Lugina voton nesër: pjesëmarrja është përgjigjja ndaj pasivizimit

Editorial

Lugina voton nesër: pjesëmarrja është përgjigjja ndaj pasivizimit

Nga: bota sot Më: 7 nëntor 2026 Në ora: 19:57
Fotoilustrim

Nesër, të dielën më 8 nëntor, 37.759 shqiptarë të regjistruar në Preshevë, Bujanoc e Medvegjë kanë të drejtë të zgjedhin Këshillin Kombëtar Shqiptar, institucionin që për katër vitet e ardhshme do të flasë në emër të tyre për shkollën, tekstin shkollor, kulturën, informimin dhe përdorimin zyrtar të gjuhës shqipe në Serbi. Në garë janë katër lista me 107 kandidatë për 29 ulëse. Zgjedhje të vogla në letër, por me peshë të madhe: në Luginë, ku shteti serb vazhdon t’i fshijë shqiptarët nga regjistrat përmes pasivizimit të adresave, çdo votë është edhe një dëshmi se ata janë ende aty.

Pjesëmarrja masive nesër nuk është akt besnikërie ndaj Beogradit. Ajo është mjeti më i drejtpërdrejtë që kanë shqiptarët e Luginës për të forcuar përfaqësimin e tyre institucional. Por barra nuk bie vetëm mbi votuesit: ajo bie po aq mbi Prishtinën, Tiranën, diasporën dhe vetë partitë e Luginës.

Numrat kanë dhënë mësimin

Pas regjistrimit të popullsisë së vitit 2022, në të cilin shqiptarët e Luginës morën pjesë, Këshilli Kombëtar Shqiptar kthehet në 29 anëtarë, pas më shumë se një dekade me vetëm 15. Kjo nuk erdhi si dhuratë nga Beogradi; erdhi sepse shqiptarët u numëruan. Kur shqiptarët mungojnë në numërim, përfaqësimi i tyre dobësohet.

Një mësim të ngjashëm dhanë edhe zgjedhjet parlamentare të Serbisë më 25 tetor, edhe pse ato janë mekanizëm tjetër përfaqësimi: aty zgjidhen deputetët në Beograd, ndërsa nesër zgjidhet organi që menaxhon arsimin e kulturën shqipe. Sipas rezultateve të raportuara, Koalicioni Shqiptar, me tetë parti në një listë, mori 27.607 vota dhe dy mandate. Në vitin 2020, një listë shqiptare kishte fituar tre mandate me më pak vota. Arsyeja: pjesëmarrja në Serbi këtë herë ishte rekord, mbi 65 për qind, dhe çdo mandat kushtoi më shumë. Logjika vlen për të dyja zgjedhjet: sa më e ulët dalja e shqiptarëve, aq më e dobët pesha e tyre.

Pasivizimi: fshirje me vulë administrative

Problemi qendror i Luginës nuk është mungesa e interesit, por një praktikë administrative që godet në mënyrë disproporcionale shqiptarët, sidomos ata që punojnë në Gjermani, Zvicër apo në Kosovë. Pasivizimi i adresës mund ta vështirësojë marrjen e dokumenteve, qasjen në shërbime dhe ushtrimin e të drejtave qytetare, përfshirë votën. Komiteti i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut në Serbi e ka quajtur këtë praktikë spastrim etnik me mjete administrative.

Kjo nuk është më vetëm ankesë e shqiptarëve. Në raportin për Serbinë, të publikuar më 4 nëntor, Komisioni Evropian i kërkon Beogradit të adresojë shqetësimet për procedurën e pasivizimit dhe t’i bëjë mekanizmat e ankesës më të qartë e më efektivë. I njëjti raport nuk sheh përparim të matshëm në përfaqësimin e shqiptarëve në institucionet shtetërore.

Duhet thënë qartë: pjesëmarrja nuk ua rikthen automatikisht adresat të pasivizuarve. Por ajo forcon përfaqësimin që duhet të kërkojë ndalimin e kësaj praktike dhe mbrojtjen juridike të të prekurve, në Beograd, në Bruksel e në Strasburg.

Për lexuesit tanë në diasporë kjo nuk është temë e largët. Shumë familje të Luginës kanë dikë në Mynih, Cyrih apo Bazel, dhe pikërisht emigrimi përdoret si pretekst për fshirjen e adresave. Diaspora mund të ndihmojë duke i inkurajuar të afërmit të verifikojnë statusin e adresës dhe të votojnë, si dhe duke e çuar çështjen te deputetët e vendeve ku jeton.

Beogradi i ri dhe testi i vjetër

Rënia e Aleksandar Vuçiqit më 25 tetor ngjalli shpresë për një Serbi tjetër. Ajo shpresë nuk duhet të jetë naive: lëvizja studentore që fitoi zgjedhjet e quajti Kosovën, në memorandumin e majit, pjesë të patjetërsueshme të Serbisë. Një qeveri më pak autoritare nuk do të jetë automatikisht më e drejtë ndaj shqiptarëve të Luginës.

Prandaj, një Këshill i dalë nga pjesëmarrje e lartë ka më shumë legjitimitet për t’u kërkuar përgjigje Beogradit dhe partnerëve ndërkombëtarë, përfshirë Uashingtonin e Brukselin: për njohjen e diplomave, tekste shkollore pa vonesë dhe zbatimin e premtimeve për integrim që nga Marrëveshja e Konçulit e vitit 2001. Në nivelin parlamentar, ka edhe një asimetri që SHBA-ja dhe BE-ja duhet ta shtrojnë: serbët në Kosovë kanë dhjetë ulëse të garantuara në Kuvendin me 120 deputetë, ndërsa shqiptarët në Serbi nuk kanë asnjë ulëse të garantuar në Kuvendin me 250 deputetë.

Kompetenca të kufizuara, përgjegjësi konkrete

Kundërargumenti më serioz vjen nga vetë Lugina: Këshilli ka kompetenca të ngushta, mandatet e shqiptarëve kanë sjellë pak dobi konkrete, dhe paratë e Kosovës për Luginën nuk janë shfrytëzuar mjaftueshëm. Kreu i Alternativës për Ndryshim, Visar Memeti, ka kritikuar pikërisht përdorimin e pakët të fondeve milionëshe nga Qeveria e Kosovës.

Kjo kritikë meriton përgjigje, por përgjigjja nuk është bojkoti. Bojkoti i regjistrimit të vitit 2011 u pasua nga më shumë se një dekadë me një këshill prej vetëm 15 anëtarësh. Përgjigjja e drejtë është pjesëmarrja e lartë dhe pastaj llogaridhënia e rreptë: kush fiton nesër duhet të publikojë çdo projekt, çdo shpenzim dhe çdo rezultat. Kreu aktual, Enkel Rexhepi, përmend tekstet falas për 3.686 nxënës. Mirë, por votuesit kanë të drejtë të kërkojnë më shumë.

Edhe Prishtina duhet të bëjë më shumë se thirrjet në prag të zgjedhjeve. Albin Kurti ftoi shqiptarët të votojnë “lirshëm e sipas bindjes suaj” dhe premtoi vazhdimin e mbështetjes me tekste, bursa e financim kulturor. Kjo mbështetje duhet të jetë e vazhdueshme, transparente, e koordinuar me Tiranën dhe e pavarur nga lidhjet partiake. Shqipëria, nga ana e saj, nuk mund të mbetet spektatore për një çështje që BE-ja e ka vënë tashmë në raportin e saj.

Një votë kundër fshirjes

Nesër nuk zgjidhet fati i Ballkanit. Por Lugina mund t’i tregojë Beogradit të ri se shqiptarët atje nuk janë statistikë që mund të pasivizohet. Thirrja jonë është e qartë: dilni e votoni, për cilëndo listë që e besoni. Dhe ditën e hënë, kush të fitojë, duhet të dijë se ka marrë mandat për punë dhe llogari, jo për ceremoni.

comment Për komente lëvizni më poshtë
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat