Ligji për Specialen nuk e ndihmon katërshen, por e dëmton Kosovën

Editorial

Ligji për Specialen nuk e ndihmon katërshen, por e dëmton Kosovën

Nga: bota sot Më: 5 nëntor 2026 Në ora: 19:59
Fotoilustrim: Flamujt e Kosovës, SHBA-së dhe BE-së – aleanca që Kosova nuk duhet ta vërë në rrezik.

Ligji që u premtoi shpëtim ish-drejtuesve të UÇK-së në Hagë rrezikon tani ta kthejë Kosovën pas në rrugën drejt BE-së, pa u dhënë atyre atë që premtoi.

Komisionerja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, paralajmëroi të mërkurën në Bruksel se ndryshimet që Kuvendi i Kosovës u bëri ligjit për Dhomat e Specializuara rrezikojnë të minojnë çdo përparim të vendit drejt BE-së. Po atë ditë, raporti vjetor i Komisionit Evropian shkroi se këto ndryshime ngrenë shqetësime serioze për angazhimet ndërkombëtare të Kosovës. Ligji tani ndodhet sërish në Kuvend, i kthyer për rishqyrtim. Ky është momenti kur deputetët mund ta ndreqin një gabim të bërë në nxitim, pa e braktisur kauzën që thonë se duan ta mbrojnë.

Teza e këtij editoriali është e thjeshtë: mbrojtja e luftës çlirimtare të UÇK-së dhe e të drejtës së katërshes së dënuar në Hagë për një proces të drejtë është kauzë legjitime. Por ligji i miratuar më 6 tetor nuk i shërben asaj kauze. Ai e dëmton shtetin, i dëmton aleancat tona dhe, me shumë gjasë, nuk do t’i ndihmojë as vetë ish-drejtuesit e UÇK-së.

Si arritëm këtu

Më 16 shtator, gjykata në Hagë shpalli aktgjykimin e shkallës së parë: Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 dhe Rexhep Selimi me 13 vjet. Aktgjykimi nuk është i formës së prerë dhe mbrojtja ka paralajmëruar ankesa. Reagimi në Kosovë ishte emocional dhe i kuptueshëm. Por pas protestave, PDK-ja propozoi ndryshime ligjore që e kufizojnë juridiksionin e gjykatës vetëm te akuzat e raportit të Dick Martyt të vitit 2011, e ngushtojnë periudhën kohore, i vendosin dënimeve tavan prej 15 vjetësh, lejojnë mbajtjen e dënimit në Kosovë dhe faljen presidenciale. Ligji kaloi me 88 vota, me mbështetjen edhe të Vetëvendosjes, ndonëse vetë kryeministri Albin Kurti i quajti ndryshimet të nxituara.

Më 22 tetor, presidentja Justina Shiroka Pula e ktheu ligjin në Kuvend, me kërkesë të vetë PDK-së. Sipas Kushtetutës, kjo mund të ndodhë vetëm një herë. Nëse Kuvendi e rimiraton me të paktën 61 vota, ligji konsiderohet i shpallur. PDK-ja thotë se rishqyrtimi pritet të përfundojë brenda katër javësh. Nëse ndryshimet nuk sigurojnë 61 vota, mbetet në fuqi ligji ekzistues, ndërsa proceset në Hagë vazhdojnë pa ndërprerje.

Argumenti i parë: Kosova po shkel fjalën e vet

Gjykata Speciale nuk u imponua nga jashtë pa pëlqimin tonë. Ajo u themelua mbi një shkëmbim letrash të vitit 2014 mes presidentes Atifete Jahjaga dhe shefes së diplomacisë evropiane Catherine Ashton, dhe mbi ndryshimin kushtetues që Kuvendi i Kosovës e votoi vetë në vitin 2015, me mbështetjen e drejtpërdrejtë të SHBA-së dhe të BE-së. Në ato letra Kosova u zotua se do ta konsultonte BE-në për çdo ndryshim që prek mandatin e gjykatës. Gjykata ka deklaruar se nuk është konsultuar. Mund të mos na pëlqejë ky angazhim, por një shtet që kërkon njohje, anëtarësim dhe besim nga aleatët nuk mund të ndryshojë rregullat e lojës në mes të procesit gjyqësor.

Argumenti i dytë: ligji premton më shumë sesa mund të japë

Ligji u shit si zgjidhje për katërshen. Në fakt, shumë nga dispozitat e tij janë të dyshimta edhe në letër. Ligji për faljen në Kosovë përjashton disa krime ndërkombëtare, ndërsa Kodi Penal i radhit krimet e luftës pikërisht në këtë kategori. Pra, falja presidenciale mund të mbetet premtim bosh. Gjykata, nga ana e saj, thekson se mandati i saj mbështetet në shkëmbimin e letrave, në Kushtetutë dhe në ligjin themelues. Edhe nëse rimiratohet, ligji mund të sfidohet në Gjykatën Kushtetuese. Vetë partia në pushtet ka shprehur skepticizëm se ligji do të ketë efektin e premtuar. Kur ata që e votojnë nuk besojnë në të, familjet e të dënuarve dhe qytetarët që dolën në protestë meritojnë të vërtetën, jo shpresa të rreme.

Argumenti i tretë: kostoja strategjike vjen në momentin më të keq

Kosova mbetet i vetmi vend i Ballkanit Perëndimor pa status kandidati në BE, ndonëse aplikoi në dhjetor 2022. Pesë shtete anëtare ende nuk e njohin pavarësinë tonë. Masat ndëshkuese që BE-ja vendosi në vitin 2023 janë hequr, por besimi i rifituar është ende i brishtë. Në Serbi, pas rënies së Vuçiqit, Brukseli po i flet qeverisë së ardhshme për një fillim të ri. Këto ditë, kryeministri Edi Rama paralajmëroi në Bruksel se udhëheqja e re në Beograd nuk ka ndër mend ta njohë Kosovën. Pikërisht tani Prishtina ka nevojë të paraqitet si pala që respekton marrëveshjet dhe sundimin e ligjit. Ky ligj i jep Beogradit argumentin e gatshëm se Kosova nuk përballet me drejtësinë. Edhe në Uashington, ku pas zgjedhjeve të mesmandatit Kosova duhet të ruajë miqësinë me të dyja partitë, një konflikt me një gjykatë që u ndërtua me mbështetjen amerikane nuk është kartëvizita që na duhet.

Argumenti i katërt: ka rrugë më të mira për ta mbrojtur të vërtetën

Lufta e UÇK-së ishte luftë e drejtë kundër një regjimi që kreu spastrim etnik dhe masakra. Kjo e vërtetë nuk mbrohet me ndryshime ligjore të njëanshme, por me argumente. Procesi i ankesës është ende i hapur dhe aty duhet të përqendrohet energjia juridike. Shteti mund dhe duhet të ndihmojë mbrojtjen e të akuzuarve, siç e parashikon edhe projektbuxheti i vitit 2027. Diplomacia e Kosovës duhet të insistojë që të njëjtat standarde drejtësie të vlejnë për krimet e forcave serbe, për të pagjeturit, dhe për sulmin në Banjskë, për të cilin Millan Radoiçiq ka marrë përsipër përgjegjësinë, por nuk i është dorëzuar ende drejtësisë. Nëse ka shqetësime legjitime, si mbajtja e dënimeve në Kosovë apo kushtet e paraburgimit, ato duhet të ngrihen në konsultim me BE-në dhe SHBA-në, jo në kundërshtim me to.

Kundërargumenti: po sovraniteti?

Përkrahësit e ligjit thonë se Kuvendi është sovran dhe se gjykata ka të meta serioze: procese të gjata, paraburgime shumëvjeçare dhe një fokus që duket i njëanshëm. Këto shqetësime nuk duhen injoruar. Por sovraniteti nuk do të thotë vetëm të drejtën për të vendosur; ai përfshin edhe përgjegjësinë për të mbajtur fjalën e dhënë. Shtetet serioze nuk e ushtrojnë sovranitetin duke mohuar angazhimet që i kanë marrë vetë. Dhe kritikat ndaj gjykatës fitojnë peshë kur ngrihen në sallën e gjyqit dhe në tryezat diplomatike, jo kur Kuvendi tenton t’ia ndryshojë rregullat gjykatës pasi ajo ka dhënë aktgjykimin.

Përgjegjësia e politikës

Kjo histori nuk flet mirë për asnjërën nga partitë kryesore. PDK-ja e propozoi ligjin dhe pastaj vetë kërkoi rishqyrtimin e tij. Vetëvendosja e votoi, duke shprehur njëkohësisht dyshime për efektet e tij. Të dyja luajtën me emocionet e qytetarëve në një çështje që prek kujtesën e luftës dhe fatin e njerëzve konkretë. Rishqyrtimi u jep atyre një mundësi të rrallë për ta ndrequr këtë.

Kuvendi duhet ta përdorë këtë afat jo për ta rimiratuar ligjin në heshtje, por për ta hequr atë nga rendi i ditës ose për ta rishkruar plotësisht në konsultim me BE-në dhe SHBA-në. E vërteta për luftën çlirimtare është shumë e çmuar për t’u mbrojtur me ligje që rrezikojnë të rrëzohen si në Gjykatën Kushtetuese, ashtu edhe në tryezat e aleatëve. Kosova e fitoi lirinë me sakrificën e UÇK-së dhe me ndërhyrjen vendimtare të NATO-s nën udhëheqjen amerikane. Të vërtetën e asaj lufte do ta mbrojë më mirë duke qëndruar brenda kësaj aleance, jo duke u përplasur me të.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat