Viti 2025 po përmbyllet me një klimë politike të brendshme të tensionuar dhe me plagë institucionale ende të hapura.
Përplasjet mes subjekteve politike, mungesa e konsensusit për çështje kyçe shtetërore dhe ngërçi institucional që shoqëroi një pjesë të madhe të vitit, e kanë thelluar polarizimin politik dhe kanë lënë në hije nevojën për bashkëpunim në funksion të interesit publik.
Diskursi politik, i dominuar nga akuza, bojkot dhe kalkulime elektorale, ka reflektuar më shumë luftë për pushtet sesa vullnet për zgjidhje.
Në këtë sfond, zgjedhjet e 28 dhjetorit shihen si një moment kyç për të matur nëse skena politike e Kosovës është e gatshme për reflektim dhe ndryshim qasjeje, apo nëse vendi rrezikon të hyjë në një cikël edhe më të thellë përçarjeje.
A do të prodhojnë këto zgjedhje një frymë të re bashkëpunimi ndërmjet subjekteve politike, duke shmangur përsëritjen e ngërçit të vitit 2025, apo do ta polarizojnë edhe më tej skenën politike dhe marrëdhëniet institucionale? Këto janë dilemat që shoqërojnë fundvitin politik të Kosovës dhe që do të përcaktojnë drejtimin e vitit që vjen.
Gjuha e ashpër dhe parashikimi zgjedhor
Analisti politik Adnan Qaka thotë se viti 2025 ishte me kriza të thella politike, ekonomike dhe sociale.
Sipas tij, qytetarët vazhdojnë ta shohin si alternativë Lëvizjen Vetëvendosje, pavarësisht devijimeve.
“Vitin 2025 e veçoj si një vit me kriza të thella politike, ekonomike dhe sociale. Ajo që e karakterizoi më së shumti ishte inflacioni i lartë, sidomos rritja e çmimeve të energjisë elektrike, si dhe kriza politike e vazhdueshme. Në muajin shkurt vendi përjetoi zgjedhje nacionale, por nuk u arrit konsolidimi i institucioneve dhe formimi i qeverisë, duke krijuar një vakum institucional dhe krizë politike, përgjegjësi e të gjitha partive, veçanërisht e opozitës që nuk tregoi vullnet për koalicion me partinë fituese, VV. Gjuha politike e përdorur gjatë zgjedhjeve nacionale dhe atyre lokale në vjeshtë ishte shqetësuese dhe dëshmi e mungesës së kulturës politike. Për hir të interesit nacional, duhej të kishte një koalicion mes VV-së dhe PDK-së ose LDK-së. Arsyetimet e opozitës për refuzim nuk janë bindëse, pasi dihet se PDK, LDK dhe AAK kanë pasur akuza të rënda mes vete në të kaluarën, por megjithatë kanë bashkëqeverisur disa herë. Është e vërtetë që VV ka pasur devijime dhe ka shkaktuar zhgënjime, por qytetarët vazhdojnë ta shohin si alternativë”, deklaron Qaka.
Diskursi i ashpër politik, sipas Qaka, mbetet problem serioz dhe rrezikon të thellojë ndasitë në shoqëri.
Ai zgjedhjet e 28 dhjetorit nuk i konsideron ndryshim real.
“Mendoj se VV do të dalë e para në zgjedhjet e 28 dhjetorit, e ndjekur nga PDK, pastaj LDK, ndërsa AAK pritet ta kalojë pragun. Ajo që duhet theksuar është mungesa e programeve serioze politike; sidomos programet e PDK-së dhe LDK-së janë utopike dhe jo racionale. Edhe pse nuk jam i kënaqur me punën e qeverisjes së VV-së gjatë këtyre pesë viteve – përveç disa rezultateve në fushën e sigurisë – në fusha të tjera ka pasur më shumë dështime sesa suksese. Diskursi i ashpër politik mbetet problem serioz dhe rrezikon të thellojë ndasitë në shoqëri. Zgjedhjet e 28 dhjetorit, sipas mendimit tim, nuk do të prodhojnë ndryshim real. VV mund të fitojë, por pa kompromis nuk do të mund të formojë qeverinë, ashtu si as opozita. Kjo situatë mund të çojë sërish në zgjedhje të jashtëzakonshme. Pa presion ndërkombëtar, veçanërisht amerikan, partitë vështirë se do të arrijnë marrëveshje. Partitë politike duhet të lënë anash urrejtjen politike, sepse kjo nuk është më vetëm garë politike, por rrezik për stabilitetin shoqëror. Të gjitha partitë parlamentare kanë pasur si suksese ashtu edhe dështime dhe asnjëra nuk ka të drejtë morale ta refuzojë tjetrën në emër të “dëmit ndaj vendit”. Viti 2026 duhet të jetë vit reflektimi dhe ndaljeje të këtyre ndasive politike”, shton Qaka.
Viti 2025, nevoja për reflektim dhe kriza e mundshme
Ndërsa, analisti Eduard Gashi, thotë se pasojat e vitit të humbur institucional nuk janë vetëm politike.
Ai thotë se në thelb Kosova e mbylli vitin 2025 me institucione gjysmë-funksionale, me qeveri teknike dhe me një mungesë të thellë besimi ndërmjet pozitës dhe opozitës.
“Zgjedhjet e shkurtit 2025 prodhuan një Kuvend ku asnjë parti nuk arriti shumicë. Vetëvendosje e Albin Kurtit mbeti forca më e madhe, por pa numrat për të formuar qeveri. As ajo dhe as opozita nuk arritën marrëveshje koalicioni. U deshën mbi pesëdhjetë raunde votimi vetëm për të zgjedhur kryeparlamentarin; çdo tentativë për formim qeverie dështoi. Kuvendi në fakt funksionoi si sallë bllokade, jo si organ ligjvënës. Presidentja Vjosa Osmani u detyrua ta shpërndajë Kuvendin dhe të shpallë zgjedhje të jashtëzakonshme më 28 dhjetor 2025, pasi edhe mandati i dytë për kryeministër të propozuar nuk siguroi votat. Pasojat nuk janë vetëm politike: Nuk u miratua me kohë buxheti dhe pakot e rëndësishme financiare, çka vonoi mbi 1 miliard euro fonde dhe kredi nga BE-ja dhe Banka Botërore, me efekt të drejtpërdrejtë te shëndetësia, arsimi dhe investimet publike. Dialogu me Serbinë mbeti pa ritëm politik serioz; raportet me disa partnerë perëndimorë u tensionuan, veçanërisht për menaxhimin e krizës në veri dhe zbatimin e marrëveshjeve të Brukselit/Ohrit. Në thelb: Kosova e mbyll 2025-ën me institucione gjysmë-funksionale, me qeveri teknike dhe me një mungesë të thellë besimi ndërmjet pozitës dhe opozitës”, shprehet Gashi.
Duhet reflektim më të madh në vitin 2026, thotë Gashi, gjersa numëron pikat ku kanë dështuar subjektet politike.
“A duhet reflektim i madh politik në 2026? Po – dhe jo vetëm “duhet”, por është kusht mbijetese institucionale. Ku kanë dështuar subjektet politike?
1. Kultura e kompromisit
• Vetëvendosje e ka ndërtuar identitetin mbi “moslëshimin pe”; opozita, nga ana tjetër, ka hyrë në logjikën “çdo gjë, vetëm jo Kurti”. Dy ekstremet e përjashtimit reciprok e kanë bërë pothuajse të pamundur negocimin serioz të koalicioneve. 
2. Personalizimi i politikës
• Përplasjet nuk janë vetëm programore, por të forta personale: Kurti si figurë polarizuese në njërën anë dhe një opozitë e fragmentuar që shpesh bashkohet vetëm rreth kundërshtimit të tij, jo rreth një vizioni të përbashkët.
3. Lojërat afatshkurtra me institucione
• Kuvendi është përdorur si arenë bllokade (pengim i zgjedhjes së kryetarit, mosvotim i qeverisë, mbajtje peng e disa reformave kyçe), në vend që të jetë vend i kompromisit të kontrolluar. Çfarë reflektimi kërkon 2026-a?
• Pranim se pa kulturë koalicioni Kosova rrezikon të hyjë në skenar “bullgar” – zgjedhje të shpeshta, qeveri jetëshkurtra, paralizë kronike. 
• Ndërtim i “rregullave të lojës” të pranuara nga të gjithë:
• minimum konsensusi për buxhetin, sistemin zgjedhor, dialogun me Serbinë, anëtarësimin në organizata ndërkombëtare;
• mosbllokim total i institucioneve vetëm për interesa partiake. Pra, po: viti i ardhshëm kërkon reflektim të thellë, jo në nivel deklaratash, por në formën se si bëhen koalicionet, si menaxhohen konfliktet dhe si respektohet interesin shtetëror mbi kalkulimet elektorale”, deklaron analisti.
Zgjedhjet e 28 dhjetorit mund të hapin dritare, por jo të ndryshojnë kulturën politike, thotë Gashi dhe përmend tre skenarët realistë.
“Zgjedhjet e 28 dhjetorit janë mjet, jo garanci. Ato hapin një dritare të re, por nuk e ndryshojnë automatikisht kulturën politike.
Sipas raportimeve ndërkombëtare dhe analizave:
• Vetëvendosje dhe Albin Kurti futen në zgjedhje sërish si favoritë relativë, edhe pas një viti bllokade. Nëse prapë dalin të parët, por pa shumicë të pastër, do të rikthehemi te pyetja: a di kjo klasë politike të bëjë koalicione funksionale? 
• Opozita (PDK, LDK, AAK, NISMA, etj.) po tenton të kapitalizojë lodhjen e qytetarëve, por është ende e ndarë dhe pa një ofertë të qartë të përbashkët për qeverisje afatgjatë. 
Tre skenarë realistë
1. Fitore bindëse e Vetëvendosjes (shumicë e vetme ose me një partner të vogël)
• Plus: stabilitet numerik, fund i bllokadës, miratim më i shpejtë i buxhetit dhe marrëveshjeve ndërkombëtare.
• Minus: rrezik për arrogancë politike, përplasje të vazhdueshme me opozitën dhe me disa partnerë ndërkombëtarë nëse nuk ndryshon stili i komunikimit.
2. Kuvend i fragmentuar pa fitues të qartë
• Kjo është frika kryesore që disa analistë e quajnë “skenari bullgar”: shumë zgjedhje, pak qeverisje. 
• Nëse asnjë koalicion nuk arrin 61 vota të qëndrueshme, Kosova rrezikon një tjetër cikël zgjedhjesh brenda 12–18 muajve.
3. Koalicion i gjerë opozitar “anti-Kurti”
• Plus: mund të sjellë një qeveri të re, më të pranueshme për disa partnerë tradicionalë, me fokus në “normalizim” marredhëniesh.
• Minus: rrezik i madh për qeveri të brishtë, të mbajtur bashkë më shumë nga kundërshtimi ndaj Kurtit sesa nga një program i përbashkët; mund të çojë shpejt në kriza të reja të brendshme.
Konkluzioni: zgjedhjet mund të jenë pikë kthese vetëm nëse subjektet hyjnë në to me gatishmëri të re për kompromis pas 29 dhjetorit. Pa këtë, zgjedhjet thjesht rinisin të njëjtën lojë me karta të përziera”, pohon Gashi.
Ai thotë se fushata tashmë po zhvillohet në tension dhe nëse pas zgjedhjeve palët vazhdojnë logjikën e demonizimit të kundërshtarit, polarizimi do të thellohet – pavarësisht rezultatit numerik
“Rreziku i polarizimit të mëtejshëm
Fushata tashmë po zhvillohet në tension:
• Retorika “tradhtar vs patriot”, veçanërisht për veriut, asociacionin e komunave me shumicë serbe dhe dialogun me Serbinë, po e shtyn diskursin drejt emocioneve identitare, jo zgjidhjeve pragmatike. 
• Diaspora është kthyer në fushë beteje më vete: Vetëvendosje shihet si forca që dominon votën e diasporës, ndërsa opozita e akuzon për instrumentalizim të mërgatës. 
• Rritet pesha e rrjeteve sociale, ku fushatat negative dhe dezinformimi rrezikojnë ta thellojnë ndarjen shoqërore në linja partiake.
Nëse pas zgjedhjeve palët vazhdojnë logjikën e demonizimit të kundërshtarit, polarizimi do të thellohet – pavarësisht rezultatit numerik”, nënvizon Gashi.
Tutje, ai kërkon reflektim real.
“Përtej sloganeve, reflektimi real do të dukej kështu:
1. Marrëveshje minimale ndërpartiake
• për buxhetin dhe paketat financiare strategjike;
• për dialogun me Serbinë (parimet bazë, vijat e kuqe dhe mandatin negociues);
• për reformat zgjedhore (përfaqësimi i diasporës, roli i Listës Serbe, transparenca e financimit të partive).
2. Depersonalizim i konfliktit politik
• të mos reduktohet gjithçka në “pro” ose “kundër” një lideri të vetëm;
• të kthehet debati tek programet: ekonomi, punësim, drejtësi, arsim.
3. Përfshirje më e strukturuar e faktorit ndërkombëtar, por me agjendë të qartë vendore
• BE, Këshilli i Evropës dhe aktorët tjerë do ta monitorojnë nga afër procesin (p.sh. misioni i PACE për vëzhgimin e zgjedhjeve).
• por përgjegjësia për zhbllokim është para së gjithash vendore, jo e Brukselit apo Uashingtonit”, shton analisti.
Ai përmbyll bilancin negative të vitit 2025 në aspektin e politikës së brendshme.
“Si po përmbyllet 2025 në aspektin e politikës së brendshme?
Me një bilanc negativ: Kuvend i shpërndarë pas një viti bllokade, qeveri pa mandat të plotë, fonde ndërkombëtare të vonuara, dialog të ngecur dhe besim të rrënuar mes pozitës dhe opozitës.
2. A duhet që vitin tjetër të ketë reflektim më të madh të subjekteve për bashkëpunim, për të mos u përsëritur ngërçi i 2025-ës?
Po, patjetër. Pa një kulturë të re kompromisi dhe koalicioni, Kosova rrezikon të institucionalizojë krizën si “normalitet të ri”.
3. A pritet që zgjedhjet e 28 dhjetorit ta sjellin këtë reflektim, apo rrezikohet polarizim edhe më i madh?
Zgjedhjet hapin një mundësi reale për rikonfigurim politik, por nuk e garantojnë reflektimin. Nëse partitë pas 28 dhjetorit vazhdojnë logjikën e përjashtimit (“ose të gjithë për mua, ose asgjë”), rreziku është një skenar bullgar: zgjedhje të përsëritura, qeveri të brishta dhe polarizim më i thellë. Vetëm nëse ka vullnet për marrëveshje mbi interesin shtetëror, zgjedhjet mund të shndërrohen nga rreth vicioz në pikë kthese”, përfundon Gashi.