Protesta në Tiranë fitoi sheshin, tani duhet të fitojë besimin

Editorial

Protesta në Tiranë fitoi sheshin, tani duhet të fitojë besimin

Nga: bota sot Më: 2 nëntor 2026 Në ora: 20:19
Fotoilustrim

Të dielën në mbrëmje, në ditën e 20-të radhazi, të rinjtë marshuan sërish nga Ministria e Arsimit drejt Kryeministrisë, pa asnjë incident. Një ditë më parë, po në ato rrugë, kishte gurë, molotovë e autobotë uji. Në të njëjtën fundjavë, në studiot televizive, partitë nisën të flasin për kandidatët e 9 majit 2027. Protesta që po trondit Shqipërinë ka arritur në kryqëzimin e saj: ose do të bëhet alternativë politike e qartë dhe e pastër nga dhuna, ose do t’i lërë Edi Ramës pikërisht atë që i duhet për të mbijetuar.

Lëvizja që nisi në maj në Zvërnec, kundër rrethimit me gardh pranë lagunës së Nartës për një resort luksoz, është rritur shumë përtej shkakut të saj fillestar. Që në qershor ajo formuloi pesë kërkesa: dorëheqjen e Ramës dhe të kabinetit, një qeveri teknike jopartiake për dymbëdhjetë muaj, kushtetutë e reformë zgjedhore me kufizim mandatesh për kryeministrin, shfuqizimin e ligjeve të diskutueshme për zonat e mbrojtura dhe investimet strategjike, si dhe një “kontratë të re shoqërore” mes qytetarit dhe shtetit. Që nga 13 tetori, protesta u përshkallëzua në rrugët e Tiranës dhe u shtri në qytete të tjera.

Teza e këtij editoriali është e thjeshtë: protesta ka fituar argumentin moral për llogaridhënien, por do ta humbasë nëse e lë molotovin të flasë në emër të saj dhe nëse nuk e kthen zemërimin në alternativë të organizuar. Ndërkohë, përgjegjësia më e madhe mbetet te ai që qeveris.

Sheshi refuzoi të dy pronarët e vjetër

Ngjarja më domethënëse e 31 tetorit nuk ishin përplasjet, por një skenë para Ministrisë së Arsimit. Kur disa deputetë të Partisë Demokratike erdhën me një marsh të tyre, studentët i pritën me thirrjen “Rama në burg, Berisha në burg” dhe u kërkuan të largoheshin. Deputetët u tërhoqën dhe ua liruan rrugën protestuesve.

Kjo duhet lexuar me kujdes nga të gjithë. Brezi që mban sheshin nuk e sheh opozitën tradicionale si shpëtimtare, por si pjesë të të njëjtit sistem që e ka mbajtur Shqipërinë peng të dy emrave për më shumë se tri dekada. Ky është njëkohësisht forca dhe dobësia e lëvizjes: forca, sepse askush nuk mund ta përvetësojë lehtë; dobësia, sepse pa strukturë, pa emra të besueshëm dhe pa program, zemërimi shuhet ose keqpërdoret.

Shenjat e para të kalimit nga sheshi te kutia e votës janë të dukshme. Lëvizja Bashkë njoftoi se kryetari i saj, Arlind Qori, do të jetë kandidat për Bashkinë e Tiranës, duke e lënë të hapur bashkëpunimin me kusht të qartë: “bashkëpunim po, por pa Sali Berishën”. Edhe Partia Mundësia deklaroi se kandidati për kryetar bashkie “mund të dalë edhe nga protesta”. Këto janë hapa të parë, jo garanci. Por ato tregojnë se energjia e rrugës po kërkon rrugën institucionale.

Dhuna është dhurata më e madhe për pushtetin

Askush që e do Shqipërinë nuk mund ta justifikojë hedhjen e molotovëve ndaj policëve, djegien e ndërtesave apo sulmet ndaj ministrive. Nuk ka kauzë që fiton kur gurët e trotuarit kthehen në argument. Çdo shishe e ndezur në Bulevard i jep qeverisë pretekstin për ta paraqitur protestën si trazirë dhe për t’ua mbyllur gojën mijëra qytetarëve që e mbështesin paqësisht.

Megjithatë, as shteti nuk mund të fshihet pas dhunës së një pakice. Raportimet për një protestues që humbi syrin nga një plumb gome, për një gazetar të goditur nga spërkatësi me piper dhe për ndalime masive janë alarm serioz. Avokati i Popullit kërkoi hetim për ndërhyrjen e policisë më 31 tetor, me kërkesë për verifikimin e arsyeve të ndalimit të nëntë personave, katër prej tyre të mitur, dhe identifikimin e efektivëve sipas numrave në uniformë. Kjo është pikërisht qasja e duhur: proporcionalitet, transparencë dhe përgjegjësi individuale, si për protestuesin që hedh molotov, ashtu edhe për policin që kapërcen ligjin.

Uashingtoni nuk po kërkon “duar të huaja”, po kërkon llogari

Kryeministri Rama e ka përshkruar lëvizjen si “luftë hibride” dhe ka fajësuar duar të huaja që, sipas tij, nuk e duan Shqipërinë në Bashkimin Evropian. Por zëri më i fortë që ka ardhur nga jashtë nuk mbështet këtë narrativë. Më 28 tetor, kongresmenët republikanë Joe Wilson dhe Keith Self, ky i fundit kryetar i Nënkomitetit për Evropën në Dhomën e Përfaqësuesve, i shkruan Sekretarit të Shtetit, Marco Rubio. Ata kërkuan që zyrtarët shqiptarë për të cilët ka informacion të besueshëm për korrupsion të rëndë të shqyrtohen për shpallje publike dhe kufizime vizash, si dhe pyetën nëse Ambasada amerikane po punon për mbrojtjen e protestuesve dhe gazetarëve. Kongresmenët kërkuan përgjigje deri më 5 nëntor.

Letra kërkon gjithashtu informacion për rastin e ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku, për të cilën prokuroria kërkoi që në dhjetor 2025 heqjen e imunitetit për arrestim, në lidhje me akuzat për ndërhyrje në tenderët e rrugëve. Kuvendi me shumicë socialiste nuk e ka lejuar arrestimin, ndërsa Rama e ka quajtur kërkesën antikushtetuese. Kjo është zemra e problemit. Shqipëria ndërtoi me mbështetjen e drejtpërdrejtë amerikane reformën në drejtësi dhe SPAK-un. Kur maxhoranca bllokon prokurorët e pavarur, ajo nuk mbron kushtetutën, por e zbraz nga brendia vetë reformën që i dha vendit besueshmëri ndërkombëtare.

Për lexuesit e këtij portali, mesazhi duhet të jetë i qartë: aleanca me Shtetet e Bashkuara nuk është aleancë me një qeveri apo me një kryeministër. Është aleancë me institucionet, me shtetin ligjor dhe me qytetarin. Kur Kongresi amerikan pyet për korrupsionin në Tiranë, ai nuk po ndërhyn kundër Shqipërisë; po kërkon që partneri të jetë i besueshëm.

Kundërargumenti: mandati i votës

Mbrojtësit e qeverisë kanë një argument që duhet marrë seriozisht. Rama fitoi zgjedhjet parlamentare vetëm një vit e gjysmë më parë. Në demokraci, qeveritë nuk rrëzohen nga sheshet, por nga votat. Një qeveri teknike e paqartë, e kërkuar nga një lëvizje pa udhëheqës të zgjedhur, mund të sjellë më shumë kaos sesa zgjidhje, sidomos kur Shqipëria synon të përmbyllë negociatat me BE-në.

Pjesa e parë e këtij argumenti është e drejtë: rruga përfundimtare është vota, dhe pikërisht për këtë 9 maji 2027 duhet parë si provë e madhe e kësaj lëvizjeje. Por mandati i votës nuk është licencë për imunitet. Një qeveri e zgjedhur ka detyrimin të lejojë drejtësinë të punojë, të respektojë të drejtën e tubimit dhe të përgjigjet për ligjet që ndryshojnë statusin e zonave të mbrojtura në favor të investitorëve. Të tallësh protestën në rrjete sociale, siç bëri Rama pas 31 tetorit, nuk është dialog. Dialogu fillon me një akt konkret: heqjen e mbrojtjes politike për zyrtarët e kërkuar nga prokuroria.

Çfarë duhet të ndodhë tani

Protesta ka nevojë të zgjedhë mes zemërimit dhe ndikimit. Rruga e ndikimit kërkon distancim publik e të prerë nga dhuna, emra të besueshëm që marrin përgjegjësi, një platformë që shkon përtej “ik Rama” dhe gatishmëri për të garuar në zgjedhje me rregulla të ndershme. Opozita tradicionale duhet të pranojë se nuk është pronare e sheshit. Qeveria duhet të kuptojë se nuk mund ta qeverisë Shqipërinë me ironi, plumba gome dhe teza për komplote të huaja.

Diaspora jonë në Gjermani, Zvicër e gjetiu e njeh mirë se si funksionon një shtet ku ligji vlen njësoj për ministrin dhe për qytetarin. Këtë standard po kërkojnë sot të rinjtë në Tiranë. Ata nuk duhet të lihen vetëm, por as nuk duhet të lejojnë që kauza e tyre të rrëmbehet nga dhuna apo nga pazaret e politikës së vjetër. Shqipëria nuk ka nevojë për një revolucion të zjarrit. Ka nevojë për një rotacion të ndershëm pushteti, për drejtësi që nuk ndalet te dera e Kuvendit dhe për qeveritarë që e kuptojnë se aleati amerikan nuk fal korrupsionin.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat