Autonomia universitare nuk është privilegj, por një parim kushtetues dhe themel i lirisë akademike. Kjo siguron që universitetet të vendosin vetë për organizimin e brendshëm, për programet akademike, për kërkimin shkencor dhe për standardet e mësimdhënies. Kur ky parim cenohet, nuk preken vetëm profesorët apo studentët, por vetë e ardhmja intelektuale e shoqërisë.
Në muajt e fundit, ndryshimet ligjore dhe nismat e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës nën drejtimin e Vesna Janevska kanë ngritur shqetësime serioze për autonominë universitare. Dispozitat që i japin Ministrisë mundësinë për të ndërhyrë në vendimet e rektorëve, për të kontrolluar përbërjen e bordeve drejtuese dhe për të influencuar akreditimin e programeve, shkelin parimet themelore të ligjit për arsimin e lartë. Këto masa bien ndesh me standardet evropiane të lirisë akademike dhe krijojnë precedent për centralizim të pushtetit politik mbi institucionet akademike.
Barazia institucionale është gjithashtu e cenueshme. Universitetet që ofrojnë mësim në gjuhën shqipe, si Universiteti i Tetovës dhe Universiteti Nënë Tereza, përballen me sfida të veçanta në financim, akreditim dhe ndikim politik. Çdo trajtim i pabarabartë bie ndesh me Kushtetutën e Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe me Marrëveshjen e Ohrit, që garanton barazi gjuhësore dhe të drejta kolektive për komunitetet etnike.
Parimi i llogaridhënies nuk mund të shfrytëzohet si justifikim për të zvogëluar autonominë. Universitetet duhet të jenë llogaridhënës për financat dhe standardet e tyre akademike, por vendimmarrja duhet të mbetet brenda komunitetit akademik, jo nën presionin politik të ekzekutivit. Liria akademike është motori i kërkimit shkencor, inovacionit dhe formimit të qytetarëve të mendimit kritik. Kur ajo cenohet, humb gjithë shoqëria.
Reforma e arsimit të lartë nuk mund të jetë një projekt i fragmentuar, i imponuar dhe i kontrolluar nga një ministri. Kjo kërkon dialog të hapur me pedagogët, studentët dhe ekspertët ligjorë, planifikim afatgjatë dhe respekt për institucionet ekzistuese. Pa këto elemente, çdo ndryshim ligjor kthehet në regres, jo progres.
Mbrojtja e autonomisë universitare është mbrojtje e së ardhmes së shtetit. Universitetet publike nuk janë thjesht institucione arsimore, ato janë tempull i dijes, lirisë së mendimit dhe inovacionit. Çdo ndërhyrje që cenon këtë autonomi nuk është vetëm sfidë ligjore, por një kërcënim për të gjithë shoqërinë.
Sot është koha të reagojmë, mbrojmë autonominë, mbrojmë lirinë akademike, mbrojmë të ardhmen e Republikës së Maqedonisë së Veriut.