Pak kandidatë, shumë ideologji: sfida e fundit kundër folklorit politik
Në një Kosovë ku partitë politike matin forcën me autobusë militantësh, me lista të stërmbushura kandidatësh dhe me ushtri patronazhistësh, vendimi i PSD-së për të hyrë në garë me vetëm gjashtë kandidatë për deputetë duket pothuajse absurd. Por pikërisht aty qëndron pesha politike e këtij veprimi: në refuzimin simbolik të tregut elektoral që politikën e ka shndërruar në industri punësimesh, tenderësh dhe marketingu emocional.
Në shikim të parë, ky vendim mund të duket si dobësi organizative apo mungesë kapaciteti. Mirëpo, në një lexim më të thellë, ai paraqet një sfidë direkte ndaj logjikës dominante të politikës kosovare, ku partitë nuk garojnë më me ide, por me kapacitet klientelist. Sot në Kosovë, sa më e madhe lista, aq më i madh rrjeti i interesit: familjarë, biznese, kontrata, militantë, punësime dhe “borxhe” politike që më vonë paguhen me shtetin.
PSD po tenton të krijojë një kontrast tjetër: politikën si përfaqësim ideologjik dhe jo si ankand masiv votash.
Kjo nuk do të thotë se PSD-ja është pa gabime apo se ka arritur ta ndërtojë alternativën e madhe popullore. Jo. Por dallimi qëndron në faktin se ajo po përpiqet të rikthejë debatin ideologjik në një skenë politike të dominuar nga populizmi emocional dhe marketingu patriotik. Në debatet publike, sidomos te paraqitjet e fundit të Dardan Molliqajt, vërehet qartë tentativa për të diskutuar modele ekonomike, taksimin progresiv, raportin shtet–diasporë, pabarazinë sociale dhe strukturën oligarkike të ekonomisë kosovare. Këto tema zakonisht shmangen nga partitë e mëdha, sepse prekin direkt sponsorët ekonomikë të politikës.
Prandaj vendimi për vetëm gjashtë kandidatë ka edhe dimension proteste. Është sikur PSD-ja t’i thotë publikut: “Nuk kemi ardhur të mbushim listën me njerëz anonimë për matematikë elektorale, por të testojmë nëse në Kosovë ende ekziston hapësirë për politikë me ide.”
Dhe këtu fillon problemi real për skenën politike kosovare.
Sepse shumica e partive sot nuk kanë më identitet ideologjik. E majta flet si e djathtë kur vjen puna te oligarkia ekonomike. E djathta sillet si populizëm folklorik pa platformë ekonomike. Nacionalizmi përdoret si dekor elektoral, ndërsa ekonomia mbetet peng i monopoleve, importit dhe kapitalit të lidhur me pushtetin.
Në këtë konfuzion ideologjik, PSD po tenton të krijojë profilin e një partie që humb zgjedhje, por fiton debat. Dhe kjo është e rrallë në Kosovë.
Sepse këtu partitë zakonisht nuk duan qytetarë që mendojnë — duan tifozë që brohorasin.
Natyrisht, skeptikët do të thonë se politika nuk bëhet me simbolikë dhe se gjashtë kandidatë nuk mund të ndryshojnë realitetin elektoral. Ndoshta kanë të drejtë. Por historia politike shpesh ka treguar se idetë fillimisht duken qesharake, pastaj të rrezikshme, dhe vetëm më vonë bëhen normale.
Në fund, ndoshta pyetja nuk është sa deputetë mund t’i fitojë PSD-ja. Pyetja më interesante është tjetërkund: a ka mbetur ende në Kosovë hapësirë për politikë që nuk ndërtohet mbi frikë, folklor dhe klientelizëm?
Nëse përgjigjja është “po”, atëherë edhe gjashtë kandidatë mund të jenë më shumë se një listë — mund të jenë një akuzë morale kundër gjithë sistemit politik.
Vetëm gjashtë kandidatë, por më shumë ide se partitë me qindra emra
Debati i fundit i Dardan Molliqaj në Kanal 10, sidomos pjesa që lidhej me taksën progresive, raportin shtet–diasporë dhe shembullin e Viktor Orbán, tregoi diçka që mungon prej kohësh në skenën politike të Kosovës: përplasjen ideologjike dhe jo thjesht teatrin emocional të politikës së ditës. Edhe pse Molliqaj mbetet figurë polarizuese për një pjesë të opinionit, fakti se ai tenton ta ndërtojë argumentin mbi teori ekonomike, modele shtetërore dhe krahasime ndërkombëtare, e dallon nga shumica e klasës politike që komunikon vetëm me slogane morale ose patriotike.
Në Kosovë sot ekziston një paradoks i madh politik: partitë flasin për zhvillim ekonomik, por rrallëherë flasin për model ekonomik. Flasin për shtet, por jo për filozofi shteti. Flasin për demokraci, por jo për raportin midis kapitalit, taksave dhe shtresave sociale. Pikërisht këtu qëndron dallimi mes Molliqajt dhe figurave të tjera politike si Lumir Abdixhiku apo Vjosa Osmani. Këta të fundit shpesh ndërtojnë diskursin mbi marketingun politik, mbi imazhin publik dhe mbi retorikën morale të “shtetit modern”, por pa hyrë në konflikt real me strukturat ekonomike të pabarazisë sociale.
Debati për taksën progresive ishte veçanërisht interesant, sepse në Kosovë është krijuar një dogmë neoliberale sikur çdo rritje e taksimit për shtresat më të pasura është “anti-biznes”. Në realitet, shumica e shteteve funksionale europiane mbështeten pikërisht në progresivitetin fiskal për të ruajtur kohezionin social. Molliqaj, pavarësisht nëse pajtohesh apo jo me formulën e tij, së paku e ngriti debatin në nivel ideologjik: kush duhet ta mbajë barrën e shtetit — punëtori, diaspora dhe klasa e mesme, apo kapitali i madh? Ky është debat që në Kosovë zakonisht shmanget.
Po aq interesant ishte edhe referimi ndaj Hungarisë dhe Orbánit. Molliqaj tentoi të shpjegojë paradoksin politik hungarez: një pjesë e madhe e votuesve të Orbánit jetojnë dhe punojnë në Bashkimin Europian, por mbështesin një lider nacional-konservator që shpesh kritikon vetë strukturat liberale europiane. Kjo nuk është thjesht kontradiktë; është fenomen sociologjik i kohës moderne. Diaspora shpesh bëhet më konservatore sesa vetë popullsia brenda vendit, sepse jeton mes dy identiteteve: përfiton nga Perëndimi ekonomikisht, por emocionalisht kërkon një shtet më autoritar, më nacional ose më “tradicional” në vendlindje.
Kosova sot po e përjeton të njëjtin tension. Mërgata financon ekonominë, ndikon zgjedhjet dhe mban gjallë konsumin, por politika vendore ende nuk ka ndërtuar një kontratë serioze me diasporën. Ajo trajtohet si bankomat patriotik gjatë verës dhe si elektorat emocional gjatë zgjedhjeve. Në këtë aspekt, debati i Molliqajt kishte substancë, sepse ai nuk e romantizoi diasporën, por e trajtoi si faktor politik dhe ekonomik me interesa konkrete.
Kjo e bën debatin më të rëndësishëm sesa vetë personazhet. Sepse problemi kryesor i politikës kosovare nuk është mungesa e patriotizmit, por mungesa e ideologjisë. Shumica e partive në Kosovë sot janë bërë struktura elektorale pa bosht filozofik. Lëvizja Vetëvendosje shpesh lëviz midis populizmit social dhe pragmatizmit shtetëror; LDK kërkon të duket europiane, por pa profil të qartë ekonomik; ndërsa PDK vazhdon të mbështetet më shumë në trashëgiminë e luftës dhe strukturat e pushtetit sesa në një platformë ideologjike moderne.
Prandaj, debatet si ky janë të dobishme edhe kur nuk pajtohemi me protagonistët. Ato e zhvendosin diskursin nga niveli banal i sharjeve personale në nivelin e ideve. Dhe një shoqëri që nuk debaton për ide, por vetëm për individë, rrezikon të mbetet peng i kultit politik dhe propagandës televizive.
Kosova ka nevojë për më shumë përplasje konceptesh dhe më pak adhurim liderësh. Sepse shtetet nuk ndërtohen mbi marketing elektoral, por mbi filozofi politike të qarta: çfarë ekonomie duam, çfarë shteti duam dhe kush duhet ta paguajë koston e tij.
