Kur spiunazhi, ndikimi dhe informacioni bëhen armë strategjike
Lufta e vitit 1999 ndryshoi realitetin politik të Kosovës, por nuk i dha fund përballjes strategjike me Serbinë. Ajo vetëm e zhvendosi një pjesë të saj nga fronti i hapur në frontin e padukshëm.
Për sa kohë që ekzistojnë rrjete të dyshuara të inteligjencës serbe dhe për sa kohë institucionet e Kosovës vazhdojnë të përballen me raste të spiunazhit, depërtimit dhe rrjedhjes së informacionit sensitiv, ideja se kërcënimi ndaj Kosovës i përket vetëm së kaluarës është një iluzion i rrezikshëm.
Sot nuk është e nevojshme që një shtet të përdorë tanke për ta dëmtuar kundërshtarin. Mjafton të kontrollojë informacionin, të depërtojë në strukturat e tij ose të krijojë mosbesim brenda institucioneve. Kjo është natyra e luftës moderne hibride.
Rastet e trajtuara nga institucionet e drejtësisë në Kosovë e bëjnë këtë shqetësim më shumë se një hipotezë politike. Persona të ndryshëm janë hetuar ose dënuar për veprimtari spiunazhi në favor të strukturave të inteligjencës serbe, përfshirë BIA-n. Këto raste duhet të shërbejnë si alarm strategjik.
Por alarmi nuk duhet të shndërrohet në paranojë. Nuk është e drejtë dhe as strategjikisht e mençur që çdo qytetar serb të konsiderohet kërcënim. Një shtet serioz duhet të dallojë qartë midis një komuniteti qytetarësh dhe rrjeteve të huaja të inteligjencës apo ndikimit.
Problemi real është tjetër: a kanë institucionet e Kosovës kapacitetin për t’i zbuluar dhe neutralizuar këto rrjete?
Gjatë shekullit XX, fuqia ushtarake ishte simboli klasik i kërcënimit. Në shekullin XXI, fotografia është shumë më ndryshe. Një informacion i klasifikuar mund të jetë më i vlefshëm se një armë. Një burim i infiltruar mund të jetë më i rrezikshëm se një njësi ushtarake. Një fushatë dezinformimi mund të krijojë pasoja që një sulm fizik nuk do t’i arrinte lehtë.
Është si të luftosh një zjarr pa e parë tymin.
Kjo është arsyeja pse siguria e Kosovës nuk mund të kufizohet vetëm te mbrojtja e territorit. Ajo duhet të përfshijë mbrojtjen e institucioneve, informacionit, infrastrukturës kritike dhe hapësirës kibernetike.
Një nga objektivat më të rëndësishme të operacioneve moderne të ndikimit nuk është domosdoshmërisht bindja e publikut. Është shkatërrimi i besimit.
Nëse qytetari nuk u beson institucioneve, nëse institucionet dyshojnë te njëra-tjetra dhe nëse shoqëria ndahet në kampe që nuk komunikojnë më, kundërshtari i jashtëm mund të arrijë rezultate të mëdha pa qëlluar asnjë plumb.
Një shoqëri e përçarë është një objektiv më i lehtë se një shoqëri e bashkuar.
Kjo është arsyeja pse Kosova duhet ta trajtojë luftën informative me të njëjtën seriozitet me të cilin trajton kërcënimet klasike të sigurisë.
Kosova mund të ketë kufij të kontrolluar, polici profesionale dhe mbështetje ndërkombëtare. Por nëse informacioni sensitiv mund të rrjedhë nga brenda institucioneve, problemi mbetet. Është sikur të ndërtosh një kështjellë me mure të trasha dhe të harrosh të mbrosh portën e pasme.
Prandaj, kundërzbulimi nuk duhet të shihet si instrument represiv, por si mekanizëm mbrojtës i shtetit. Ai duhet të jetë profesional, ligjor, i kontrollueshëm dhe i fokusuar te kërcënimi real — jo te etnia, bindja politike apo origjina e individëve.
Kjo është edhe dilema më e madhe e Kosovës: të mos ndërtojë sigurinë mbi paranojën, por njëkohësisht të mos bjerë në naivitet strategjik.
As paranojë, as naivitet. As gjueti politike, as verbëri strategjike.
Kosova ka nevojë për inteligjencë profesionale, kundërzbulim efektiv, siguri kibernetike, mbrojtje të informacionit sensitiv dhe, mbi të gjitha, institucione që nuk mund të kapen lehtë nga interesa të jashtme.
Lufta e vitit 1999 u zhvillua në një front që mund të shihej. Lufta e sotme zhvillohet gjithnjë e më shumë në një hapësirë ku kufiri midis paqes dhe konfliktit është i mjegullt.
Nuk ka gjithmonë uniforma. Nuk ka gjithmonë tanke. Nuk ka gjithmonë deklarata lufte.
Ka kontakte, informacion, ndikim, propagandë, rrjete dhe operacione të fshehta.
Dhe pikërisht për këtë arsye është më e vështirë të identifikohet.
Kosova e fitoi betejën për ekzistencën e saj në fund të shekullit XX. Sot duhet të fitojë betejën për reziliencën e shtetit.
Sepse sovraniteti nuk është vetëm kontrolli mbi territorin. Sovranitet është edhe kontrolli mbi institucionet, informacionin dhe vendimmarrjen.
Nëse një shtet nuk arrin ta mbrojë këtë hapësirë, atëherë edhe paqja mund të bëhet vetëm një tjetër formë e luftës.