ka bërë një nga zhvilluesit privatë më aktivë të Zvicrës.
Në pjesën e parë të kësaj serie, LIKA Group u paraqit përmes marrëveshjes me grupin amerikan të investimeve Eldridge. Pas shifrave të mëdha qëndron megjithatë një rrugë personale që nis në Kosovë.
Nga druri i gjyshit te skelat në Zug
Likaj vjen nga Carrabregu i Deçanit. Gjyshi i tij kishte themeluar në vitet 1950 një biznes me lëndë drusore, të cilin pas luftës e rindërtuan babai dhe xhaxhallarët e tij. Aty, sipas tij, mësoi bazat e tregtisë dhe të sipërmarrjes.
Studimet i bëri në tri vende. Diplomën bachelor në menaxhment dhe teknologji informative e mori në Prishtinë, pastaj ndoqi një program anglishteje në Universitetin Amerikan në Bullgari dhe në fund mbaroi masterin në marketing dhe menaxhment ndërkombëtar në University of East London. Gjatë atyre viteve udhëtonte shpesh në Zvicër, ku njohu edhe gruan e tij.
Kur u vendos përfundimisht në Zvicër, nuk gjeti vend pune që i përshtatej. Kështu hapi në Zug një firmë skelash. LIKA Group AG është e regjistruar në regjistrin tregtar që nga janari i vitit 2012.
Aksidenti dhe 8000 frangat
Kthesa erdhi në mënyrë të papritur. Në vitin 2013, Likaj pësoi një aksident të rëndë në punë. Shërimi zgjati, dhe gjatë kësaj kohe ai filloi të mendonte për zhvillimin e pronave të paluajtshme.
Blerja e parë erdhi në vitin 2014 në Schöftland të kantonit të Argaut. Sipas tij, atëherë kishte vetëm rreth 8000 franga kapital të vetin. Prona u rinovua dhe u shit, bashkë me një parcelë në Oberentfelden. Formula ishte e thjeshtë: të nisë i vogël, të krijojë vlerë dhe ta riinvestojë fitimin.
Hapi i parë i madh ndodhi në vitin 2017. Në një ankand ai bleu për 2,6 milionë franga një ish-kompleks industrial me fabrikë, zyra dhe banesa. Brenda tetë muajsh kompleksi u rinovua dhe mori funksion të ri.
Kontrolli mbi gjithçka
Që në fillim, Likaj synoi t'i mbante sa më shumë punë brenda kompanisë. Skelat, shërbimet e ndërtimit, rinovimet dhe më vonë zhvillimi i projekteve u bashkuan nën të njëjtën çati. Sipas tij, kush ua lë gjithçka të tjerëve humb kohë dhe kontroll.
Sot grupi zhvillon, ndërton dhe administron projekte në shumë kantone. Në Argau ndërton shtëpi shumëfamiljare në Birrhard dhe një kompleks me banesa për qëndrime të gjata në Döttingen, nën markën „La Maison Suisse”. Në Goldach, buzë liqenit të Konstancës, po ndërton 24 banesa në pronësi, ndërsa në Paradiso pranë Luganos zhvillon projektin me banesa dhe lokale afariste „Butterfly”.
Aksionet e grupit, me seli në Risch të kantonit të Zugut, janë tërësisht në pronësi të familjes Likaj. Ai thotë se kështu do të mbeten, dhe se partnerë investues mund të pranojë vetëm për projekte të veçanta.
Këtë logjikë e ndjek edhe marrëveshja me Eldridge-in. Grupi amerikan nuk u bë bashkëpronar. Ai dha tri kredi zhvillimi në vlerë 113,7 milionë franga, për projekte në Celerina, Lugano dhe pranë liqenit Ägeri në Zug. Sipas Eldridge-it, tetë nga dymbëdhjetë rezidencat në Celerina janë shitur ose rezervuar paraprakisht. Mediat e specializuara në financimin e patundshmërive e shohin këtë marrëveshje edhe si shenjë se bankat zvicerane janë bërë më të kujdesshme me kreditë për ndërtim, duke u hapur rrugë huadhënësve jobankarë.
Sanatoriumi që u bë „Shtëpia e Kosovës”
Projekti më ambicioz i grupit, dhe njëkohësisht më i vështiri, ndodhet në Davos. Bëhet fjalë për ish-Klinikën e Lartë të Thurgaut dhe Schaffhausenit. Ajo u hap në vitin 1909 si sanatorium për pacientë anglezë dhe sot konsiderohet ndërtesë pioniere e arkitekturës moderne në Zvicër. Klinika u mbyll në vitin 2005, kur humbën vendin e punës 120 punonjës, dhe që atëherë ka qëndruar kryesisht bosh.
LIKA e bleu pronën nga investitori grison Remo Stoffel. Plani i paraqitur në vitin 2024 parashikon rreth 127 milionë franga investime. Ndërtesa e vjetër do të rinovohej dhe do të shndërrohej në hotel me 104 dhoma, ndërsa dy ndërtesa të reja do të kishin apartamente dhe banesa dytësore, si dhe një qendër wellness prej 1500 metrash katrorë.
Në janar të vitit 2025, kjo pronë mori një rol të veçantë. Gjatë Forumit Ekonomik Botëror, ajo u bë „Shtëpia e Kosovës”, hapësira e parë e Kosovës në Davos. Kryeministri Albin Kurti e falënderoi publikisht LIKA Group për hapësirën. Pas projektit qëndron edhe partneri i Likajt, Ertion Axha nga Durrësi, anëtar i bordit të grupit.
Rruga drejt lejes së ndërtimit ka qenë megjithatë e vështirë. Në vjeshtën e vitit 2024, ndaj projektit u paraqitën 13 kundërshtime. Shoqata e arkitektëve zviceranë BSA dhe Werkbund-i i Grisonit vlerësuan se as plani i lagjes, as projekti në atë formë nuk mund të miratoheshin. Në vitin 2025 pasuan kundërshtime të reja.
Vetë Likaj thotë se procedurat për Davosin kanë zgjatur gjithsej rreth gjashtë vjet. Sipas tij, për zhvilluesit e rinj kjo mund të jetë fatale: nëse pret katër a pesë vjet për leje dhe ndërkohë ndryshojnë normat e interesit ose tregu, mund të falimentosh shpejt. Në faqen e grupit, projekti figuron ende si „në zhvillim”.
Shifrat dhe ambiciet
Pjesa më e madhe e biografisë së Likajt është bërë e njohur përmes një portreti në revistën Forbes Swiss, të cilin vetë revista e ka shënuar si përmbajtje promovuese. Prandaj shumë prej shifrave vijnë nga vetë kompania.
Në atë portret flitet për mbi 80 projekte me mbi 200 ndërtesa. Komunikata e Eldridge-it e saktëson këtë shifër: 54 projekte janë përfunduar, 10 janë në ndërtim dhe 18 në zhvillim.
Ambiciet e Likajt nuk ndalen në Zvicër. Ai synon që një ditë grupi të kalojë vlerën e një miliard frangave dhe në listën e tregjeve të reja ka Shtetet e Bashkuara, Londrën dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Megjithatë thotë se sot, pas aksidentit, çdo zgjerim e llogarit me kujdes, me disa skenarë.
Një fjali e përsërit shpesh kur flet për rrugën e tij: „Nëse rri në fshat, mbetesh në fshat. Nëse do të rritesh, duhet ta lësh.” Për djalin nga Carrabregu, që ia nisi me skela në Zug, ky nuk është vetëm një mendim. Është vetë rruga e tij.
Ky shkrim është pjesë e serisë së Bota Sot për ndërtuesit shqiptarë të Zvicrës.