Në luftën moderne, epërsia ushtarake nuk është më sinonim automatik i fitores. Një shtet mund të ketë aviacionin më të fuqishëm, teknologjinë më të avancuar, inteligjencën satelitore, armët me precizion të lartë dhe kapacitete globale të ndërhyrjes, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se mund ta detyrojë kundërshtarin të dorëzohet ose të pranojë kushtet politike të vendosura prej tij.
Kjo është një nga dilemat themelore të luftës së shekullit XXI dhe, njëkohësisht, pika ku teoria e konflikteve asimetrike fiton rëndësi të veçantë.
Përballja ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, si dhe lufta Rusi–Ukrainë, janë dy raste që e ilustrojnë qartë këtë paradoks: njëra palë zotëron epërsi të jashtëzakonshme materiale dhe teknologjike, ndërsa pala tjetër kërkon ta neutralizojë këtë epërsi duke e zhvendosur konfliktin në fusha ku raporti i forcave është më pak i favorshëm për kundërshtarin.
Çfarë është lufta asimetrike?
Konflikti asimetrik zhvillohet ndërmjet palëve me kapacitete dukshëm të pabarabarta ushtarake, ekonomike, teknologjike ose organizative.
Në një luftë tradicionale, pala më e fuqishme kërkon ta përdorë epërsinë e saj për të shkatërruar kapacitetet e kundërshtarit dhe për ta detyruar atë në kapitullim. Pala më e dobët, përkundrazi, zakonisht shmang përballjen në kushtet ku kundërshtari ka avantazh maksimal.
Ajo kërkon ta ndryshojë natyrën e konfliktit.
Në vend të përballjes forcë kundër force, përdoren metoda të tilla si lufta e zgjatur, goditjet e kufizuara, dronët, raketat, lufta elektronike, operacionet kibernetike, lufta informative dhe psikologjike, shfrytëzimi i terrenit dhe gjeografisë, si dhe presioni mbi infrastrukturën dhe ekonominë.
Prandaj, asimetria nuk është vetëm shprehje e dobësisë. Ajo është një mënyrë tjetër e përdorimit të fuqisë.
Pala më e dobët nuk synon domosdoshmërisht të fitojë çdo betejë. Ajo synon të mos e humbasë luftën.
Thelbi i argumentit është se rezultati i një lufte nuk përcaktohet vetëm nga sasia e burimeve që zotëron secila palë. Vendimtar është edhe ndërveprimi i strategjive. Këtë argument e trajton edhe Ivan Arreguín-Toft në veprën e tij How the Weak Win Wars.
Kur dy kundërshtarë përdorin mënyra të ngjashme të luftimit, avantazhi material zakonisht i shkon palës më të fuqishme. Por kur pala më e dobët përdor një strategji krejt tjetër, ajo mund ta reduktojë ndjeshëm efektin e superioritetit material të kundërshtarit.
Ky është një parim me rëndësi të jashtëzakonshme për të kuptuar luftërat bashkëkohore.
Fuqia e madhe mund të fitojë betejën, por strategjia asimetrike mund ta pengojë atë të fitojë luftën. Shembull i kësaj është lufta në Vietnam.
SHBA-ja: epërsi e padiskutueshme, por objektiv politik më kompleks
Në përballjen me Iranin, Shtetet e Bashkuara kanë epërsi të jashtëzakonshme në pothuajse çdo kategori klasike ushtarake.
SHBA-ja dhe Rusia kanë epërsi në aviacion, flotë, armë precize, inteligjencë, satelitë, luftë elektronike, komandim dhe kontroll, logjistikë dhe kapacitete për operacione në distanca të mëdha.
Por këtu shfaqet një dallim themelor:
Dominimi ushtarak nuk është i njëjtë me fitoren strategjike.
Shkatërrimi i objektivave ushtarake të Iranit dhe Ukrainës mund të dobësojë kapacitetet e tyre, por nuk garanton automatikisht ndryshimin e sjelljes politike të Teheranit dhe Kievit.
Një luftë fillon me objektiva politike dhe përfundon vetëm kur këto objektiva realizohen, negociohen ose braktisen.
Pikërisht këtu qëndron sfida e luftës asimetrike.
Strategjia iraniane dhe ukrainase: të mos luftojnë sipas rregullave amerikane dhe ruse
Irani dhe Ukraina nuk mund dhe nuk kanë nevojë të konkurrojnë me SHBA-në dhe Rusinë në të njëjtën mënyrë.
Teherani dhe Kievi e dinë se nuk mund ta mposhtin SHBA-në dhe Rusinë në një përballje klasike ajrore apo detare. Për këtë arsye, avantazhin e tyre e kërkojnë në fusha të tjera.
Qëllimi kryesor nuk është shkatërrimi i fuqisë amerikane apo ruse, por rritja e kostos së përdorimit të saj.
Kjo mund të arrihet përmes ruajtjes së kapaciteteve të kundërgoditjes, përdorimit të raketave dhe dronëve, presionit mbi objektivat amerikane dhe aleatët e saj në rajon, si dhe mbi forcat ruse në Ukrainë, duke krijuar pasiguri që e bëjnë më të komplikuar planifikimin amerikan dhe rus.
Në një konflikt të tillë, çdo ditë shtesë e luftës mund të ketë rëndësi strategjike.
Gjeografia – avantazh që nuk matet me numër avionësh
Një nga instrumentet më të rëndësishme të Iranit dhe Ukrainës është pozita gjeografike.
Ngushtica e Hormuzit, në luftën SHBA–Iran, është një nga nyjet më të rëndësishme të sistemit energjetik botëror. Pozita e Iranit pranë këtij korridori i jep Teheranit mundësinë për të ushtruar presion jo vetëm mbi kundërshtarin e drejtpërdrejtë, por edhe mbi ekonominë rajonale dhe tregjet globale.
Kjo është një karakteristikë tipike e konfliktit asimetrik: një kapacitet relativisht i kufizuar mund të krijojë pasoja shumë më të mëdha nëse përdoret kundër një objektivi me rëndësi strategjike globale.
Kështu, gjeografia shndërrohet në shumëfishues të fuqisë.
Koha si armë strategjike
Në luftën asimetrike, koha mund të jetë po aq e rëndësishme sa armët.
Një fuqi e madhe zakonisht kërkon një konflikt të shkurtër, me objektiva të qarta dhe rezultat të shpejtë. Pala më e dobët mund të ketë interes të kundërt: ta zgjasë konfliktin, siç është rasti me luftën Rusi–Ukrainë.
Sa më gjatë të zgjasë lufta, aq më shumë shtohen kostot financiare dhe ushtarake, konsumohet municioni, rritet presioni mbi rezervat strategjike dhe shtohen pyetjet politike mbi qëllimin dhe përfundimin e konfliktit.
Në këtë pikë, lufta zhvendoset gradualisht nga pyetja:
“Kush është më i fuqishëm?”
në pyetjen:
“Kush mund të rezistojë më gjatë?”
Kjo është një ndryshim fundamental në logjikën e konfliktit.
Dronët, raketat dhe ekonomia e luftës
Një tjetër karakteristikë e luftës bashkëkohore është përplasja ndërmjet kostos së armës sulmuese dhe kostos së mbrojtjes.
Nëse një sistem relativisht i lirë detyron kundërshtarin të përdorë një interceptor shumë më të shtrenjtë, krijohet një presion ekonomik edhe në rastin kur sulmi neutralizohet.
Prandaj, lufta moderne nuk duhet analizuar vetëm me pyetjen se sa objektiva janë shkatërruar.
Duhet të analizojmë edhe:
Sa ka kushtuar mbrojtja?
Sa municion është konsumuar?
Sa shpejt mund të zëvendësohet?
Çfarë efekti ka kjo mbi gatishmërinë për konfliktet e ardhshme?
Këto pyetje janë veçanërisht të rëndësishme për një fuqi globale që duhet të ruajë kapacitete për më shumë se një teatër operacionesh.
Lufta psikologjike dhe vullneti politik
Në luftën asimetrike, objektivi nuk është gjithmonë ushtria e kundërshtarit.
Objektiv mund të jetë edhe vullneti politik për të vazhduar luftën.
Një shtet demokratik është veçanërisht i ndjeshëm ndaj opinionit publik, kostove ekonomike dhe humbjeve njerëzore. Pala kundërshtare mund të përpiqet ta shfrytëzojë këtë realitet përmes luftës informative dhe psikologjike.
Në këtë aspekt, fitorja nuk përcaktohet vetëm nga ajo që ndodh në fushën e betejës, por edhe nga ajo që ndodh në shoqërinë e kundërshtarit.
Kur kostoja politike e vazhdimit të luftës bëhet më e madhe se përfitimi i pritshëm strategjik, edhe fuqia më e madhe mund të detyrohet të rishikojë objektivat e saj.
Nga konflikti asimetrik te lufta hibride
Lufta moderne është bërë edhe më komplekse, sepse konflikti asimetrik ndërthuret me luftën hibride.
Operacionet ushtarake mund të zhvillohen paralelisht me sulme kibernetike, dezinformim, luftë elektronike, presion ekonomik, operacione psikologjike dhe ndikim politik.
Kjo do të thotë se fronti i luftës nuk është më vetëm një vijë në hartë.
Fronti mund të jetë një bazë ushtarake, një rrjet kompjuterik, një treg energjetik, një platformë informative, një opinion publik apo një korridor detar.
Kjo e bën luftën e shekullit XXI shumë më të paparashikueshme.
Mësimi strategjik për fuqitë e mëdha
Për SHBA-në, Rusinë, por edhe për çdo fuqi tjetër të madhe ushtarake, mësimi është i qartë:
Epërsia teknologjike duhet të shoqërohet me një strategji që përshtatet me natyrën e kundërshtarit.
Nuk mjafton të kesh avionë më të avancuar, raketa më precize apo sisteme më të sofistikuara të inteligjencës.
Duhet të dish çfarë lloj lufte po zhvillon kundërshtari.
Nëse pala më e fuqishme kërkon një luftë klasike, ndërsa pala më e dobët zhvillon luftë të zgjatur, hibride dhe asimetrike, atëherë raporti fillestar i forcave nuk e përcakton domosdoshmërisht përfundimin.
Përfundim
Përballja SHBA–Iran dhe lufta Rusi–Ukrainë tregojnë edhe një herë se epërsia ushtarake dhe fitorja strategjike janë dy koncepte të ndryshme.
Një shtet mund të dominojë në ajër, në det dhe në teknologji, por kjo nuk do të thotë automatikisht se mund ta detyrojë kundërshtarin të pranojë një zgjidhje politike.
Në luftën asimetrike, pala më e dobët nuk kërkon domosdoshmërisht të jetë më e fuqishme. Ajo kërkon ta bëjë fuqinë e kundërshtarit më pak efektive, më të kushtueshme dhe politikisht më të vështirë për t’u përdorur.
Prandaj, koncepti i fitores në shekullin XXI duhet rishikuar.
Fitorja nuk është vetëm aftësia për të shkatërruar objektivat e kundërshtarit. Fitorja është aftësia për të realizuar objektivin politik për të cilin u përdor forca ushtarake.
Dhe pikërisht këtu qëndron paradoksi i luftës asimetrike:
I forti mund të fitojë betejat, por i dobëti mund ta pengojë të fitojë luftën.
Kjo është arsyeja pse lufta asimetrike përballë epërsisë ushtarake mbetet një nga sfidat më të mëdha të artit ushtarak dhe të strategjisë së sigurisë në shekullin XXI.
