Kur fasada zëvendëson përmbajtjen, propaganda zëvendëson qeverisjen dhe imazhi bëhet më i rëndësishëm se qytetari.
Ka ardhur koha të flasim jo më për atë që pushteti tregon, por për atë që pushteti fsheh.
Për shumë vite Shqipëria është qeverisur përmes një ambalazhi. Një ambalazhi të bukur, modern, shumëngjyrësh, të prodhuar me mjeshtëri nga propaganda politike dhe komunikimi publik. Brenda këtij ambalazhi janë paketuar premtime, projekte, slogane, inaugurime, konferenca, fotografi, statistika dhe histori suksesi.
Por sa më shumë hiqet ambalazhi, aq më e dukshme bëhet pyetja:
Çfarë ka realisht brenda?
Sepse një shtet nuk matet me fasadën e institucioneve, por me funksionimin e tyre. Një qeveri nuk gjykohet nga numri i inaugurimeve, por nga cilësia e jetës së qytetarëve. Demokracia nuk matet me numrin e fjalimeve për demokracinë, por me forcën e institucioneve, drejtësinë, konkurrencën politike, lirinë dhe mundësinë që qytetari të kërkojë llogari.
Dhe pikërisht këtu qëndron problemi.
I. FASADA NUK ËSHTË SHTETI.
Një rrugë e shtruar nuk është domosdoshmërisht zhvillim. Një kullë e lartë nuk është domosdoshmërisht progres. Një projekt madhështor nuk është domosdoshmërisht sukses publik. Një statistikë e bukur nuk është domosdoshmërisht mirëqenie.
Shteti është diçka shumë më e thellë.
Shteti është shkolla që i jep fëmijës mundësinë të ndërtojë të ardhmen. Është spitali ku qytetari trajtohet me dinjitet. Është drejtësia ku i forti nuk qëndron mbi ligjin. Është administrata që i shërben qytetarit dhe jo partisë. Është territori që mbrohet nga grabitja. Është ekonomia që krijon mundësi dhe jo vetëm pasuri për një pakicë.
Nëse këto mungojnë, atëherë mund të kemi një fasadë moderne, por jo domosdoshmërisht një shtet modern.
II. PROPAGANDA MUND TA FSHEHË PROBLEMIN, POR NUK MUND TA ZGJIDHË.
Pushteti modern ka zbuluar një instrument të jashtëzakonshëm: aftësinë për ta kthyer komunikimin në një alternativë ndaj qeverisjes.
Çdo ditë prodhohet një realitet i ri përmes ekranit.
Një fotografi mund të zëvendësojë një rezultat. Një video mund të zëvendësojë një raport. Një inaugurim mund të zëvendësojë një bilanc. Një slogan mund të zëvendësojë një politikë.
Kështu qytetari rrezikon të jetojë në dy Shqipëri.
Njëra është Shqipëria që shfaqet në ekran: dinamike, moderne, në zhvillim të pandalshëm.
Tjetra është Shqipëria që qytetari përjeton çdo ditë: Shqipëria e kostos së jetesës, e pasigurisë, e emigrimit, e burokracisë, e pabarazisë, e institucioneve që shpesh nuk japin përgjigje.
Problemi nuk është se pushteti komunikon.
Problemi fillon atëherë kur komunikimi bëhet zëvendësues i realitetit.
III. KUR INSTITUCIONET BËHEN SHTOJCA TË PUSHTETIT.
Një demokraci mund të ketë parlament, gjykata, institucione kontrolli, administratë dhe zgjedhje, por pyetja e vërtetë është:
A janë këto institucione realisht të pavarura dhe funksionale?
Sepse demokracia nuk është vetëm arkitekturë institucionale. Është kulturë e pushtetit.
Është pranimi i kufizimit.
Është respekti për kundërshtarin.
Është mundësia për të thënë “jo” pa u ndëshkuar.
Është kontrolli i pushtetit nga institucionet dhe jo kontrolli i institucioneve nga pushteti.
Kur pushteti fillon ta konsiderojë kritikën si armiqësi, opozitën si pengesë, median si instrument dhe administratën si pronë politike, atëherë demokracia fillon të mbetet vetëm në letër.
Dhe këtu fillon kalbëzimi.
IV. KALBËZIMI NUK SHFAQET MENJËHERË.
Kalbëzimi i një shteti nuk fillon ditën kur gjithçka shembet.
Fillon shumë më herët.
Fillon kur korrupsioni normalizohet.
Kur klientelizmi quhet sukses.
Kur nepotizmi quhet besnikëri.
Kur meritokracia zëvendësohet me servilizëm.
Kur qytetari mëson se për të zgjidhur një problem duhet të njohë dikë.
Kur ligji zbatohet ndryshe për të fortin dhe ndryshe për të dobëtin.
Kur prona publike trajtohet si plaçkë.
Kur territori konsiderohet mall për t’u shitur.
Kur interesat private fillojnë të peshojnë më shumë se interesi publik.
Atëherë shteti mund të vazhdojë të duket në këmbë, por nga brenda ka filluar të kalbet.
V. SHQIPËRIA NUK KA NEVOJË PËR NJË TJETËR AMBALAZH.
Nuk na duhet një slogan i ri.
Nuk na duhet një fasadë e re.
Nuk na duhet një spektakël i ri politik.
Na duhet përmbajtje.
Na duhen institucione që funksionojnë.
Na duhet drejtësi që nuk trembet nga pushteti.
Na duhet administratë profesionale.
Na duhet arsim që prodhon dije, jo vetëm diploma.
Na duhet shëndetësi ku pacienti nuk ndihet i braktisur.
Na duhet ekonomi ku puna dhe iniciativa shpërblehen.
Na duhet një territor që nuk trajtohet si pronë private e pushtetit të radhës.
Na duhet një politikë që e konsideron qytetarin sovran, jo spektator.
Sepse qytetari nuk është konsumator i propagandës.
Është pronari i shtetit.
VI. DITA KUR AMBALAZHI HAPET.
Asnjë pushtet nuk mund ta fshehë përgjithmonë përmbajtjen e vet.
Mund ta shtyjë momentin.
Mund ta mbulojë me propagandë.
Mund ta paketojë me ngjyra.
Mund ta shesë si sukses.
Por realiteti ka një cilësi që propaganda nuk e ka:
realiteti përjetohet.
Qytetari e përjeton shtetin në shkollën e fëmijës së tij, në spital, në gjykatë, në rrugë, në punë, në faturën mujore, në lagjen ku jeton, në hapësirën publike që humbet, në tokën që betonizohet, në mundësinë që ka ose nuk ka për të ndërtuar të ardhmen e vet.
Prandaj, një ditë, ambalazhi nuk mjafton më.
Dhe atëherë pyetja nuk do të jetë:
Sa bukur na e paraqitët Shqipërinë?
Por:
Çfarë Shqipërie na latë?
Kjo është pyetja që çdo pushtet duhet t’i përgjigjet para qytetarëve, para historisë dhe para brezave që do të vijnë.
Sepse pushtetet ndërrohen.
Fasadët shemben.
Sloganet harrohen.
Por pasojat e një qeverisjeje mbeten.
Dhe kur ambalazhi hiqet, ajo që mbetet brenda është e vetmja gjë që ka rëndësi.