Për më shumë se tri vjet, Millan Radoiçiq jetoi i lirë në Serbi, me pasaportë të sekuestruar dhe me detyrimin për t'u paraqitur në polici dy herë në muaj. Të martën, Gjykata e Lartë në Beograd urdhëroi paraburgimin e tij dhe shpalljen në kërkim, sepse më 15 nëntor ai nuk u paraqit në stacionin policor. Vendimi erdhi kur i dyshuari kryesor për sulmin në Banjskë, sipas informacioneve ende të pakonfirmuara zyrtarisht, ishte larguar tashmë drejt Rusisë.
Qëndrimi ynë është i qartë: ky fletarrestim nuk është drejtësi për Banjskën, por dëshmi se aparati i Vuçiqit e mbrojti Radoiçiqin deri në fund. Për shumicën e re në Beograd, kjo është prova e parë reale. Nëse ajo nuk heton kush ia hapi rrugën, ndryshimi i pushtetit në Serbi do të mbetet ndërrim emrash, jo ndërrim politike ndaj Kosovës.
Një urdhër për mosparaqitje, jo për terrorizëm
Argumenti i parë është vetë natyra e vendimit. Gjykata nuk e urdhëroi paraburgimin për sulmin e 24 shtatorit 2023, në të cilin u vra pjesëtari i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku, por për shkeljen e masës që i ndalonte largimin nga vendbanimi. Në Serbi ai hetohet vetëm për trafikim armësh dhe për shkaktim të rrezikut të përgjithshëm. Më 4 tetor 2023, e njëjta gjykatë e kishte refuzuar kërkesën për paraburgim, ndërsa aktakuza që prokuroria serbe e paralajmëronte për fundin e vitit 2024 ose fillimin e 2025-s nuk erdhi kurrë.
Kryeprokurori Nenad Stefanoviq tani fajëson Kosovën, sepse nuk i dorëzoi provat e kërkuara përmes EULEX-it. Por për tri vjet askush në Beograd nuk pati nevojë për prova nga Prishtina për ta mbajtur nën kontroll një njeri që e kishte pranuar vetë organizimin e sulmit. Problemi nuk ishte mungesa e dosjes. Ishte mungesa e vullnetit.
Mbrojtja politike nuk ishte sekret
Argumenti i dytë është mbrojtja e hapur politike. Më 9 tetor, në kulmin e fushatës zgjedhore, Radoiçiq u pa në tubimin e Partisë Përparimtare Serbe në Kragujevc, pranë djalit të Aleksandar Vuçiqit. Një njeri që kërkohet nga INTERPOL-i që nga dhjetori 2023 dhe që është nën sanksionet e Departamentit amerikan të Thesarit që nga dhjetori 2021 nuk lëviz kështu pa mbështetje nga lart.
Ish-inspektori i shërbimit serb BIA, Milan Zvezdanoviq, deklaroi më 13 nëntor se kishte informacione jozyrtare që Radoiçiq ishte nisur drejt Rusisë. Dy ditë më pas, ai nuk u paraqit në polici. Edhe brenda Serbisë, lideri i lëvizjes Kreni-Promeni, Savo Manojloviq, kërkoi publikisht të dihet kush ia mundësoi ikjen një të dyshuari pa pasaportë dhe pse institucionet heshtën për ditë të tëra. Kjo pyetje nuk është vetëm e Prishtinës. Është pyetja që duhet t'i bëjë vetes çdo shtet që pretendon se respekton ligjin.
Argumenti i tretë është adresa e mundshme e arratisë. Nëse Radoiçiq ndodhet vërtet në Rusi, kjo nuk është rastësi. Moska nuk e njeh Kosovën dhe ka qenë mbrojtësja diplomatike e çdo projekti destabilizues të Beogradit në veri. Rruga nga Banjska në Moskë e tregon më qartë se çdo deklaratë se ku qëndron rreziku real për Kosovën dhe për rajonin: në lidhjen mes grupeve të armatosura, strukturave të sigurisë serbe dhe ndikimit rus në Ballkan.
Serbia e re meriton kohë, por jo heshtje
Do të thuhet se fletarrestimi tregon pikërisht të kundërtën: se gjykatat serbe më në fund po veprojnë dhe se shumica e Listës Studentore, me 140 nga 250 deputetë, ende nuk e ka formuar qeverinë. Kjo është e vërtetë dhe pushtetit të ri duhet t'i jepet kohë. Por koha nuk është justifikim për heshtje. Bartësi i listës, Illija Sërdanoviq, ka thënë vetëm se çështje të tilla do të trajtohen sipas procedurave ligjore të Serbisë.
Edhe në skenarin më të mirë, një gjyq në Beograd për armë nuk mund ta zëvendësojë gjykimin për terrorizëm në Kosovë, ku sulmi ndodhi dhe ku prokuroria ka ngritur aktakuzë ndaj 45 personave. Juridiksioni i Kosovës mbi krimet e kryera në territorin e saj nuk është kapriço politike, por parim shtetëror. Serbia që dëshiron të shihet ndryshe duhet ta pranojë këtë parim, jo ta përdorë si justifikim për mosveprim.
Çfarë duhet të ndodhë tani
Prandaj kërkesat tona janë konkrete. Shumica e re në Beograd duhet të hapë hetim për policët, zyrtarët dhe pjesëtarët e shërbimeve që e lejuan largimin e Radoiçiqit, dhe të kërkojë menjëherë shpalljen e tij në kërkim ndërkombëtar përmes INTERPOL-it.
Qeveria e Kosovës duhet të dalë me qëndrim zyrtar dhe të përgatisë një dosje të plotë për partnerët, duke e vënë në punë edhe kompaninë lobuese që sapo ka angazhuar në Uashington, në vend që rasti të mbetet temë konferencash për shtyp. Shtetet e Bashkuara, që e kanë sanksionuar Radoiçiqin, dhe Bashkimi Evropian, që i kërkon Kosovës hapa në dialog, duhet ta bëjnë përgjegjësinë për Banjskën kusht të qartë në marrëdhëniet me qeverinë e ardhshme serbe.
Pa këtë, Banjska do të mbetet plagë e hapur, ndërsa Serbia pa Vuçiqin do të vazhdojë të mbrojë njerëzit e Vuçiqit.