Të gjithë tashmë e dimë: lista e veteranëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës është fryrë në mënyrë të pajustifikueshme. Por ajo që vazhdon të mungojë është guximi institucional dhe shoqëror për të treguar se si ndodhi kjo, me kë, dhe përse.
Në vend të përgjegjësisë, kemi heshtje. Në vend të verifikimit, kemi fshehje. Në vend të pastrimit të listave, kemi vazhdim të padrejtësisë ndaj atyre që vërtetë sakrifikuan në luftë.
Shpesh dëgjojmë nga burime të ndryshme, madje edhe nga vetë veteranë të vërtetë, se njerëz të papërfshirë në luftë kanë paguar për të marrë statusin e veteranit. Disa prej tyre kanë qenë të lidhur me komandantë të caktuar, të cilët kanë shpërndarë “vërtetime” si të ishin letra pa vlerë – përkundër faktit se statusi i veteranit është titull i shenjtë, që buron nga gjaku dhe sakrifica.
A mund të mbrohet një status i blerë?
Ata që kanë paguar për një status që s’u takon, sot ndodhen para një dileme që nuk zgjidhet as me para, as me heshtje. A mund ta mbrojë dikush një status të rremë nëse pyetet: ku, kur, me kë dhe si ka marrë pjesë në luftë?
Me çfarë do të përgjigjet ai që ka blerë statusin dhe nuk ka asnjë provë reale të angazhimit? A do të flasë për pagesën që ka bërë? A do të përmendë emrin e atij që ia ka marrë paratë?
Këto pyetje nuk janë vetëm formale – ato janë plaga morale që s’do të shërohet derisa të hapet me të vërtetë.
Relacioni mes mashtruesit dhe të mashtruarit
Nëse një person ka paguar për të marrë statusin e veteranit, ai është bashkëfajtor me atë që e ka marrë paranë. Ky është një raport i dyanshëm i ndyrë: i ndërtuar mbi rrenë, përfitimin dhe turpin.
Këto lidhje do të plasin. Sepse kur fillojnë hetimet, fillojnë edhe akuzat e ndërsjella. Dhe askush nuk do ta mbrojë askënd në këtë zinxhir mashtrimi.
Përfitimet politike dhe punësimet përmes statusit të rremë
Përveç pagesave të drejtpërdrejta për të blerë statusin e veteranit, një formë tjetër më e sofistikuar e abuzimit ka qenë shfrytëzimi politik i këtij statusi për përfitime partiake dhe personale.
Ka dëshmi dhe raste konkrete ku:
• Subjekte politike, për të rritur numrin e anëtarëve, kanë shpërndarë statusin e veteranit për militantë ose për të afërmit e tyre.
• Njerëz që nuk kanë qenë pjesë e luftës kanë përfituar punësime në institucione publike, poste drejtuese apo funksione politike, përmes këtij manipulimi.
• Janë ndikuar edhe zgjedhjet lokale dhe qendrore duke “blerë” mbështetje politike me tituj të falsifikuar.
Këto forma përfitimi duhet të zbardhen deri në fund, jo për hakmarrje politike, por për hir të gjakut të dëshmorëve, sakrificës së invalidëve, dinjitetit të veteranëve të vërtetë dhe ndershmërisë së familjeve të tyre.
Nuk mund të ndërtohet një shtet i drejtë mbi një themele të kalbura nga gënjeshtra dhe korrupsioni.
Si do të reagojë shoqëria ndaj veteranëve të rremë?
Një individ që del si veteran i rrejshëm do të përballet me:
• Turp publik.
• Humbje të respektit nga familja dhe komuniteti.
• Përjashtim moral nga bashkëluftëtarët e vërtetë.
Është e pamundur të ruhet nderi i një titulli që është marrë me mashtrim. Edhe nëse ligjërisht dikush arrin ta ruajë statusin, moralisht është i rrënuar.
Rishqyrtimi – detyrë shtetërore dhe obligim moral
Sot është më e nevojshme se kurrë që Qeveria dhe Prokuroria të fillojnë një proces transparent, të drejtë dhe pa ndikime politike për verifikimin e statusit të veteranëve. Kjo nuk është hakmarrje ndaj askujt – është drejtësi ndaj atyre që dhanë gjithçka dhe nuk morën asgjë.
Drejtësia nuk duhet të frikësohet nga numrat. Më mirë një listë më e vogël, por e drejtë, sesa një listë e madhe dhe e turpshme.
Statusi i veteranit është nder i pamerituar për shumëkënd sot – por është borxh i papaguar ndaj shumë të tjerëve që luftuan e ranë për Kosovën. Le të fillojë pastrimi i së vërtetës. Historia e vërtetë nuk frikësohet nga e vërteta.