Ky punim trajton çështjen e identitetit kombëtar të shqiptarëve të Kosovës në raport me termin “kosovar”, duke bërë dallimin thelbësor midis kombësisë dhe shtetësisë. Përmes një analize historike, kushtetuese, komparative dhe diplomatike, argumentohet se përdorimi i termit “kosovar” si zëvendësim i “shqiptar” përbën një ndarje artificiale të një kombi të vetëm, me pasoja të dëmshme për unitetin kombëtar dhe pozicionin ndërkombëtar të shqiptarëve.
1.Identiteti kombëtar si kategori juridiko-politike
Identiteti kombëtar nuk është çështje terminologjie të rastësishme apo preference politike. Në shkencat juridike, politike dhe historike, ai përbën një kategori themelore konstituive të shtetit dhe të popullit, e cila ndikon drejtpërdrejt në sovranitet, legjitimitet dhe subjektivitet ndërkombëtar.
Në këtë kuadër, debati mbi etiketimin e shqiptarëve të Kosovës si “kosovarë” nuk është marginal, por prek themelin e vetëpërkufizimit kombëtar shqiptar.
Ky punim trajton çështjen e identitetit kombëtar të shqiptarëve të Kosovës në raport me termin “kosovar”, duke bërë dallimin thelbësor midis kombësisë dhe shtetësisë. Përmes një analize historike, kushtetuese, komparative dhe diplomatike, argumentohet se përdorimi i termit “kosovar” si zëvendësim i “shqiptar” përbën një ndarje artificiale të një kombi të vetëm, me pasoja të dëmshme për unitetin kombëtar dhe pozicionin ndërkombëtar të shqiptarëve.
1.Identiteti kombëtar si kategori juridiko-politike
Identiteti kombëtar nuk është çështje terminologjie të rastësishme apo preference politike. Në shkencat juridike, politike dhe historike, ai përbën një kategori themelore konstituive të shtetit dhe të popullit, e cila ndikon drejtpërdrejt në sovranitet, legjitimitet dhe subjektivitet ndërkombëtar.
Në këtë kuadër, debati mbi etiketimin e shqiptarëve të Kosovës si “kosovarë” nuk është marginal, por prek themelin e vetëpërkufizimit kombëtar shqiptar.
2. Kombësia dhe shtetësia: një dallim kushtetues themelor
2.1 Në doktrinën kushtetuese
Sipas teorisë klasike të shtetit (Jellinek, Kelsen, Habermas):kombësia (nation) përkufizohet nga gjuha, kultura, historia dhe vetëdija kolektive,shtetësia (citizenship) është raport juridik ndërmjet individit dhe shtetit.
Këto dy kategori nuk përjashtojnë njëra-tjetrën, por as nuk zëvendësohen.
2.2 Rasti i Republikës së Kosovës
Në kontekstin e Kosovës:Shqiptarët janë kombësia shumicë,“kosovar” është kategori qytetare dhe kushtetuese, që përfshin të gjitha komunitetet etnike.
Pra, “kosovar” nuk është, dhe nuk mund të jetë, identitet kombëtar.
3. Shqiptarët e Kosovës në historinë kombëtare shqiptare
Nga pikëpamja historike:Kosova është pjesë qenësore e hapësirës etno-kombëtare shqiptare,Dardania antike përbën njërën nga bërthamat historike të shqiptarëve,Lidhja Shqiptare e Prizrenit (1878) është dëshmi e vetëdijes së përbashkët kombëtare mbarë-shqiptare.
Asnjë burim serioz historik nuk e trajton popullsinë shqiptare të Kosovës si entitet kombëtar të veçantë.
4. Ndarja artificiale: nga kufijtë territorialë te kufijtë terminologjikë
4.1 Ndarja territoriale e shek. XX
Kongresi i Berlinit dhe Konferenca e Londrës copëtuan territorin shqiptar, por nuk krijuan kombe të reja shqiptare. Shqiptarët në Kosovë, Maqedoni, Mal të Zi dhe Shqipëri mbetën një komb.
4.2 Ndarja terminologjike e shek. XXI
Sot, ndarja po tentohet përmes:gjuhës politike,diskursit mediatik,formulimeve diplomatike.
Përdorimi i shprehjes “shqiptarët dhe kosovarët” përbën ndarje artificiale mendore, e cila në teori politike njihet si fazë paraprake e fragmentimit kombëtar.
5. Analizë komparative ndërkombëtare
5.1 Gjermania-Bavarezët, saksonët dhe vestfalezët janë identitete rajonale, por kombësia mbetet gjermane.
5.2 Italia-Sicilianët dhe sardët janë italianë – asnjë shtet nuk ndërton identitet kombëtar mbi krahinizma.
5.3 SHBA-Texani apo kaliforniani ka identitet rajonal, por kombësia është amerikane.-5.4 Bosnje-Hercegovina – rasti paralajmërues
Ambiguiteti identitar (“boshnjak”, “bosnian”) ka prodhuar një shtet të brishtë dhe konfliktual.
Kosova nuk duhet të ndjekë modele identitare të paqarta që e dobësojnë shtetësinë.
6. Dimensioni diplomatik: pse termi ka rëndësi ndërkombëtare
Në diplomaci:identitetet e paqarta dobësojnë subjektivitetin shtetëror,ndarjet identitare shfrytëzohen nga aktorë armiqësorë,relativizimi i shumicës etnike e bën shtetin më të cenueshëm.
Për Kosovën, identiteti i qartë shqiptar:nuk e dëmton shtetin,nuk përjashton komunitetet tjera,e forcon legjitimitetin historik të pavarësisë.
7. Përgjegjësia e Shqipërisë dhe shtypit shqiptar
Shqipëria, si shteti amë, dhe media shqiptare, kanë detyrim kombëtar dhe moral të përdorin terminologji të saktë.
Formulim është:shkencërisht i gabuar,kushtetuesisht i paprecizuar,politikisht i dëmshëm.
8. Formula e drejtë kushtetuese dhe akademike
- Kombësia: Shqiptar
- Shtetësia: e Republikës së Kosovës
- Identifikimi korrekt: Shqiptar i Kosovës
Kjo formulë respekton:realitetin historik,rendin kushtetues,standardet ndërkombëtare.
Shqiptarët e Kosovës janë pjesë e një kombi shqiptar të vetëm, i ndarë artificialisht nga rrethanat historike dhe kufijtë politikë. Zëvendësimi i shqiptarisë me “kosovarin” si identitet kombëtar nuk është progres, por regres konceptual.
Kosova si shtet forcohet duke u mbështetur mbi identitetin real të popullit të saj shumicë dhe jo duke e relativizuar atë.
Një komb i ndarë artificialisht mund të mbijetojë vetëm nëse ruan qartësinë mbi vetveten.
2.1 Në doktrinën kushtetuese
Sipas teorisë klasike të shtetit (Jellinek, Kelsen, Habermas):kombësia (nation) përkufizohet nga gjuha, kultura, historia dhe vetëdija kolektive,shtetësia (citizenship) është raport juridik ndërmjet individit dhe shtetit.
Këto dy kategori nuk përjashtojnë njëra-tjetrën, por as nuk zëvendësohen.
2.2 Rasti i Republikës së Kosovës
Në kontekstin e Kosovës:Shqiptarët janë kombësia shumicë,“kosovar” është kategori qytetare dhe kushtetuese, që përfshin të gjitha komunitetet etnike.
Pra, “kosovar” nuk është, dhe nuk mund të jetë, identitet kombëtar.
3. Shqiptarët e Kosovës në historinë kombëtare shqiptare
Nga pikëpamja historike:Kosova është pjesë qenësore e hapësirës etno-kombëtare shqiptare,Dardania antike përbën njërën nga bërthamat historike të shqiptarëve,Lidhja Shqiptare e Prizrenit (1878) është dëshmi e vetëdijes së përbashkët kombëtare mbarë-shqiptare.
Asnjë burim serioz historik nuk e trajton popullsinë shqiptare të Kosovës si entitet kombëtar të veçantë.
4. Ndarja artificiale: nga kufijtë territorialë te kufijtë terminologjikë
4.1 Ndarja territoriale e shek. XX
Kongresi i Berlinit dhe Konferenca e Londrës copëtuan territorin shqiptar, por nuk krijuan kombe të reja shqiptare. Shqiptarët në Kosovë, Maqedoni, Mal të Zi dhe Shqipëri mbetën një komb.
4.2 Ndarja terminologjike e shek. XXI
Sot, ndarja po tentohet përmes:gjuhës politike,diskursit mediatik,formulimeve diplomatike.
Përdorimi i shprehjes “shqiptarët dhe kosovarët” përbën ndarje artificiale mendore, e cila në teori politike njihet si fazë paraprake e fragmentimit kombëtar.
5. Analizë komparative ndërkombëtare
5.1 Gjermania-Bavarezët, saksonët dhe vestfalezët janë identitete rajonale, por kombësia mbetet gjermane.
5.2 Italia-Sicilianët dhe sardët janë italianë – asnjë shtet nuk ndërton identitet kombëtar mbi krahinizma.
5.3 SHBA-Texani apo kaliforniani ka identitet rajonal, por kombësia është amerikane.-5.4 Bosnje-Hercegovina – rasti paralajmërues
Ambiguiteti identitar (“boshnjak”, “bosnian”) ka prodhuar një shtet të brishtë dhe konfliktual.
Kosova nuk duhet të ndjekë modele identitare të paqarta që e dobësojnë shtetësinë.
6. Dimensioni diplomatik: pse termi ka rëndësi ndërkombëtare
Në diplomaci:identitetet e paqarta dobësojnë subjektivitetin shtetëror,ndarjet identitare shfrytëzohen nga aktorë armiqësorë,relativizimi i shumicës etnike e bën shtetin më të cenueshëm.
Për Kosovën, identiteti i qartë shqiptar:nuk e dëmton shtetin,nuk përjashton komunitetet tjera,e forcon legjitimitetin historik të pavarësisë.
7. Përgjegjësia e Shqipërisë dhe shtypit shqiptar
Shqipëria, si shteti amë, dhe media shqiptare, kanë detyrim kombëtar dhe moral të përdorin terminologji të saktë.
Formulim është:shkencërisht i gabuar,kushtetuesisht i paprecizuar,politikisht i dëmshëm.
8. Formula e drejtë kushtetuese dhe akademike
- Kombësia: Shqiptar
- Shtetësia: e Republikës së Kosovës
- Identifikimi korrekt: Shqiptar i Kosovës
Kjo formulë respekton:realitetin historik,rendin kushtetues,standardet ndërkombëtare.
Shqiptarët e Kosovës janë pjesë e një kombi shqiptar të vetëm, i ndarë artificialisht nga rrethanat historike dhe kufijtë politikë. Zëvendësimi i shqiptarisë me “kosovarin” si identitet kombëtar nuk është progres, por regres konceptual.
Kosova si shtet forcohet duke u mbështetur mbi identitetin real të popullit të saj shumicë dhe jo duke e relativizuar atë.
Një komb i ndarë artificialisht mund të mbijetojë vetëm nëse ruan qartësinë mbi vetveten.
