Demokracia përtej ndërrimit të sistemit

Opinione

Demokracia përtej ndërrimit të sistemit

Nga: Nexhmedin Shehu Më: 18 tetor 2026 Në ora: 17:12
Nexhmedin Shehu

Lëvizjet për çlirim nga diktaturat komuniste dhe regjimet autokratike në fund të shekullit të kaluar u ushqyen nga shpresa për demokraci, liri dhe mirëqenie. Qytetarët kërkonin një rend ku zhvillimi të mos diktohej nga një qendër e vetme pushteti, por të mbështetej në nismën e lirë, pluralizmin dhe mundësitë që krijon një shoqëri e hapur.

Megjithatë, në shumë prej këtyre vendeve, pritshmëritë nuk u përmbushën plotësisht. Një nga shkaqet ishte se ndryshimi i rendit politik nuk u shoqërua me një ndryshim po aq të thellë të kulturës së pushtetit. Struktura të reja, ndonëse të pajisura me legjitimitet zgjedhor, riprodhuan mendësi dhe praktika të vjetra: përqendrimin e autoritetit, nënshtrimin e institucioneve dhe trajtimin e shtetit si pronë të pushtetmbajtësve.

Kështu, në raste të caktuara, forma demokratike mbuloi një përmbajtje ende autoritare. Zgjedhjet ndryshuan bartësit e pushtetit, por jo domosdoshmërisht marrëdhënien e pushtetit me qytetarin.

Prandaj, përballja e vazhdueshme në shoqëritë paskomuniste duhet kuptuar si përballje ndërmjet dy prirjeve: asaj që e vendos pushtetin nën kontrollin e qytetarëve dhe ligjit, dhe asaj që kërkon ta vendosë shoqërinë nën kontrollin e pushtetit.

Kjo nuk e mohon rolin e shtetit. Demokracia ka nevojë për një shtet funksional, të aftë të zbatojë ligjin, të mbrojë të drejtat dhe t’i shërbejë interesit publik. Por autoriteti i tij duhet të kufizohet nga Kushtetuta, ndarja e pushteteve, drejtësia e pavarur dhe llogaridhënia ndaj qytetarëve. Legjitimiteti i fituar në zgjedhje nuk është autorizim për pushtet të pakufizuar.

Për mua, thellimi i demokracisë është rruga e domosdoshme për të dalë nga ky rreth vicioz. Megjithatë, ai kërkon më shumë se zgjedhje: kërkon institucione të qëndrueshme, qytetari aktive dhe një kulturë politike që e pranon kufizimin e pushtetit.

A mund të arrihet kjo njëherë e përgjithmonë? Jo. Asnjë rend demokratik nuk është i siguruar përgjithmonë nga prapakthimi. Jeta shoqërore prodhon vazhdimisht interesa të ndryshme dhe përpjekje për të fituar më shumë ndikim e pushtet. Rreziku lind kur «interesi im», i partisë apo i grupit, vendoset mbi ligjin, të drejtat e të tjerëve dhe të mirën e përbashkët.

Prandaj demokracia mbetet një arritje që duhet mbrojtur, ushtruar dhe përmirësuar vazhdimisht.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat