Ligji për Dhomat e Specializuara, që Kuvendi e kishte miratuar më 6 tetor me 88 vota, nuk e kaloi provën e dytë. Vetoja e presidentes Justina Shiroka-Pula mbeti në fuqi. Pas takimit me kryeministrin Albin Kurti, ushtruesja e detyrës së kryetares së PDK-së, Vlora Çitaku, njoftoi të enjten se javën e ardhshme vjen një nismë e re ligjore dhe u kërkoi ndjesë qytetarëve për vonesat. Në Hagë, ndërkohë, afati për njoftimet e ankesës ndaj aktgjykimit të katërshes skadon më 27 nëntor.
Qëndrimi i kësaj gazete është i qartë: Kosova duhet ta mbyllë teatrin legjislativ dhe t’i kthejë të gjitha forcat institucionale te apeli. E vërteta për luftën çlirimtare nuk mbrohet me tekste që shkruhen nën presionin e sheshit dhe tërhiqen nën presionin e kalendarit. Ajo mbrohet në sallën e gjyqit, me dokumente, dëshmitarë dhe argumente juridike që qëndrojnë para çdo trupi gjykues.
Dy muaj të humbur, asnjë ditë e fituar
Më 16 shtator, Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 dhe Rexhep Selimi me 13. Që nga ai aktgjykim, politika e Kosovës ka prodhuar më shumë zhurmë sesa rezultat. Ligji u hartua brenda pak ditësh dhe u votua pak para zgjedhjes së presidentes. Më 22 tetor u kthye në Kuvend me kërkesë të vetë partisë që e kishte propozuar. Pastaj u kërkua të rimiratohej pa asnjë ndryshim. Seanca e javës së kaluar u mbyll pas gati 12 orësh, pa kuorum. Sot, i njëjti tekst del sërish nga loja, me premtimin se do të kthehet i plotësuar dhe më i qëndrueshëm juridikisht.
Në këtë rrugë Kosova nuk fitoi asgjë në Hagë, por humbi besueshmëri te partnerët. BE-ja, Gjermania, Britania dhe Italia paralajmëruan kundër ndryshimeve, dhe Brukseli tha se ato bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të vendit. Një ligj që aleatët e shohin si shmangie nga këto detyrime bëhet argument kundër Kosovës, jo në favor të katërshes.
Apeli është fronti i vërtetë
Ka edhe hapa që meritojnë vlerësim. Në prezantimin e buxhetit për vitin 2027, kryeministri Kurti njoftoi rritjen e mbështetjes financiare për ekipet mbrojtëse të katër ish-drejtuesve të UÇK-së, sipas kërkesave të vetë avokatëve. Kjo është ndihma që vlen. Por Kurti tha po ashtu se qeveria pret ende strategjinë e grupit punues të kryesuar nga zëvendëskryeministri Glauk Konjufca. Tetë ditë para afatit, kjo strategji duhet të jetë gati.
Aktgjykimi i 17 nëntorit ndaj Thaçit për pengim të drejtësisë tregon se apeli nuk është humbje e paracaktuar. Prokuroria kishte kërkuar gjashtë vjet burgim, ndërsa gjykata dha 17 muaj. Thaçi u shpall i pafajshëm për disa pika dhe Isni Kilaj u lirua plotësisht. Kur argumentet e mbrojtjes janë të forta, ato peshojnë.
Fjala e shtetit peshon më shumë se fjala e partisë
Po sot, në Kuvend, kryeministri e quajti Gjykatën Speciale gjykatë “monoetnike me mungesë transparence”. Ai tha gjithashtu se aktgjykimi përmban pasaktësi faktike dhe historike. Kritika ndaj aktgjykimit është e ligjshme, madje është pikërisht lënda e apelit. Etiketa “monoetnike”, përkundrazi, nuk i shërben Kosovës. Krimet e forcave serbe në Kosovë u gjykuan në Tribunalin e Hagës për ish-Jugosllavinë, ku u dënuan, mes të tjerëve, Nikolla Shainoviq, Nebojsha Pavkoviq, Sreten Lukiq dhe Vllastimir Gjorgjeviq. Gjykatën Speciale e themeloi Kushtetuta e Kosovës, përmes Amendamentit XXIV të miratuar më 3 gusht 2015 me 82 vota. Kur kryeministri e delegjitimon këtë gjykatë, aleatët rrezikojnë ta dëgjojnë si largim nga një zotim shtetëror, jo si mbrojtje të historisë.
Kjo ka rëndësi tani më shumë se kurrë. Të martën, Gjykata e Lartë në Beograd urdhëroi paraburgim dhe lëshoi fletarrestim për Millan Radoiçiqin për sulmin në Banjskë. Kosova ka çdo të drejtë t’i kërkojë Serbisë llogari. Kjo kërkesë është e besueshme vetëm kur Prishtina respekton edhe gjykatat që i ka pranuar vetë.
Mbrojtësit e ligjit kanë një argument që duhet marrë seriozisht. Kuvendi e krijoi gjykatën, prandaj Kuvendi ka të drejtë ta ndryshojë, dhe zemërimi i qytetarëve pas aktgjykimit është i vërtetë. Zemërimi është i vërtetë dhe meriton respekt. Por sovraniteti nuk do të thotë ta votosh një tekst, ta kthesh, ta rivotosh e ta tërheqësh brenda dy muajsh. Gjykata u ngrit mbi një marrëveshje ndërkombëtare me BE-në, me zotimin e Kosovës për t’u konsultuar për çdo ndryshim që prek mandatin e saj. Sovraniteti i një shteti të ri matet edhe me besueshmërinë e fjalës që ka dhënë.
Çfarë duhet bërë tani
Kosova ka nevojë për më pak deklarata dhe më shumë punë. Qeveria duhet ta paraqesë strategjinë e grupit punues para 27 nëntorit, në koordinim me ekipet mbrojtëse, dhe të sigurojë që mbështetja e premtuar në buxhet të arrijë pa vonesë. Nëse PDK-ja dhe Vetëvendosja vazhdojnë me nismën e re, drafti duhet të publikohet dhe të mbështetet në ekspertizë kushtetuese. Partnerët amerikanë dhe evropianë duhet të konsultohen para votimit, jo pas tij. Liderët politikë duhet ta kritikojnë aktgjykimin me argumente, pa e delegjitimuar gjykatën. Diplomacia e Kosovës, nga ana e saj, duhet ta mbajë Banjskën dhe Radoiçiqin në qendër të vëmendjes ndërkombëtare.
Katërshja nuk do të lirohet nga ligjet e tërhequra, por mund të ndihmohet nga një apel i fortë. Në tetë ditët që kanë mbetur, ky duhet të jetë prioriteti i vetëm i shtetit.