Kategoritë e bashkëpunëtorëve të armikut si faktor rreziku për shtetin dhe kombin

Opinione

Kategoritë e bashkëpunëtorëve të armikut si faktor rreziku për shtetin dhe kombin

Nga: Prof. Muhamet Kelmendi Më: 11 janar 2026 Në ora: 22:08
Autori prof. Muhamet Kelmendi

Ky artikull shqyrton kategoritë e individëve që, sipas një qasjeje analitike-politike, përbëjnë rrezik serioz për shtetin dhe kombin. Duke u distancuar nga shpjegimet e zakonshme që lidhen me padijeninë, varfërinë apo pasojat e diktaturës në kuptim abstrakt, studimi fokusohet në rolin e bashkëpunëtorëve të armikut, veçanërisht në kontekstin e Kosovës.

Një vëmendje e veçantë i kushtohet UDB-së (Uprava drzhavne bezbednosti), shërbimit sekret jugosllav, dhe rrjeteve të tij të bashkëpunëtorëve, ndikimi i të cilëve, sipas autorit, ka vazhduar edhe pas ndryshimeve politike dhe institucionale.

1. Hyrje

Debati mbi faktorët që rrezikojnë funksionimin e shtetit dhe kohezionin kombëtar është i pranishëm në literaturën politike dhe sociologjike. Autorë të ndryshëm kanë theksuar padijeninë, varfërinë, polarizimin social apo trashëgiminë e diktaturave si burime destabilizimi. Megjithatë, përvoja historike e vendeve që kanë kaluar nga sisteme autoritare në rend politik pluralist tregon se një rrezik i veçantë buron nga strukturat e fshehta të bashkëpunimit me pushtetin represiv.

Ky artikull synon të analizojë kategoritë e bashkëpunëtorëve të armikut, të cilët, pavarësisht ndryshimit të sistemeve politike, vazhdojnë të përbëjnë faktor rreziku për shtetin dhe kombin. Analiza fokusohet në rastin e Kosovës, duke e vendosur atë në kontekstin e trashëgimisë institucionale dhe operative të UDB-së.

2. Kuadri teorik dhe metodologjik

Studimi mbështetet në një qasje analitike dhe historiko-politike, duke kombinuar përvojën empirike, analizën konceptuale dhe literaturën ekzistuese mbi shërbimet sekrete në regjimet autoritare. Nuk bëhet fjalë për një analizë statistikore, por për një tipologji politike të kategorive të bashkëpunëtorëve, e ndërtuar mbi modele të njohura të veprimit të shërbimeve inteligjente.

3. Tipologjia e bashkëpunëtorëve të armikut

3.1 Bashkëpunëtorët e vendit

Në këtë kategori përfshihen individë që vijnë nga shteti ose struktura që synon dominimin politik apo territorial të një vendi tjetër. Ata jetojnë dhe veprojnë në territorin e synuar dhe rekrutohen përmes lidhjeve shoqërore, familjare apo përfitimeve materiale. Literatura mbi shërbimet sekrete tregon se kjo formë rekrutimi ka qenë praktikë e zakonshme edhe e UDB-së në territoret me shumicë shqiptare.

3.2 Bashkëpunëtorët e brendshem

Një nga kategoritë më të gjera dhe më të ndjeshme përfshin individë që kanë qenë pjesë e strukturave shtetërore dhe represive të ish-Jugosllavisë.

Në Kosovë, kjo kategori përfshinte nëpunës administrativë, gjyqtarë, prokurorë, punonjës të sigurimit, shitesit, hoxhallet, pleqenaret, biznesmenet dhe bashkëpunëtorë civilë të

UDB-së.

UDB-ja kishte ndërtuar një rrjet të gjerë informatorësh në administratë, arsim, media dhe jetën shoqërore, me qëllim kontrollin politik dhe shtypjen e çdo forme të organizimit kombëtar shqiptar (Malcolm, 1998; Banac, 1984).

3.3 Bashkëpunëtorët e transferuar nga ish-regjimi në sistemin e ri politik

Kjo kategori përbëhet nga individë që, edhe pas rënies së regjimit komunist, vazhduan të veprojnë në strukturat e reja politike dhe institucionale. Ata konsiderohen veçanërisht të rrezikshëm për shkak të kontrollit përmes dosjeve sekrete dhe shantazhit, një praktikë e dokumentuar gjerësisht në veprimtarinë e UDB-së (Pavlović, 2012).

3.4 Bashkëpunëtorët në fushën e mediave

Media ka qenë një instrument kyç i kontrollit politik në Jugosllavinë socialiste. UDB-ja ushtronte ndikim të drejtpërdrejtë mbi gazetarë dhe redaksi, duke orientuar diskursin publik dhe duke neutralizuar zërat kritikë. Pas shpërbërjes së Jugosllavisë, ky ndikim ka lënë gjurmë strukturore në diskursin publik dhe kulturën mediatike (Ramet, 2006).

3.5 Bashkëpunëtorët që veprojnë drejtpërdrejt në interes të armikut

Këtu përfshihen individë që shërbimet e huaja i kanë integruar drejtpërdrejt në struktura politike, administrative ose shoqërore. Ata veprojnë nën maskën e patriotizmit, stabilitetit dhe paqes, por në thelb kontribuojnë në veprimtari antishtetërore dhe antikombëtare.

4. Kosova dhe trashëgimia e UDB-së

Kosova doli nga një sistem politik ku vepronin mbi 70.000 anëtarë të Lidhjes së Komunistëve të Jugosllavisë, si dhe një aparat i gjerë i UDB-së dhe shërbimeve të tjera të sigurisë. Ky realitet e bëri Kosovën një terren të përshtatshëm për ndërtimin e rrjeteve bashkëpunuese, ndikimi i të cilave, sipas autorit, vazhdon edhe në periudhën pasluftës.

5. Përfundime

Analiza e kategorive të bashkëpunëtorëve të armikut tregon se rreziku për shtetin dhe kombin nuk buron vetëm nga faktorë të jashtëm, por edhe nga trashëgimia strukturore e regjimeve represive. Në rastin e Kosovës, rrjetet e UDB-së përbëjnë një element kyç për të kuptuar sfidat e shtetndërtimit dhe konsolidimit demokratik.

Referenca

Banac, I. (1984). The National Question in Yugoslavia. Ithaca: Cornell University Press.

Malcolm, N. (1998). Kosovo: A Short History. London: Macmillan.

Pavlović, V. (2012). UDBA – Instrument represije u Jugoslaviji. Beograd: Sluzhbeni glasnik.

Ramet, S. P. (2006). The Three Yugoslavias. Washington, DC: Woodrow Wilson Center Press.

Elsie, R. (2010). Historical Dictionary of Kosovo. Lanham: Scarecrow Press.

comment Për komente lëvizni më poshtë
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat