Beogradi në dialog strategjik me Uashingtonin, Prishtina ende jashtë derës

Editorial

Beogradi në dialog strategjik me Uashingtonin, Prishtina ende jashtë derës

Më: 27 tetor 2026 Në ora: 19:59
Fotoilustrim: Marrëdhëniet Kosovë–SHBA dhe dialogu strategjik

Serbia ka që nga korriku një dialog strategjik me Shtetet e Bashkuara. Kosova, aleatja më e sinqertë e Amerikës në Ballkan, e ka të pezulluar të sajin që nga shtatori i vitit 2025. Të premten e kaluar Ambasada amerikane në Prishtinë e tha sërish qartë: dialogu rifillon kur të krijohen kushtet, përfshirë përmbushjen e zotimeve ndaj serbëve të Kosovës. Pas humbjes zgjedhore të Vuçiqit më 25 tetor, kjo nuk është më çështje protokolli, por pyetja kryesore e politikës së jashtme të Kosovës.

Një paradoks që nuk duhet të bëhet normalitet

Kur Uashingtoni e pezulloi dialogun strategjik në shtator të vitit 2025, arsyeja e deklaruar ishin shqetësimet për veprimet e qeverisë në detyrë të asaj kohe, kryesisht ndaj institucioneve paralele serbe në veri. Prishtina e lexoi atë vendim si keqkuptim të përkohshëm që do të kalonte vetë. Nuk kaloi. Në korrik të këtij viti Departamenti i Shtetit e përsëriti qëndrimin, më 13 tetor e përsëriti për Radio Evropa e Lirë dhe më 23 tetor ambasada e konfirmoi për Klan Kosovën. Tre herë radhazi, i njëjti mesazh.

Kjo nuk do të thotë se marrëdhëniet mes dy vendeve janë ndërprerë. Ambasada thekson se mbetet e angazhuar për interesat e përbashkëta, ndërsa bashkëpunimi në siguri vazhdon. Por mungon mekanizmi më i lartë politik, ai ku diskutohen prioritetet afatgjata. Ndërkohë, më 17 korrik, sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, dhe ministri serb i Jashtëm, Marko Gjuriq, nisën dialogun strategjik SHBA–Serbi, me memorandum për energjinë dhe me premtime për bashkëpunim më të thellë ushtarak. Kështu, shteti që ende nuk e njeh Kosovën, që refuzon sanksionet ndaj Rusisë dhe që nuk e ka ekstraduar organizatorin e sulmit në Banjskë, e ka funksional forumin strategjik me Uashingtonin, ndërsa Kosova jo. Ky paradoks nuk duhet pranuar si normalitet.

Humbja e Vuçiqit ndryshon llogaritë

Humbja zgjedhore e Vuçiqit është lajm i mirë për demokracinë në Serbi. Brukseli e uroi menjëherë fitoren e Listës së Studentëve, ndërsa Departamenti i Shtetit deklaroi se synon jo vetëm ta vazhdojë, por edhe ta thellojë partneritetin me deputetët e rinj. Ky ndryshim mund ta ndryshojë mënyrën si partnerët perëndimorë e vlerësojnë Serbinë, edhe pse nuk nënkupton domosdoshmërisht ndryshim të politikës së saj ndaj Kosovës.

Memorandumi i Listës së Studentëve, i publikuar në maj, e trajton Kosovën si pjesë të Serbisë, ndërsa lëvizja ka deklaruar se nuk do të vendosë sanksione ndaj Rusisë. Pikërisht për këtë arsye, zëri i Kosovës duhet të dëgjohet në Uashington tani, në muajt kur qeveria e re serbe po formohet dhe aleatët po vendosin se çfarë t’i kërkojnë asaj. Kush mungon në tryezë në këtë periudhë, rrezikon që axhenda të shkruhet pa të.

Siguria kërkon kanal politik, jo vetëm oferta

Qeveria e Kosovës ka propozuar që baza “Bondsteel” të bëhet bazë e përhershme amerikane, me ofertë financiare. Senatori Dick Durbin, gjatë vizitës në Prishtinë më 12 tetor, tha se propozimi duhet shqyrtuar seriozisht. Por analistët në Uashington paralajmërojnë se shanset janë të ulëta, sepse SHBA-ja po rishikon praninë e saj ushtarake në Evropë. Senatorja Jeanne Shaheen, mike e vjetër e Kosovës, e mirëpriti idenë e rifillimit të dialogut, por përmendi ndryshimet në administratë si pengesë.

Mesazhi është i qartë: as miqtë më të mirë në Kongres nuk mund ta zëvendësojnë marrëdhënien me ekzekutivin. Oferta për “Bondsteel” do të ketë peshë vetëm nëse vjen brenda një marrëdhënieje strategjike funksionale, jo si zëvendësim i saj.

Kundërargumenti: “Asociacioni është Republika Serbe”

Kundërshtimi kryesor është i njohur: zotimet ndaj serbëve nënkuptojnë Asociacionin e komunave me shumicë serbe, i cili, thuhet, do të ishte një Republikë Serbe në zemër të Kosovës. Përveç kësaj, Serbia nuk e ka nënshkruar Marrëveshjen bazë, nuk e ka ekstraduar Milan Radoiçiqin dhe nuk ka zbatuar detyrimet e veta. Pse duhet të paguajë vetëm Prishtina?

Shqetësimi për funksionalitetin e shtetit është legjitim dhe kërkesa për reciprocitet është e drejtë. Duhet thënë gjithashtu se deklaratat amerikane flasin për zotime ndaj serbëve të Kosovës në përgjithësi, pa e përmendur Asociacionin si kusht të vetëm. Por përgjigjja nuk është ngrirja. Gjykata Kushtetuese e Kosovës, që në vitin 2015, ka vendosur kufijtë brenda të cilëve mund të krijohet një Asociacion pa cenuar rendin kushtetues dhe karakterin unitar të shtetit. Çdo model duhet të ketë dy garanci të qarta: përputhshmëri të plotë me Kushtetutën dhe asnjë nivel të ri pushteti ekzekutiv. Brenda këtyre kufijve, Prishtina mund të marrë iniciativën dhe ta kalojë barrën e provës te Beogradi.

Për më tepër, momenti për të kërkuar reciprocitet është i favorshëm. Një qeveri e re në Beograd do të kërkojë kredi politike në Perëndim, ndërsa Kongresi amerikan, me projektligjin dypartiak që kërkon llogari nga Serbia për lidhjet me Rusinë dhe Kinën, ka treguar se nuk ia fal Beogradit asgjë automatikisht. Por këtë presion mund ta mobilizojë me autoritet vetëm një partner që ka rikthyer besimin e Uashingtonit.

Çfarë mund të bëjë Prishtina, pa hequr dorë nga parimet

Qeveria e katërt e Albin Kurtit, e votuar në shtator pas një ngërçi të gjatë institucional, ka përgjegjësinë kryesore. Por rruga e rikthimit kërkon hapa konkretë, jo deklarata. I pari: një draft statut i Asociacionit, i hartuar mbi aktgjykimin e Kushtetueses, i konsultuar me Uashingtonin dhe Brukselin para se të bëhet publik. I dyti: koordinim i rregullt diplomatik me Uashingtonin për vendimet me ndikim të rëndësishëm politik dhe të sigurisë në veri, duke ruajtur plotësisht kompetencat kushtetuese të institucioneve të Kosovës. I treti: zgjidhja e ligjit për Dhomat e Specializuara në konsultim me aleatët. Ndryshimet e 6 tetorit, që komisionerja Marta Kos i cilësoi të papranueshme dhe për të cilat Ambasada gjermane u deklarua thellësisht e shqetësuar, u kthyen në Kuvend më 22 tetor. E vërteta historike e luftës çlirimtare mbrohet me apelin ndaj vendimit për katërshen dhe me dokumentim, jo me një ligj që e vendos Kosovën përballë aleatëve. I katërti: një listë e qartë kërkesash ndaj Beogradit, nga mosbllokimi në organizata ndërkombëtare deri te ekstradimi i përgjegjësve për Banjskën, që aleatët t’ia parashtrojnë qeverisë së re serbe.

Këto hapa nuk kërkojnë asnjë lëshim nga sovraniteti. Kërkojnë që presidentja, qeveria dhe opozita të ulen rreth një strategjie të vetme për marrëdhëniet me SHBA-në.

Aleanca me Shtetet e Bashkuara nuk është kujtim nostalgjik i vitit 1999. Ajo është garancia më e fortë e sigurisë dhe e shtetësisë së Kosovës sot. Krenaria kombëtare nuk matet me numrin e herëve që i themi “jo” mikut tonë më të madh, por me aftësinë për ta mbajtur atë pranë kur Beogradi po ndryshon fytyrë. Rikthimi i dialogut strategjik duhet të jetë prioriteti numër një i Prishtinës, para çdo llogarie partiake.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat