Masakra e Tivarit – Plagë e Pambyllur e Kombit Shqiptar

Opinione

Masakra e Tivarit – Plagë e Pambyllur e Kombit Shqiptar

Nga: Prof. Dr. Fejzulla Berisha Më: 26 korrik 2025 Në ora: 21:23
Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Masakra e Tivarit, e ndodhur më 1–2 prill 1945, përbën një nga aktet më të rënda të dhunës sistematike ndaj shqiptarëve në periudhën e pasluftës në ish-Jugosllavi. Në këtë ngjarje tragjike, mijëra rekrutë shqiptarë – kryesisht nga Kosova, Maqedonia, Mali i Zi dhe Sanxhaku – u masakruan në mënyrë çnjerëzore nga strukturat e Ushtrisë Popullore të Jugosllavisë (UPJ), nën arsyetime të rreme të rekrutimit për operacione ushtarake.

Ngjarja, e mbuluar për dekada me radhë nga mekanizmat shtetërorë të propagandës dhe censurës komuniste, përbën jo vetëm një krim të rëndë me karakter etnik dhe politik, por edhe një shkelje flagrante të të drejtave themelore të njeriut dhe të të drejtës ndërkombëtare humanitare. Analiza e kësaj masakre kërkon një qasje ndërdisiplinare, duke ndërthurur aspektet historike, juridike, politiko-strategjike dhe të drejtësisë tranzicionale.

II. Konteksti Historik dhe Politiko-Ushtarak i Masakrës

2.1 Rrethanat në përfundim të Luftës së Dytë Botërore

Në fillim të prillit 1945, kur aleatët po afroheshin drejt fitores në Evropë, Jugosllavia e re federative po konsolidohej nën kontrollin e Partisë Komuniste dhe të Josip Broz Titos. Në këtë kontekst, strukturat e reja komuniste e shihnin praninë dhe angazhimin politik të shqiptarëve si faktor destabilizues për vizionin unitarist dhe sllavocentrik të federatës së re.

Rekrutimi masiv i shqiptarëve u përdor si mjet për të zbrazur viset shqiptare nga një potencial opozitar, duke i larguar të rinjtë shqiptarë për t’i asgjësuar fizikisht nën maskën e përgatitjes për operacione ushtarake.

2.2 Roli i strukturave shtetërore jugosllave dhe manipulimi me qëllim eliminues

Procesi i rekrutimit, transferimit dhe më pas masakrimit të mijëra shqiptarëve ishte i mirëplanifikuar dhe i koordinuar nga strukturat politike dhe ushtarake të UPJ-së dhe PKJ-së. Dëshmitë arkivore dhe rrëfimet e mbijetuarve dëshmojnë se shqiptarët u trajtuan jo si bashkëluftëtarë, por si objekt i spastrimit etnik.

III. Dimensioni Juridik dhe Ndërkombëtar i Masakrës

3.1 Masakra si Krim Kundër Njerëzimit

Sipas standardeve të së drejtës ndërkombëtare, veprimet që çuan në Masakrën e Tivarit përmbushin elementët për t’u kualifikuar si krim kundër njerëzimit:

-Vrasje masive dhe të qëllimshme të civilëve;

-Përndjekje për motive etnike dhe kombëtare;

-Zhdukje të qëllimshme të individëve;

-Tortura, trajtim çnjerëzor dhe dehumanizim i organizuar.

Neni 7 i Statutit të Gjykatës Ndërkombëtare Penale (ICC) përkufizon qartë këto veprime si të dënueshme, pavarësisht nëse janë kryer në kohë lufte apo paqe.

3.2 Shkelja e së drejtës ndërkombëtare zakonore

Pavarësisht mungesës së traktateve specifike për krime lufte në atë periudhë, ekzistojnë parime të së drejtës ndërkombëtare zakonore që kanë qenë të zbatueshme, si Konventa e Hagës (1907), e cila ndalonte vrasjet arbitrare, trajtimin çnjerëzor të të burgosurve dhe personave të demobilizuar. UPJ dhe shteti jugosllav kanë vepruar në kundërshtim flagrant me këto norma, duke bërë që kjo masakër të trajtohet si krim ndërkombëtar impreskriptues.

IV. Përgjegjësitë Individuale dhe Institucionale

4.1 Përgjegjësia e shtetit dhe strukturave të tij

Masakra ishte rezultat i një vendimi të qëllimshëm dhe të mirëorganizuar institucionalisht. Urdhrat për dërgimin e rekrutëve në Tivar, si dhe për trajtimin çnjerëzor e më pas eliminimin e tyre, burojnë nga nivelet më të larta të komandës së UPJ-së dhe Shtabit të Përgjithshëm jugosllav. Përgjegjësia penale dhe historike për këtë krim shtrihet te udhëheqja politike dhe ushtarake e kohës.

4.2 Bashkëpërgjegjësia e elementëve shqiptarë në strukturat komuniste

Një nga dimensionet më të dhimbshme është fakti që elementë shqiptarë brenda strukturave të PKJ-së jo vetëm që nuk reaguan për të parandaluar krimin, por në raste të caktuara kanë ndihmuar në koordinimin e procesit. Ky fakt përbën një akt të rëndë të bashkëpunimit në krim dhe tradhti ndaj interesit kombëtar shqiptar.

V. Pasojat Historike, Identitare dhe Shoqërore të Masakrës

5.1 Shkatërrimi i elitës së mundshme shqiptare

Me këtë masakër u zhduk një brez i tërë potencialisht udhëheqës i shqiptarëve në Jugosllavi – djem të rinj me kapacitete për të qenë liderë politikë, ushtarakë dhe intelektualë të së ardhmes. Ky boshllëk krijoi një vakuum institucional dhe shoqëror, që u reflektua gjatë gjithë periudhës së komunizmit dhe edhe më pas.

5.2 Trauma kolektive dhe pasojat psikohistorike

Masakra e Tivarit ka lënë gjurmë të thella në kujtesën kolektive shqiptare. Mohimi zyrtar, mungesa e drejtësisë dhe injorimi institucional kanë prodhuar një traumë të trashëguar që ende rëndon në marrëdhëniet ndëretnike dhe në raportin e shqiptarëve me shtetin.

VI. Drejtësia Tranzicionale dhe Qasja Ndërkombëtare

6.1 Nevoja për njohje ndërkombëtare dhe adresim juridik

Masakra e Tivarit nuk është hetuar nga asnjë tribunal ndërkombëtar, nuk është përfshirë në asnjë proces zyrtar drejtësie dhe nuk është pranuar si krim nga shtetet pasardhëse. Kjo heshtje përbën një shkelje e vazhdueshme e parimeve të drejtësisë tranzicionale dhe të së drejtës për të ditur, për të kujtuar dhe për të kërkuar drejtësi.

6.2 Përgjegjësia e Kosovës dhe Shqipërisë

Mosangazhimi institucional i Republikës së Kosovës dhe Republikës së Shqipërisë në dokumentimin, arkivimin dhe ndërkombëtarizimin e kësaj masakre përbën një lëshim të rëndë politik dhe moral. Të dy shtetet kanë përgjegjësinë historike për të rikthyer këtë çështje në forume ndërkombëtare dhe për të mbrojtur dinjitetin e viktimave.

VII.Plagë që nuk shërohet pa drejtësi

Masakra e Tivarit nuk është vetëm një kapitull i errët i historisë kombëtare, por një test për vetëdijen politike dhe morale të institucioneve tona dhe të bashkësisë ndërkombëtare. Drejtësia për viktimat nuk mund të vonohet pafundësisht.

Rekomandime strategjike:

-Krijimi i një Komisioni Hetimor Ndërkombëtar për Masakrën e Tivarit.

-Iniciativa diplomatike për njohjen e masakrës si krim kundër njerëzimit.

-Ndërtimi i një memoriali përkujtimor dhe i një muzeu në nder të viktimave.

-Përfshirja e kësaj ngjarjeje në kurrikulat shkollore dhe në tekstet akademike.

-Kërkim falje zyrtare nga shtetet pasardhëse të Jugosllavisë.

comment Për komente lëvizni më poshtë
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat