Studenti dje dhe sot?

Opinione

Studenti dje dhe sot?

Nga: Nijazi Halili Më: 2 nëntor 2026 Në ora: 11:17
Nijazi Halili

Ekzistojnë periudha në historinë e arsimit që nuk dallohen vetëm për mënyrën e organizimit të studimeve, por edhe për kulturën e dijes që krijojnë. Krahasimi ndërmjet studentit të viteve ’80 dhe studentit të sotëm është një mundësi për të reflektuar mbi transformimin e universitetit, ndryshimin e metodave të të nxënit dhe, mbi të gjitha, mbi cilësinë e formimit intelektual të brezave.

Studenti i viteve ’80 e përjetonte universitetin në rrethana krejtësisht të ndryshme nga ato të sotmet,burimet akademike ishin më të kufizuara, literatura shkencore nuk ishte gjithmonë lehtësisht e qasshme, ndërsa biblioteka përbënte një nga hapësirat më të rëndësishme të kërkimit dhe përgatitjes universitare. Për një provim të rëndësishëm, përgatitja mund të zgjaste pesë deri në gjashtë muaj. Kjo kërkonte përkushtim, disiplinë, lexim sistematik dhe konsultim të vazhdueshëm me literaturën.

Në atë kohë, provimi nuk shihej vetëm si një mundësi për të siguruar notën apo për të përfunduar një obligim akademik. Provimi ishte, para së gjithash, një proces i përvetësimit të dijes dhe i ndërtimit të personalitetit intelektual. Studenti duhej të lexonte, të mbante shënime, të krahasonte autorë, të analizonte teori dhe të ndërtonte qëndrime të argumentuara. Libri ishte shoqëruesi i përditshëm i studentit, ndërsa leximi ishte një disiplinë që kërkonte durim dhe përkushtim.

Sot, universiteti funksionon në një realitet tjetër. Revolucioni digjital, interneti, bibliotekat elektronike, platformat akademike dhe inteligjenca artificiale kanë ndryshuar rrënjësisht mënyrën e qasjes në informacion. Ajo që dikur kërkonte ditë apo javë të tëra kërkimi, sot mund të gjendet brenda pak minutash. Studenti bashkëkohor ka mundësi të konsultojë mijëra studime, artikuj shkencorë dhe botime ndërkombëtare, pa qenë i detyruar të udhëtojë drejt bibliotekave fizike.

Kjo është një arritje e jashtëzakonshme e kohës sonë dhe nuk do të ishte e drejtë të shihej si pengesë për zhvillimin akademik. Përkundrazi, teknologjia mund të jetë një instrument i fuqishëm për demokratizimin e dijes dhe avancimin e kërkimit shkencor. Por pikërisht këtu shfaqet një paradoks i arsimit bashkëkohor, sa më shumë rritet qasja në informacion, aq më e rëndësishme bëhet aftësia për ta përzgjedhur, verifikuar, analizuar dhe përvetësuar atë.

Informacioni nuk është dije, ndërsa qasja në literaturë nuk nënkupton domosdoshmërisht kulturë shkencore. Një student mund të ketë në dispozicion qindra libra dhe mijëra artikuj, por kjo nuk e bën automatikisht studiues. Dija kërkon përpunim, reflektim, krahasim dhe kuptim. Formimi intelektual kërkon kohë, ndërsa mendimi kritik nuk ndërtohet përmes përgjigjeve të gatshme.

Një nga sfidat më serioze të studentit të sotëm është rreziku i zëvendësimit të procesit të të menduarit me procesin e kërkimit të përgjigjeve të shpejta. Përmbledhjet e gatshme, kopjimi mekanik, përdorimi jokritik i burimeve elektronike dhe varësia nga teknologjia mund ta dobësojnë aftësinë për të analizuar dhe argumentuar në mënyrë të pavarur.

Edhe inteligjenca artificiale, e cila përfaqëson një nga zhvillimet më të rëndësishme të epokës sonë, duhet të përdoret si instrument ndihmës i kërkimit dhe jo si zëvendësim i mendimit njerëzor. Kjo mund ta lehtësojë analizën, të orientojë kërkimin dhe të ndihmojë në sistemimin e literaturës, por nuk mund ta marrë përsipër përgjegjësinë intelektuale të studentit për verifikimin e burimeve, interpretimin e argumenteve dhe mbrojtjen e qëndrimeve shkencore.

Megjithatë, krahasimi ndërmjet dy brezave nuk duhet të shndërrohet në idealizim të së kaluarës apo në nënvlerësim të studentit bashkëkohor. Edhe në vitet ’80 kishte studentë me përgatitje të dobët, ndërsa sot ka të rinj me kompetenca të larta, kulturë të gjerë leximi dhe rezultate të admirueshme akademike. Çështja nuk është të përcaktojmë se cili brez është më i mirë, por të kuptojmë se cilat vlera të kulturës akademike duhet të ruhen dhe cilat mundësi të kohës moderne duhet të shfrytëzohen.

Në këtë kontekst, përgjegjësi të veçantë ka edhe universiteti. Studenti nuk mund të kufizohet vetëm në organizimin e ligjëratave, realizimin e provimeve dhe pajisjen e studentëve me diploma. Misioni i tij është shumë më i gjerë, të formojë njerëz me kulturë shkencore, mendim kritik, aftësi analitike, integritet akademik dhe përgjegjësi shoqërore. Profesori universitar nuk duhet të jetë vetëm transmetues i informacionit, por edhe udhërrëfyes në procesin e ndërtimit të mendimit të pavarur.

Një universitet që mat suksesin vetëm me numrin e diplomave rrezikon të harrojë thelbin e misionit të vet. Diploma është dëshmi e përfundimit të një cikli studimesh, por jo gjithmonë dëshmi e formimit të mirëfilltë intelektual. Vlera e një të diplomuari dëshmohet në aftësinë për të menduar, për të analizuar realitetin, për të argumentuar dhe për të kontribuar me përgjegjësi në zhvillimin e shoqërisë.

Në fund të fundit, studenti i viteve ’80 kishte më pak mundësi teknologjike, por shpesh përballej me një proces më të gjatë dhe më të mundimshëm të kërkimit dhe përvetësimit të dijes. Studenti i sotëm ka përpara një univers të tërë informacioni, por duhet të dëshmojë aftësinë për të mos u humbur në të. Njëri duhej të kërkonte librin, ndërsa tjetri duhet të dijë të dallojë librin e vlefshëm nga informacioni i pavërtetuar.

Prandaj, sfida e arsimit bashkëkohor nuk është vetëm të krijojë studentë që dinë të përdorin teknologjinë, por të formojë individë që dinë të mendojnë përtej saj. Sepse universiteti nuk duhet të prodhojë vetëm njerëz që dinë të gjejnë përgjigje, por njerëz që dinë të shtrojnë pyetje, të sfidojnë dogmat dhe të ndërtojnë argumente të mbështetura në dije.

Teknologjia mund t'ia shkurtojë studentit rrugën drejt informacionit, por nuk mund t'ia shkurtojë rrugën drejt urtësisë. Dija nuk matet me shpejtësinë e gjetjes së një përgjigjeje, por me thellësinë e kuptimit, pjekurinë e gjykimit dhe aftësinë për ta mbrojtur të vërtetën shkencërisht.

Nijazi Halili

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat