Kundërmasa ndaj Serbisë ishte e drejtë; tani duhet e vërteta për rrymën

Editorial

Kundërmasa ndaj Serbisë ishte e drejtë; tani duhet e vërteta për rrymën

Nga: bota sot Më: 16 nëntor 2026 Në ora: 19:49

Qeveria e Kosovës vendosi të hënën të ndalojë blerjen, shitjen, importin dhe eksportin e energjisë elektrike me ndërmarrjet që kanë seli, kompani amë ose pronarë të lidhur me Serbinë. Vendimi është përgjigje ndaj bllokimit të dy linjave të interkoneksionit 400 kilovolt. Në të njëjtën mbledhje, Qeveria shpalli masa emergjente 60-ditore për furnizimin me rrymë. Qëndrimi i kësaj gazete është i qartë: kundërmasa ndaj Beogradit është e drejtë, e ligjshme dhe madje e vonuar. Por ajo është vetëm hapi i parë. I dyti është transparenca e plotë për tregtinë e energjisë, dhe i treti një plan i besueshëm që qytetarët të mos mbeten në terr.

Ka edhe një arsye tjetër pse ky vendim ka rëndësi. Për muaj të tërë, në debatin publik është përsëritur pretendimi se rryma e Kosovës po i shitej ose po i blihej Serbisë. Qeveria thotë se ndërmarrjet publike KEK dhe KOSTT nuk kanë pasur asnjë transaksion me kompani serbe. Megjithatë, pranon se tregtia për kompanitë private nuk ka qenë e ndaluar deri sot. Ky dyshim nuk shuhet me deklarata. Zyra e Rregullatorit për Energji dhe KOSTT-i duhet të publikojnë të dhënat për tregtinë ndërkufitare të viteve të fundit: kush ka blerë, kush ka shitur dhe me kë. Nëse pretendimet janë të pabaza, të dhënat do ta tregojnë. Nëse jo, qytetarët kanë të drejtë ta dinë.

Serbia shkel rregullat që vetë i ka nënshkruar

Argumenti i parë për masën është juridik. Më 14 dhjetor 2020, KOSTT-i nisi të funksionojë si zonë e veçantë kontrolli. Që nga ajo ditë, operatori serb EMS pengon alokimin komercial të kapaciteteve në kufi. KOSTT-i u ankua në Komunitetin e Energjisë që në vitin 2021. Më 18 dhjetor 2025, Këshilli Ministror i këtij Komuniteti konstatoi se Serbia kishte shkelur traktatin. I dha afat deri më 1 korrik 2026 për ta korrigjuar shkeljen dhe paralajmëroi procedurë të mëtejshme sipas nenit 92. Kanë kaluar katër muaj e gjysmë dhe linjat mbeten të mbyllura. Një shtet që injoron vendimin e një organizate ku është vetë anëtar nuk mund të presë që pala e dëmtuar të durojë pafundësisht.

Argumenti i dytë është praktik. Sipas Ministrisë së Industrisë dhe Tregtisë, bllokimi mban të pashfrytëzuara kapacitete transmetuese deri në 600 megavat. Energjia e blerë në bursën hungareze HUPX nuk mund të marrë rrugën më të shkurtër. Prandaj mbingarkohen linjat me Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut, dhe çmimet hidhen lart. Më 14 dhe 20 janar të këtij viti, KOSTT-i u detyrua të bënte reduktime. Kryeministri Kurti tha se Serbia ka ngritur “një mur në vend të telave”. Ky nuk është mosmarrëveshje teknike, por formë presioni politik. Është e njëjta logjikë që Beogradi ka ndjekur për vite në dialog: të marrë angazhime dhe të mos i zbatojë.

Argumenti i tretë: masa është e matur. Vendimi përjashton furnizuesin e krijuar sipas Marrëveshjes së Brukselit për Energjinë të vitit 2013. Prishtina, pra, nuk e braktis dialogun, por i thotë Beogradit se dialogu nuk mund të jetë rrugë njëkahëshe. Momenti ka edhe një dimension tjetër. Nesër Beogradi pritet të ndërrojë pushtetin, dhe Lista Studentore hyn në Kuvend me 140 nga 250 deputetë. Lirimi i linjave do të ishte prova më e thjeshtë se Serbia pas Vuçiqit është ndryshe.

Patriotizëm për të mbuluar dështimin?

Opozita e ka pritur vendimin me dyshim. Deputeti i AAK-së, Burim Ramadani, e quajti të vonuar dhe një mënyrë për të arsyetuar reduktimet që mund të vijnë. Ai kërkoi edhe hetim për paratë e shpenzuara në tregtinë e energjisë. Ish-ministri i Energjisë, Ethem Çeku, tha se kriza mund të ishte shmangur sikur të ishin ndërtuar kapacitete të reja prodhuese.

Kjo kritikë ka një bërthamë të vërtetë. Ndalimi i tregtisë me Serbinë nuk shton asnjë megavat në rrjet. Po të hënën, ministrja Rizvanolli bëri të ditur se rikthimi në punë i njësisë B1 të Termocentralit Kosova B do të vonohet. Rikthimi ishte planifikuar për 25 nëntor, por përfaqësuesi i BE-së në Kosovë, si autoritet kontraktues i projektit, ka njoftuar vonesa. Masat emergjente e detyrojnë hidrocentralin e Ujmanit të prodhojë kur kërkesa është më e lartë dhe institucionet publike të kursejnë. Këto janë shenja të një sistemi që punon në kufi.

Por përgjigjja jonë është e prerë: dështimet e brendshme nuk e shfajësojnë shkeljen serbe, dhe shkelja serbe nuk i fshin dështimet e brendshme. Mungesa e kapaciteteve të reja është borxh i të gjitha qeverive që nga shpallja e pavarësisë, jo vetëm i kësaj. Debati nuk duhet të jetë “Serbia apo Qeveria”. Pyetja është si mbrohet Kosova njëkohësisht nga presioni i jashtëm dhe nga pakujdesia e brendshme. Kërkesa e opozitës për transparencë është legjitime dhe duhet marrë me fakte, jo me akuza për mungesë patriotizmi.

Çfarë duhet të ndodhë tani

Kuvendi duhet t’i shqyrtojë pa vonesë masat emergjente, që kanë nevojë për miratimin e tij, dhe t’i trajtojë si çështje sigurie, jo si arenë partiake. Qeveria duhet të publikojë brenda ditëve në vijim një plan dimëror. Plani duhet të tregojë sa energji do të importohet, me çfarë kostoje, cilat janë skenarët e reduktimeve dhe kur pritet realisht rikthimi i njësisë B1. Bashkë me të duhen edhe të dhënat e plota për tregtinë ndërkufitare me kompani të lidhura me Serbinë. Bizneset, që sipas Çekut tashmë po punojnë me gjeneratorë, dhe familjet kanë të drejtë ta dinë.

Pas skandalit me këngën nacionaliste serbe në Forumin e Zgjerimit, BE-ja i detyrohet Kosovës më shumë se keqardhje. Komuniteti i Energjisë duhet të nisë pa vonesë procedurën kundër Serbisë që e kishte paralajmëruar vetë. Uashingtoni, partneri strategjik i Kosovës, ka çdo interes që rrjetet energjetike të Ballkanit të mos përdoren si armë presioni. Kjo vlen aq më tepër në një rajon ku ndikimi rus në sektorin energjetik serb mbetet i pranishëm.

Kosova bëri mirë që nuk priti më. Por një kundërmasë e drejtë mbetet gjysmë politike nëse nuk shoqërohet me të vërtetën për tregtinë e kaluar dhe me një plan të besueshëm për prodhimin vendor. Serbia duhet t’i lirojë linjat; Qeveria duhet të tregojë të dhënat dhe t’i mbajë dritat ndezur. Të dyja janë kërkesa të ligjshme, dhe qytetarët kanë të drejtë t’i kërkojnë njëkohësisht.

comment Për komente lëvizni më poshtë
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat