Gjashtëdhjetë ditë emergjencë duhet të jenë gjashtëdhjetë ditë llogaridhënieje

Editorial

Gjashtëdhjetë ditë emergjencë duhet të jenë gjashtëdhjetë ditë llogaridhënieje

Nga: Bota sot Më: 20 nëntor 2026 Në ora: 19:00
Kosova hyn në dimër me masa emergjente, ndërsa njësia B1 e Kosovës B mbetet pa datë rikthimi

Natën mes të enjtes dhe të premtes, ndërsa energjia elektrike ndërpritej edhe në sallën e Kuvendit, 61 deputetë votuan masat emergjente të Qeverisë për furnizimin me rrymë. Për 60 ditë, Kosova është zyrtarisht në regjim emergjence energjetike. Vështirë të gjendej simbol më i qartë i gjendjes së sistemit. Por pikërisht për këtë, votimi nuk duhet ngatërruar me zgjidhjen.

Qëndrimi i kësaj gazete është i qartë: masat ishin të nevojshme dhe Kuvendi bëri mirë që i miratoi. Askush me përgjegjësi nuk mund ta çojë vendin në dhjetor pa mjete për të ndërhyrë. Por një emergjencë pa rregulla publike, pa afate dhe pa mbikëqyrje kthehet lehtë në alibi. Gjashtëdhjetë ditët që nisën sot duhet të jenë gjashtëdhjetë ditë llogaridhënieje: për Qeverinë, për kompanitë e energjisë dhe për Bashkimin Evropian.

Kur emergjenca përsëritet, nuk është më e papritur

Masat emergjente në sektorin e energjisë u shpallën për herë të parë më 21 dhjetor 2021, siç kujtoi deputetja e LDK-së, Hykmete Bajrami. Në janar të këtij viti, KOSTT-i u detyrua sërish të kufizonte ngarkesën, pasi sistemi operonte me debalancime që herë-herë kalonin 200 megavat. Tani skenari përsëritet para se dimri të ketë nisur mirë.

Arsyeja nuk është misterioze. Kosova e merr pjesën dërrmuese të rrymës nga dy termocentralet me qymyr, Kosova A dhe Kosova B. Era siguron 6.4 për qind, hidrocentralet rreth 4 dhe dielli 0.2 për qind. Në një sistem të tillë, mjafton të bjerë një njësi dhe vendi mbetet i varur nga importi, nga çmimet e bursave rajonale dhe nga linjat që Serbia vazhdon t’i bllokojë. Bllokimi serb është shkelje e vërtetë dhe kjo gazetë e ka dënuar. Por ai nuk shpjegon pse, pas kaq dimrash, vendi ende varet nga termocentrale të ndërtuara dekada më parë.

B1: projekti që u vonua para se të niste

Njësia B1 e Kosovës B është jashtë operimit që nga 4 prilli. Punimet për elektrofiltrat e rinj dhe për sistemin e reduktimit të oksideve të azotit nisën më 10 prill, me afat kontraktual 25 nëntorin. Zyra e BE-së në Prishtinë, që është autoriteti kontraktues, ka konfirmuar tani vonesa për shkak të sfidave teknike, logjistike dhe të zbatimit. Data e re nuk dihet. Projekti, në të cilin BE-ja kontribuon me rreth 84 milionë euro, ishte planifikuar fillimisht të niste qysh në vitin 2020.

Kjo gazetë e mbështet pa rezervë rrugën evropiane të Kosovës, por partneriteti nuk do të thotë heshtje. Kur Brukseli menaxhon një kontratë nga e cila varet furnizimi i një vendi gjatë dimrit, ai u detyrohet qytetarëve të Kosovës një datë dhe një shpjegim publik. Njëkohësisht, Qeveria nuk mund të fshihet pas BE-së. Ajo e dinte që në pranverë se B1 do të mungonte deri në fund të nëntorit dhe kishte kohë të përgatitej për çdo vonesë.

Masat e miratuara e detyrojnë “Ibër-Lepencin” të prodhojë nga Ujmani në orët e kërkesës më të lartë, krijojnë një Komitet Teknik Emergjent dhe i ngarkojnë KEK-ut sigurimin e kapaciteteve ndërkufitare për të mbuluar mungesën e B1-shit. Institucionet publike do të obligohen të kursejnë. Këto janë hapa të arsyeshëm, por modestë. Sipas Bajramit, kapaciteti i instaluar i Ujmanit është rreth 30 megavat. Kryeministri Albin Kurti foli të enjten në Kuvend për rëndësinë e kontrollit të Ujmanit dhe për shqyrtimin e gazifikimit të linjitit. Këto janë drejtime, jo plan me afate e financim.

Opozita ka të drejtë për rrezikun, jo për zgjidhjen

Opozita e ka kundërshtuar vendimin. Deputeti i PDK-së, Eman Rrahmani, kërkoi dorëheqjen e ministres së Ekonomisë, Artane Rizvanolli. Bajrami paralajmëroi se tani rryma mund të ndërpritet kurdo, se vendimi i mbron KEDS-in dhe KESCO-n nga paditë dhe se hap rrugë për blerje e kontrata jashtë procedurave të zakonshme të prokurimit.

Ky shqetësim duhet marrë seriozisht, sepse emergjencat janë koha kur paratë publike shpenzohen më shpejt dhe kontrollohen më pak. Por refuzimi i masave nuk do të shtonte asnjë megavat në rrjet. Përgjigjja ndaj rrezikut të abuzimit është mbikëqyrja, jo bllokimi. Edhe opozita ka pjesën e vet të përgjegjësisë: të premten e kaluar, rezoluta e AAK-së për energjinë nuk arriti as të votohej, sepse seanca mbeti pa kuorum.

Çfarë duhet të ndodhë tani

Qeveria duhet të publikojë brenda javës skenarët e reduktimeve sipas zonave dhe listën e konsumatorëve që mbrohen në çdo rast: spitalet, ujësjellësit, shkollat. Çdo kontratë e lidhur nën regjimin emergjent duhet të bëhet publike menjëherë pas nënshkrimit. Komiteti Teknik Emergjent duhet të raportojë çdo dy javë para komisionit përkatës të Kuvendit. Zyra e BE-së duhet të japë datën e re për B1 dhe të publikojë konstatimet e mbikëqyrësit për shkaqet e vonesës. Dhe para se të skadojnë 60 ditët, Qeveria duhet t’i paraqesë Kuvendit një vendim konkret për kapacitete të reja prodhuese, me afate, financim dhe partnerë perëndimorë.

Në dhjetor, mijëra familje nga diaspora kthehen në shtëpi për festa. Ato, ashtu si qytetarët që jetojnë në Kosovë, nuk kërkojnë mrekulli. Kërkojnë të dinë sa do të zgjasë terri dhe kush mban përgjegjësi për të. Emergjenca u votua. Tani duhet votuar edhe transparenca.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat